Tensionet mes Shteteve të Bashkuara dhe Evropës janë thelluar ndjeshëm pas përfshirjes direkte të zëvendëspresidentit amerikan JD Vance në bisedimet për Groenlandën, një zhvillim që ka alarmuar diplomatë evropianë dhe ka rritur frikën për një përplasje serioze transatlantike.
Sipas burimeve diplomatike që folën në mënyrë anonime për POLITICO, shumë kryeqytete evropiane shohin me shqetësim rolin në rritje të Vance, i cili perceptohet si thellësisht armiqësor ndaj Evropës dhe si një figurë kyçe që ushtron ndikim të fortë mbi presidentin Donald Trump.
Takim i tensionuar në Uashington
Ministri i Jashtëm i Danimarkës, Lars Løkke Rasmussen, dhe homologu i tij nga Groenlanda udhëtuan drejt Uashingtonit me shpresën për një dialog diplomatik me Sekretarin amerikan të Shtetit Marco Rubio. Megjithatë, bisedimet morën një kthesë të papritur kur në to u përfshi drejtpërdrejt JD Vance, duke e kthyer takimin në një përballje të ftohtë politike në Shtëpinë e Bardhë.
“Vance na urren”, u shpreh hapur një diplomat evropian, duke reflektuar ndjenjat e përbashkëta të shumë zyrtarëve në Bruksel dhe kryeqytetet evropiane. Sipas tyre, fakti që Vance u vendos në krye të këtyre bisedimeve shihet si sinjal negativ për çdo kompromis të mundshëm.
Ambiciet e Trump për Groenlandën
Presidenti Trump ka deklaruar hapur se dëshiron “pronësinë” e Groenlandës për arsye të sigurisë kombëtare amerikane, duke mos përjashtuar as përdorimin e forcës ushtarake. Këto deklarata kanë tronditur aleatët e SHBA-së në NATO, ndërsa Danimarka ka paralajmëruar se një veprim i tillë do të shkatërronte themelet e aleancës perëndimore të pas Luftës së Dytë Botërore.
Në rrezik nuk është vetëm e ardhmja e Groenlandës, një territor me rreth 57 mijë banorë, por edhe stabiliteti i rendit ndërkombëtar dhe marrëdhëniet transatlantike.
“Mosmarrëveshje themelore”
Pas takimit, Rasmussen e përshkroi diskutimin si “të sinqertë”, por pranoi se palët mbeten larg një marrëveshjeje.
“Presidenti amerikan ka një dëshirë për ta marrë Groenlandën. Për ne, çdo ide që cenon integritetin territorial të Mbretërisë së Danimarkës apo të drejtën e vetëvendosjes së popullit të Groenlandës është plotësisht e papranueshme,” tha ai, duke pranuar se ekziston një “mosmarrëveshje themelore”.
Palët ranë dakord të krijojnë një grup pune të nivelit të lartë për të shqyrtuar mundësitë e bashkëpunimit dhe për të ulur tensionet, por pritshmëritë për një zgjidhje të shpejtë mbeten të ulëta.
Frikë për të ardhmen e marrëdhënieve transatlantike
Diplomatët evropianë theksojnë se, ndryshe nga Rubio – i cili shihet si më pragmatik dhe i lidhur me linjën tradicionale të politikës amerikane – JD Vance konsiderohet më ideologjik dhe më i ashpër në qëndrimet e tij ndaj Evropës.
Shqetësimi rritet edhe më shumë nga mundësia që, pas përfundimit të mandatit të dytë të Trump, Vance të shfaqet si pasardhës i mundshëm në Shtëpinë e Bardhë. Sipas zyrtarëve të BE-së, kjo do të përbënte rrezik jo vetëm për Groenlandën, por edhe për të ardhmen e NATO-s dhe mbështetjen për Ukrainën.
Një krizë pa zgjidhje të qartë
Edhe pse SHBA-ja tashmë ka akses të gjerë ushtarak në Groenlandë përmes marrëveshjeve ekzistuese, shumë diplomatë evropianë pyesin se çfarë mbetet realisht për t’u negociuar.
“Amerikanët tashmë mund të kenë gjithçka që duan. E vetmja gjë që Danimarka nuk mund të japë është sovraniteti,” u shpreh një diplomat tjetër i BE-së.
Ndërsa retorika nga Uashingtoni vazhdon, në Bruksel dhe kryeqytetet evropiane po rritet frika se çështja e Groenlandës mund të shndërrohet në një krizë të hapur, me pasoja afatgjata për aleancën perëndimore.
