E shtyrë nga nevoja për të kuptuar tjetrin dhe për të ndërtuar ura komunikimi, ajo ka nisur të mësojë gjuhën shqipe, si një akt konkret i afërsisë dhe bashkëjetesës.
Pa paragjykim dhe pa hezitim, Dejana përqafon edhe kulturën shqiptare – dëgjon muzikë shqipe, e ndien afër Tiranën dhe Prishtinën, qytete që i ka vizituar shpesh dhe që për të nuk janë thjesht destinacione, por hapësira dialogu.
Në tekstin e botuar në portalin “Slobodna Reč” (Fjala e Lirë), e transmetuar edhe nga A1info, ajo rrëfen përvojën e saj në Preshevë, duke ngritur pyetje të forta për bashkëjetesën, përgjegjësinë e shumicës dhe kufijtë mes shkrimit për jetën e përbashkët dhe vetë jetimit të saj.
Teksti i plotë i autores: Dejana Cvetković
(Presheva ndodhet në Serbi)
Por redaktorja vlerësoi se edhe lexuesve, edhe autoriteteve serbe, është e nevojshme t’u theksohet fakti i theksuar në titullin aktual.
“Komuniteti shumicë ka përgjegjësi të vendosë lidhje”
Ne shkruajmë për bashkëjetesën, por nuk e jetojmë atë.
Kanë kaluar disa vite që kur për herë të parë, për shkak të punës, isha në Preshevë. Atëherë për herë të parë kontaktova me Ajdžanin, paralajmërova ardhjen dhe kërkova ndihmë sapo të mbërrija. Më pritën aktivistë të rinj nga organizata “Livrit”, të cilën ajo e drejton. U ula në një kafene me dy adoleshentë – ata duhej të vizitonin për herë të parë Bujanocin, i cili ndodhet më pak se 30 kilometra nga Presheva.
Ishin shumë të emocionuar; më thanë se kurrë nuk kishin dalë jashtë Preshevës dhe se kishin tremë nga fakti që do të ishin në një grup të përzier me të rinj nga komuniteti serb dhe rom. Informacioni se nuk kishin qenë kurrë jashtë Preshevës më habiti shumë atëherë, dhe vetëm kohët e fundit e kam kuptuar plotësisht. Njëri prej tyre më tha se dëshironte të merrej me gazetari dhe e interesonte nëse ishte e rrezikshme. Disa vite më vonë, Ajdžani më telefonon dhe më fton të mbaj një punëtori për edukimin mediatik në organizatën që ajo drejton. Pranoj.
Telefonoj në mëngjes stacionin e autobusëve në Vranjë – më thonë se nuk ka transport. Pastaj telefonoj stacionin e autobusëve në Bujanoc – më përgjigjen se autobusët për në Preshevë janë ndërprerë. Taksistët lokalë kërkojnë një shumë parash më të madhe sesa ajo që do të më duhej për të shkuar në Beograd dhe për t’u kthyer. Mësoj se Presheva prej vitesh nuk ka stacion autobusi, gjë që e ka vështirësuar lëvizjen e njerëzve.
Telefonoj një mik që të më çojë dhe arrij të mbërrij në kohë. I falënderoj të rinjtë që kanë ardhur dhe u them me shaka se nuk duhet të qeshin ndërsa prezantohem në gjuhën shqipe. Ata qeshin. Flasim për përmbajtjet që konsumojnë, ku informohen, si t’i dallojnë lajmet e rreme dhe si të mendojnë në mënyrë kritike për përmbajtjet në internet, si algoritmi ushqen “njëanshmërinë”. Vajzat më pyesin të vij sërish, për të folur për feminizmin dhe temat me të cilat merrem më ngushtë.
Shikoj një grup vajzash dhe djemsh të rinj me potencial të jashtëzakonshëm. Gjatë gjithë kohës flasim në gjuhën angleze. Ata kuptojnë pak serbisht, por nuk kanë pasur mundësi ta mësojnë dhe as të shoqërohen me të rinj nga komuniteti serb, sepse ndjekin shkolla të ndara, ulen në kafene të ndara dhe komunikojnë mes vete vetëm sipërfaqësisht.
Pas përfundimit të shkollës së mesme, të rinjtë nga komuniteti shqiptar shkojnë për të studiuar në Kosovë, Maqedoninë e Veriut ose Shqipëri, për shkak të mundësisë për t’u arsimuar në gjuhën e tyre. Shumica pas studimeve nuk do të kthehen, sepse pse të qëndrojnë në një shtet që nuk kujdeset për ta?
Pas punëtorisë, ftoj një koleg nga një media lokale të pimë kafe. Ulemi pranë njëri-tjetrit, ai më përshëndet në serbisht, unë ia kthej në shqip, të cilën po e mësoj tashmë prej gjashtë muajsh. Ai buzëqesh dhe thotë se me siguri të dy do të etiketohen si tradhtarë sepse po rrimë bashkë, po flasim dhe po pimë kafe.
Ne gazetarët shpesh takohemi në tryeza të rrumbullakëta, nga mediat e shumicës dhe të pakicave, por rrallë shihemi jashtë tyre. Shkruajmë për bashkëjetesën, por nuk e jetojmë atë.
Megjithatë, grupi shumicë ka përgjegjësi të iniciojë kontaktin dhe të krijojë lidhje. Këtë e kam mësuar nga sociologia, feministja, romja dhe lezbikja Vera Kurtić.
Ajo shpjegoi në një takim se, kur grupi shumicë është dominues – për shembull pjesëtare të kombësisë serbe – nuk mjafton t’i ftojmë pjesëtaret e grupeve pakicë të bashkohen në ndonjë aktivitet ose të supozojmë se ato do të vijnë sepse ftesa vlen për të gjithë. Ato nuk do të vijnë, jo sepse nuk duan, por sepse nuk ndihen të mirëpritura. Prandaj, anëtarët e grupit shumicë duhet të tregojnë se këtë e mendojnë vërtet dhe të krijojnë hapësira të përbashkëta e të sigurta, ku askush nuk do të përjashtohet.
Dhe udhëhiqemi nga parimi: “Asgjë për ne pa ne.”
Rrethi i Pçinjës është një zonë multikulturore dhe kjo është pasuria e tij e madhe. Përderisa takimet tona janë vetëm të institucionalizuara dhe projektore, bashkëjetesa do të mbetet vetëm një frazë. Do të duhet kohë të mësojmë të jetojmë me njëri-tjetrin, e jo pranë njëri-tjetrit.
Segregimi sistemik, diskriminimi dhe mundësitë e pabarabarta e pamundësojnë integrimin e grupeve pakicë. Ndryshimi do të ndodhë kur nxënësit të ulen në të njëjtat banka shkollore, kur jashtë projekteve të përbashkëta, të ulemi së bashku në të njëjtat kafene, në të njëjtat tavolina. SlobodnaRec/A1.INFO
