Qeveritë evropiane kanë nisur një ofensivë diplomatike në dy drejtime për të bindur presidentin amerikan Donald Trump të tërhiqet nga pretendimet e tij mbi Groenlandën: përmes lobimit të drejtpërdrejtë në Uashington dhe përmes presionit ndaj NATO-s, me synimin për të adresuar shqetësimet e sigurisë të SHBA-së.
Ky reagim shënon një ndryshim të menjëhershëm në qasjen evropiane, pasi për muaj me radhë kërcënimet e Trumpit ishin minimizuar si retorikë politike. Zyrtarë në Bruksel, Berlin dhe Paris tani pranojnë se situata po përshkallëzohet drejt një krize serioze transatlantike, duke kërkuar veprime urgjente dhe të koordinuara.
Macron: SHBA po largohet nga rregullat që vetë i krijoi
Presidenti francez Emmanuel Macron u bë udhëheqësi më i lartë evropian që artikuloi publikisht shqetësimet e kontinentit.
“Në Shtetet e Bashkuara kemi një fuqi të konsoliduar që po largohet gradualisht nga disa prej aleatëve të saj dhe nga rregullat ndërkombëtare që vetë i ka promovuar”, deklaroi Macron gjatë fjalimit të tij vjetor për politikën e jashtme në Paris.
Trump e ka përshkallëzuar retorikën këtë javë, duke deklaruar se “Groenlanda është e domosdoshme për sigurinë kombëtare të SHBA-së”, ndërsa ka refuzuar vazhdimisht të përjashtojë ndërhyrjen ushtarake. Danimarka ka paralajmëruar se një veprim i tillë do të përbënte fundin e NATO-s, një aleancë me 32 vende anëtare.
Groenlanda nuk është pjesë e BE-së, por është një territor gjysmë-autonom brenda Mbretërisë së Danimarkës, e cila është anëtare e plotë e Bashkimit Evropian.
Diplomaci intensive pas dyerve të mbyllura
Pjesa më e madhe e përpjekjeve diplomatike po zhvillohet larg syrit të publikut. Ambasadori danez në SHBA, Jesper Møller Sørensen, dhe përfaqësuesi i Groenlandës në Uashington, Jacob Isbosethsen, kanë zhvilluar takime intensive me ligjvënës në Kongresin amerikan.
Sipas burimeve diplomatike të BE-së, ata po përpiqen të bindin ligjvënësit amerikanë se Groenlanda nuk dëshiron të blihet nga SHBA-ja dhe se Danimarka nuk është e interesuar për një marrëveshje të tillë. Në një zhvillim të pazakontë, disa aleatë të Trumpit kanë kundërshtuar publikisht idenë e një ndërhyrjeje ushtarake.
Zyrtarët danezë pritet të informojnë ambasadorët e BE-së për situatën në një takim të premten.
NATO dhe shqetësimet për ndikimin rus dhe kinez
Në një takim me dyer të mbyllura në Bruksel, ambasadorët e NATO-s ranë dakord se prania e aleancës në Arktik duhet të përforcohet. Trump ka argumentuar se Groenlanda është e ekspozuar ndaj ndikimit rus dhe kinez, duke përmendur lëvizje të dyshuara të anijeve pranë territorit.
Ekspertët i kanë kundërshtuar këto pretendime, duke theksuar se aktivitetet ruse dhe kineze janë të përqendruara kryesisht në Arktikun lindor. Megjithatë, zëvendëspresidenti amerikan JD Vance deklaroi se Evropa duhet ta marrë sigurinë e Groenlandës “më seriozisht”, përndryshe “Shtetet e Bashkuara do të duhet të veprojnë”.
Kompromisi si opsioni i parë
Evropianët e shohin kompromisin me Trumpin si zgjidhjen më të mirë. Një prani e shtuar e NATO-s në Groenlandë mund ta bindë Shtëpinë e Bardhë se kontrolli territorial nuk është i nevojshëm për arsye sigurie.
Diskutimet brenda NATO-s përfshijnë:
-
rritjen e kapaciteteve të inteligjencës,
-
shtimin e shpenzimeve të mbrojtjes në Arktik,
-
zhvendosjen e më shumë pajisjeve ushtarake,
-
zhvillimin e ushtrimeve të reja ushtarake në rajon.
Nëpunësit civilë të NATO-s pritet të paraqesin opsione konkrete në ditët në vijim.
Takimi i ambasadorëve të aleancës u përshkrua si “konstruktiv” dhe pa konfrontime të drejtpërdrejta. Ambasadori danez theksoi se çështja është dypalëshe, duke u fokusuar në nevojën për forcimin e strategjisë së NATO-s në Arktik, një qasje që mori mbështetje të gjerë.
Solidaritet evropian
Çështja e Groenlandës u diskutua edhe në një takim të mbyllur të ambasadorëve të BE-së për mbrojtjen dhe politikën e jashtme, ku vendet anëtare shprehën solidaritet të plotë me Danimarkën, edhe pse tema nuk ishte në axhendën zyrtare.
