Nga Maria Granalli Ortiz
Më 6 janar 2026, gjashtë shtete anëtare evropiane nënshkruan një Deklaratë të Përbashkët mbi Sigurinë e Arktikut, duke dërguar një sinjal të qartë koordinimi shumëpalësh në një rajon gjithnjë e më të ngarkuar nga presionet gjeopolitike dhe konkurrenca ndërkombëtare. Dokumenti u nënshkrua nga Franca, Gjermania, Italia, Polonia, Spanja dhe Danimarka.
Në një moment kur Evropa shpesh perceptohet si e fragmentuar nga krizat e brendshme, divergjencat strategjike dhe presionet ekonomike, kjo nismë tregon se një përgjigje e përbashkët evropiane mbetet e mundur, veçanërisht për çështje me peshë strategjike si siguria e Arktikut dhe mbrojtja e Groenlandës.
Arktiku si fushë prove gjeopolitike
Arktiku po shndërrohet me shpejtësi në një hapësirë kyçe të konkurrencës globale. Rajoni nuk është vetëm i pasur me hidrokarbure, minerale të rralla dhe lëndë të para strategjike – duke përfshirë rreth 13% të naftës së pazbuluar dhe 30% të gazit natyror në botë – por edhe një nyje qendrore për rrugë të reja detare, të hapura nga shkrirja e akullit.
Kjo ka rritur ndjeshëm interesin e fuqive të mëdha. Shtetet e Bashkuara e shohin Arktikun si një element kritik për parandalimin strategjik, veçanërisht ndaj Rusisë, e cila ka konsoliduar praninë e saj ushtarake dhe kontrollin mbi korridoret detare veriore. Kina, nga ana tjetër, vetëpërkufizohet si “shtet kuazi-arktik” dhe po avancon konceptin e Rrugës Polare të Mëndafshit, duke zgjeruar praninë ekonomike dhe infrastrukturore në rajon.
Në këtë kontekst, Groenlanda zë një rol qendror për shkak të pozicionit të saj strategjik dhe pranisë së Bazës Hapësinore Pituffik (ish-Thule), një nyje themelore për monitorimin, paralajmërimin e hershëm dhe mbrojtjen e Polit të Veriut. Deklaratat e fundit amerikane mbi Groenlandën, përfshirë pretendimet për kontroll “në një mënyrë ose në një tjetër”, kanë rritur tensionet diplomatike dhe kanë shtuar urgjencën për një përgjigje evropiane të koordinuar.
Multilateralizmi si mjet sigurie
Në këtë realitet të ri, multilateralizmi dhe bashkëpunimi brenda NATO shfaqen si mjete thelbësore për ruajtjen e stabilitetit rajonal. Aftësia për të koordinuar prani ushtarake, ushtrime të përbashkëta, shkëmbim informacioni dhe investime në infrastrukturë kritike përbën një levë vendimtare për të kundërshtuar presionet e jashtme.
Deklarata e Përbashkët Evropiane mbi Sigurinë e Arktikut hyn pikërisht në këtë logjikë: ajo nuk synon të zëvendësojë NATO-n, por të forcojë dimensionin evropian brenda arkitekturës transatlantike, duke riafirmuar se siguria e Arktikut është një interes i përbashkët dhe jo një çështje e fragmentuar kombëtare.
Çfarë thotë Deklarata e Përbashkët
Dokumenti, i përbërë nga gjashtë paragrafë, përmban mesazhe politike dhe simbolike të qarta. Ai riafirmon parimet themelore të Kartës së OKB-së – sovranitetin, integritetin territorial, paprekshmërinë e kufijve dhe vetëvendosjen e popujve – si bazë e çdo veprimi në Arktik.
Një element kyç është theksimi i rolit të NATO-s si shtylla kryesore e sigurisë rajonale. Shtetet nënshkruese angazhohen për të kontribuar me burime evropiane dhe prani ushtarake, duke forcuar parandalimin ndaj aktorëve të jashtëm, veçanërisht Rusisë dhe Kinës. Dokumenti përmend gjithashtu rëndësinë e mbrojtjes së infrastrukturës kritike dhe bazave strategjike, përfshirë ato në Groenlandë.
Nga pikëpamja politike, deklarata ka një peshë simbolike jo të vogël. Pjesëmarrja e shteteve me madhësi, interesa dhe pozicione të ndryshme brenda Bashkimit Evropian tregon se koordinimi strategjik është ende i arritshëm, të paktën mbi disa çështje kyçe. Prania e Danimarkës thekson rolin qendror të Groenlandës dhe lidhjen e drejtpërdrejtë midis sigurisë së Arktikut dhe asaj evropiane.
Implikime strategjike për Evropën
Edhe pse nuk krijon instrumente të reja ligjore apo operacionale, Deklarata e Përbashkët forcon gjuhën dhe logjikën shumëpalëshe si përgjigjen e preferuar ndaj sfidave të sigurisë. Në një periudhë kur uniteti evropian shpesh duket i brishtë, kjo nismë tregon se ekziston ende hapësirë për konvergjencë politike mbi interesa strategjike minimale.
Referenca e vazhdueshme ndaj NATO-s e vendos sigurinë e Arktikut brenda kornizës euroatlantike, ndërsa Groenlanda – ndonëse jashtë Bashkimit Evropian – shfaqet si një interes i përbashkët për shkak të lidhjes së saj me Danimarkën. Kjo krijon një ekuilibër delikat midis përgjegjësive kombëtare, koordinimit evropian dhe aleancave shumëpalëshe.
Në marrëdhënie me Shtetet e Bashkuara, deklarata nuk ka një ton konfrontues. Përkundrazi, ajo riafirmon dialogun dhe bashkëpunimin brenda Aleancës Atlantike, por njëkohësisht sinjalizon kufijtë normativë të veprimit ndërkombëtar, duke nënvizuar rëndësinë e respektimit të sovranitetit dhe shmangies së iniciativave unilaterale destabilizuese.
Përfundim: një sinjal i vogël, por domethënës
Në një rajon të shënuar nga konkurrenca strategjike, interesat energjetike dhe hapja e rrugëve të reja tregtare, Deklarata e Përbashkët Evropiane mbi Sigurinë e Arktikut përfaqëson një sinjal politik të matur, por domethënës. Ajo tregon përpjekjen e disa shteteve evropiane për të riafirmuar një rol aktiv, të bazuar në bashkëpunim, respekt për rregullat ndërkombëtare dhe përgjegjësi të përbashkët.
Edhe pse e shkurtër dhe pa ambicie operacionale të menjëhershme, deklarata sugjeron se Evropa ende synon të jetë një aktor politik relevant në Arktik – jo përmes unilateralizmit, por përmes unitetit selektiv dhe shumëpalësh, në një kohë kur këto parime po vihen gjithnjë e më shpesh në provë.
