Irani ndodhet në ditën e 10-të të një ndërprerjeje pothuajse totale të internetit, duke lënë rreth 92 milionë qytetarë pa qasje në rrjet, telefona apo shërbime bazë komunikimi. Situata po ngjall shqetësime serioze ndërkombëtare se Teherani po lëviz drejt një modeli izolimi dixhital të kontrolluar nga shteti, të ngjashëm me atë të Kinës dhe Rusisë.
Sipas raportimeve të BBC, ndërprerja nisi më 8 janar, në kulmin e protestave antiqeveritare që shpërthyen për arsye ekonomike dhe u shndërruan shpejt në sfidën më të madhe për regjimin iranian ndër vite. Qeveria iraniane nuk ka dhënë asnjë afat zyrtar për rikthimin e plotë të internetit.
Qeveria justifikohet me “sigurinë”
Ministri i Jashtëm i Iranit, Abbas Araghchi, deklaroi se ndërprerja e internetit ishte një kundërpërgjigje ndaj asaj që ai e quajti “operacione terroriste”. Ndërkohë, zëdhënësja e qeverisë, Fatemeh Mohajerani, konfirmoi se qasja në internet do të mbetet e kufizuar të paktën deri në Vitin e Ri Iranian në fund të marsit.
Irani ka një histori të gjatë kufizimesh dixhitale. Edhe para protestave aktuale, shumë platforma perëndimore dhe media ndërkombëtare, përfshirë BBC-në, kanë qenë të bllokuara. Megjithatë, qytetarët shpesh i kanë anashkaluar këto barriera përmes VPN-ve.
Bilanci i rëndë i protestave
Sipas Human Rights Activists News Agency (HRANA), deri më 18 janar janë regjistruar rreth 3,300 protestues të vrarë dhe mbi 24,000 të arrestuar në 187 qytete. Aktivistët besojnë se shifrat reale janë shumë më të larta, por errësira dixhitale e bën të pamundur verifikimin e pavarur të të dhënave.
Drejt modelit Kinë–Rusi?
Organizata FilterWatch paralajmëron se kjo ndërprerje mund të jetë vetëm hapi i parë drejt një izolimi dixhital afatgjatë. Sipas ekspertit Amir Rashidi, autoritetet iraniane po shqyrtojnë një sistem ku qasja në internetin global jepet vetëm me leje shtetërore, pas regjistrimit dhe verifikimit të përdoruesve.
Një model i tillë do të pasqyronte:
-
Kinën, me të ashtuquajturin Muri i Madh Elektronik, që bllokon Facebook, Instagram dhe YouTube edhe përmes VPN-ve;
-
Rusinë, e cila prej vitit 2019 ka testuar Ru-net, një sistem që i lejon shtetit të izolohet dixhitalisht me një komandë të vetme.
Eksperti i sigurisë kibernetike Alan Woodward i tha BBC-së se, ndonëse interneti pritet të njihet gjithnjë e më shumë si e drejtë universale, regjimet autoritare do të vazhdojnë ta përdorin atë si mjet kontrolli dhe represioni.
Errësirë informacioni dhe frikë globale
Me protestat që vazhdojnë dhe qasjen në informacion të ndërprerë, Irani po hyn në një fazë të rrezikshme, ku kontrolli dixhital shndërrohet në armë politike. Për komunitetin ndërkombëtar, kjo situatë shihet si një sinjal alarmi për të ardhmen e lirive themelore në epokën dixhitale.
