Nga Orlando J. Pérez
Është ende herët, por qasja e administratës Trump ndaj një Venezuele pas Presidentit Nicolás Maduro po del shpejt në qendër të vëmendjes. Ajo që po shpaloset nuk është ndërtim demokracie i imponuar nga jashtë, por një projekt menaxhimi regjimi: i mbështetur te njerëz të brendshëm të bindur, te aparati ekzistues i sigurisë shtetërore dhe te ndikimi shtrëngues nga jashtë.
Siç kam argumentuar më parë, heqja e majës së një piramide autoritare nuk e shemb piramidën. Ajo që ndryshon është kush i vendos kushtet atyre që ende e mbajnë atë lart.
Deklarata e këshilltarit të Shtëpisë së Bardhë, Stephen Miller, se “Shtetet e Bashkuara po e drejtojnë Venezuelën”, e bëri këtë premisë të qartë. Sekretari i Shtetit Marco Rubio u përpoq ta zbusë formulimin, pa e mohuar thelbin: SHBA-ja nuk po “mikromenaxhon” Venezuelën, por po përcakton drejtimin e saj. Kjo fjalë është qëllimisht e paqartë. Ajo sinjalizon veto amerikane pa përgjegjësi të drejtpërdrejtë për qeverisjen – dhe bashkëjeton në mënyrë hipokrite me thirrjet e shpeshta për sovranitet në kontekste të tjera.
Në praktikë, administrata Trump mund ta “drejtojë” Venezuelën vetëm përmes tre levave reale:
-
aksesi në naftë,
-
lehtësimi ose shtrëngimi i sanksioneve,
-
ekspozimi personal ligjor i elitave.
Këto nuk janë koncepte abstrakte, por mjete shtrënguese të zbatueshme shpejt, në mënyrë të përsëritur dhe pa marrë përsipër administrimin e përditshëm të vendit.
Nga lufta kundër drogës te menaxhimi i regjimit
Objektivat e administratës nuk kanë ndjekur një vijë të drejtë, por drejtimi ka qenë i qëndrueshëm: maksimizim ndikimi, minimizim përgjegjësie.
Faza e parë u justifikua si luftë kundër narkotikëve: ndalime detare, konfiskime anijesh dhe retorikë për zgjerim presioni. Më pas, fokusi u zhvendos drejt shtrëngimit ekonomik: sekuestrime cisternash, kërcënime me “karantinë” dhe bllokim të të ardhurave nga nafta. Deri në fund të vitit 2025, Presidenti Trump fliste hapur për “rikthimin” e të drejtave të naftës së Venezuelës – jo si emergjencë humanitare, por si aset strategjik.
Bastisja e Maduros u paketua si zbatim i ligjit, një arrestim i bazuar në aktakuza dhe sanksione. Kjo kishte rëndësi politike: i lejoi administratës të anashkalojë Kongresin, me argumentin se njoftimi paraprak do të “rrezikonte misionin”. Megjithatë, përdorimi selektiv i ligjit është i dukshëm. E njëjta administratë që arrestoi një udhëheqës të huaj jashtë territorit amerikan, zgjodhi gjithashtu të falë një ish-president të Amerikës Qendrore të dënuar për trafik droge.
Në thelb, kjo nuk kishte të bënte vetëm me Maduro-n si individ. Bëhej fjalë për rinegocimin e strukturës së pushtetit në Venezuelë sipas kushteve amerikane, duke ruajtur fasadën se nuk po bëhej ndryshim regjimi.
Autoritarizmi i menaxhuar si doktrinë praktike
Drama venezueliane është testi i parë real i Strategjisë së Sigurisë Kombëtare 2025. Në këtë kornizë, promovimi i demokracisë zë vend dytësor ndaj rendit, kontrollit dhe sigurisë transaksionale.
Një qeveri e përkohshme e drejtuar nga njerëz të brendshëm të regjimit nuk është devijim – është zgjidhje funksionale. Ajo shtyp fragmentimin, mban sektorin e naftës në punë dhe shkëput Venezuelën nga rrjetet iraniane, ruse dhe kineze, pa trashëguar kostot e një shteti të dështuar.
Problemi është se këta aktorë janë gjithashtu më të interesuarit për të bllokuar çdo hapje reale politike.
Arkitektura e sigurisë dhe paradoksi i “mbrojtjes nga grushtet e shtetit”
Sistemi venezuelian i sigurisë është ndërtuar për të parandaluar koordinimin e shpejtë: shërbime paralele inteligjence, mbikëqyrje e brendshme, struktura paraushtarake dhe rivalitete të qëllimshme. Kjo arkitekturë e bën të vështirë një grusht shteti klasik, por edhe pamundëson reagimin e unifikuar kur maja e piramidës zhduket papritur.
Pas largimit të Maduros, pyetja ndryshoi nga “kush e rrëzon udhëheqësin?” në “kush do të fajësohet për humbjen e tij?”. Në këtë fazë, aparati shtrëngues kthehet nga brenda për të disiplinuar vetveten dhe për të menaxhuar panikun.
Raportet ndërkombëtare kanë dokumentuar ndalime arbitrare, tortura dhe zhdukje me forcë si politikë shtetërore, jo devijime. Pikërisht mbi këtë aparat po vë bast administrata Trump për stabilitet – dhe pikërisht ky aparat ka kapacitetin më të madh për të sabotuar çdo tranzicion demokratik real.
Pse ushtria nuk reagoi
Shpjegimi më i thjeshtë është edhe më bindësi: ushtria nuk mundi të koordinohej dhe veprimi pa urdhër të qartë në një sistem të tillë është vetëvrasje profesionale. Bastisja amerikane shfrytëzoi ndërprerjen e komandës dhe kontrollit, duke e kthyer strukturën e ndërtuar për disiplinë në paralizë.
Në të njëjtën kohë, aktakuzat amerikane funksionojnë si sinjal politik: ato u tregojnë elitave se imuniteti nuk është më i garantuar. Për shumë komandantë, zgjedhja nuk ishte midis rezistencës dhe dorëzimit, por midis mbijetesës personale dhe shkatërrimit të sigurt.
Qeveria e vazhdimësisë dhe patronazhi i jashtëm
Vendosja e Delcy Rodríguez si presidente e përkohshme ishte një sinjal i qartë vazhdimësie. Por kjo vazhdimësi është e brishtë dhe varet nga një ekuilibër i rrezikshëm: të kënaqë kërkesat amerikane pa alienuar linjat e forta të brendshme.
Kërkesat janë transaksionale dhe të lexueshme:
-
zvogëlim i lidhjeve me Iranin, Rusinë dhe Kinën,
-
rihapje e sektorit të naftës me kushte të favorshme për SHBA-në,
-
bashkëpunim në drogë dhe migracion.
Ky është autoritarizëm i menaxhuar: jo pushtim, por as sovranitet i plotë.
Opozita si variabël e kontrolluar
Fakti që demokratizimi nuk është prioritet shihet qartë në trajtimin e opozitës. Ajo tolerohet si burim legjitimiteti, por kufizohet sapo rrezikon të prishë ekuilibrin. Zgjedhjet shtyhen, kërkesat për reformë të sektorit të sigurisë shmangen dhe angazhimi mbetet simbolik.
Në këtë kontekst, tranzicioni demokratik nuk është objektiv, por rrezik operacional.
Përfundim: stabilitet mbi demokracinë
Administrata Trump nuk po vepron si një aktor që synon tranzicion demokratik. Po vepron si një menaxher krizash që kërkon të kontrollojë migracionin, drogën, naftën dhe gjeopolitikën – në këtë renditje.
Ekuilibri aktual është i qartë:
-
mjaftueshëm stabil për të ulur presionet rajonale,
-
mjaftueshëm “legjitim” për të justifikuar lehtësim selektiv sanksionesh,
-
mjaftueshëm shtrëngues për të parandaluar ndryshim të shpejtë politik.
Kjo është ajo që do të thotë në praktikë “drejtimi i Venezuelës”: jo qeverisje direkte, por përcaktim i kufijve të asaj që lejohet – dhe ndëshkim i shkeljeve.
Për venezuelianët që prisnin një ndarje reale me të kaluarën, implikimi është i ashpër: i njëjti sistem mbetet në këmbë, vetëm se tani i përgjigjet dy zotërinjve – elitave të vjetra dhe një patroni të jashtëm, për të cilin demokracia nuk është prioritet strategjik.
Orlando J. Pérez, Ph.D. është profesor i shkencave politike në Universitetin e Teksasit të Veriut në Dallas dhe autor i disa veprave mbi marrëdhëniet civilo-ushtarake, demokracinë dhe sigurinë në Amerikën Latine.
