Nga H. A. Hellyer
Në fund të dhjetorit 2025, forcat e mbështetura nga Emiratet e Bashkuara Arabe avancuan me shpejtësi në gjashtë guvernatorë të Jemenit jugor, duke pushtuar provinca strategjike dhe të pasura me naftë përgjatë kufirit të Arabia Saudite. Brenda pak ditësh, kundërpërgjigjja saudite – përmes sulmeve ajrore dhe trupave tokësore të mbështetura nga Riadi – shkatërroi këto fitime territoriale. Territori i kontrolluar nga Këshilli Kalimtar Jugor, i mbështetur nga Emiratet, u reduktua praktikisht në zero dhe, pak më vonë, struktura politike e tij u shpërbë në heshtje.
Ky episod shënoi përplasjen e parë të drejtpërdrejtë ushtarake indirekte mes dy fuqive kryesore të Gjirit, bashkëpunimi i të cilave kishte formësuar arkitekturën rajonale të sigurisë për më shumë se një dekadë. Ngjarja nuk përfaqëson një mosmarrëveshje taktike të izoluar, por sinjalizon një divergjencë strategjike në thellim, me pasoja potencialisht të gjera për rendin rajonal, tregjet e energjisë dhe stabilitetin e korridoreve detare.
De-eskalim kundrejt aktivizmit parandalues
Në thelb, divergjenca saudite-emirate buron nga dy filozofi të ndryshme të menaxhimit të rrezikut rajonal.
Paradigma saudite e de-eskalimit
Qasja e Riadit bazohet në atë që mund të quhet “de-eskalim dhe mbrojtje e atdheut”. Si një shtet kontinental me thellësi territoriale dhe kapacitet përthithës relativisht të lartë, Arabia Saudite e sheh rrezikun kryesor jo te paqëndrueshmëria e kufizuar, por te kolapsi i shtetit. Një shtet i dobët mund të reformohet; një shtet i dështuar, jo.
Kjo logjikë shpjegon zhvendosjen saudite në Jemen: nga ndërhyrja aktive drejt sigurisë kufitare, përmbajtjes së Huthëve dhe uljes së kostove të konfliktit. Prioriteti strategjik i Riadit është transformimi i brendshëm – i mishëruar në Vizionin Saudit 2030 – dhe shmangia e angazhimeve të jashtme që mund të shterojnë burime ose të prodhojnë efekte anësore destabilizuese.
Aktivizmi parandalues i Emirateve
Në kontrast, Emiratet e Bashkuara Arabe operojnë sipas një logjike të aktivizmit parandalues. Abu Dhabi e sheh rendin rajonal si thelbësisht të brishtë dhe beson se mosndërhyrja lejon përkeqësimin gradual të krizave, duke u dhënë hapësirë aktorëve si Irani, milicitë e armatosura dhe lëvizjet islamiste.
Si një shtet më i vogël, por me kapacitete të përqendruara dhe shkathtësi operacionale, Emiratet synojnë të ruajnë autonomi strategjike nga fqinji i tyre më i madh, duke vepruar në mënyrë selektive: zhvillimi i rrjeteve globale të porteve, ndjekja e Marrëveshjeve të Abrahamit dhe mbështetja e aktorëve lokalë si Këshilli Kalimtar Jugor.
Jemen: pika e thyerjes
Këto dy qasje u përplasën drejtpërdrejt në Jemen.
Nga perspektiva e Emirateve, mbështetja për Këshillin Kalimtar Jugor synonte riformësimin e qeverisjes në Jemenin jugor dhe kufizimin e ndikimit të fraksioneve të lidhura me islamistët, veçanërisht partinë Islah të afërt me Riadin. Logjika ishte se ndërhyrja e hershme do të parandalonte kaosin e ardhshëm.
Për Riadin, megjithatë, avancimi separatist në Hadramaut dhe al-Mahra – përgjatë kufirit saudit – përfaqësonte kërcënim të drejtpërdrejtë për sigurinë kombëtare. Ai rrezikonte të dobësonte qeverinë e njohur ndërkombëtarisht të Jemenit dhe t’u jepte Huthëve hapësirë për të shfrytëzuar përçarjet e brendshme. Në këtë kuptim, reagimi i ashpër saudit ishte plotësisht koherent me doktrinën e tij strategjike.
Një element shtesë përkeqësoi krizën: bindja e Riadit se Këshilli Kalimtar Jugor nuk veproi i pavarur, por me miratimin e Abu Dhabit. Kjo u interpretua jo thjesht si moskoordinim, por si sfidë e drejtpërdrejtë ndaj rolit udhëheqës saudit në Gjirin Arabik.
Valëzime në Gjirin më të gjerë
Përçarja saudite-emirate ka implikime të drejtpërdrejta për kohezionin e Këshilli i Bashkëpunimit të Gjirit. Për Riadin, tensionet e shkaktuara nga një anëtar tjetër i GCC-së janë më problematike se kërcënimet e jashtme, sepse minojnë konsensusin rajonal mbi përmbajtjen e Iranit.
Këto dinamika ndërthuren me çështje lidershipi dhe legjitimiteti. Arabia Saudite vazhdon ta shohë veten si primus inter pares në Gjirin Arabik, një rol i përforcuar nga pesha ekonomike, ushtarake dhe autoriteti simbolik i mbretit si khādim al-ḥaramayn (Shërbëtor i Dy Xhamive të Shenjta). Veprimet emirate që anashkalojnë këtë rol perceptohen jo vetëm si divergjencë politike, por si sfidë ndaj rendit rajonal.
Kjo përplasje shtrihet edhe në çështjen izraelite. Ndërsa Emiratet kanë normalizuar marrëdhëniet me Izraelin, Riadi ka insistuar se çdo normalizim duhet të kushtëzohet me krijimin e një shteti palestinez, sipas Iniciativës Arabe të Paqes (2003). Lufta në Gaza e ka ashpërsuar më tej këtë ndarje, duke e bërë Arabinë Saudite veçanërisht të ndjeshme ndaj çdo perceptimi se Abu Dhabi po minon udhëheqjen e saj diplomatike arabe.
Informacioni si fushëbetejë
Rivaliteti është reflektuar gjithnjë e më shumë edhe në hapësirën e informacionit. Fushatat mediatike dhe llogaritë e lidhura me shtetin kanë ngurtësuar narrativat publike, duke rritur kostot politike të kompromisit dhe duke ngushtuar hapësirën për de-eskalim diplomatik. Heqja graduale e “ombrellës politike” saudite mbi Emiratet ka bërë që kritikat ndaj Abu Dhabit të bëhen më të hapura në botën arabe.
Efektet janë tashmë të dukshme përtej Jemenit, përfshirë Bririn e Afrikës, ku shtete si Somalia po rikalibrojnë marrëdhëniet e tyre, duke u afruar më shumë me Riadin në dëm të Emirateve – me implikime për sigurinë e Detit të Kuq dhe Oqeanit Indian.
Përfundim
Tensioni midis Arabisë Saudite dhe Emirateve të Bashkuara Arabe pasqyron dy përgjigje konkurruese ndaj së njëjtës pyetje thelbësore: cilat rreziqe janë më të pranueshme – ato të veprimit apo të mosveprimit?
Riadi zgjedh përmbajtjen, konsolidimin dhe de-eskalimin. Abu Dhabi favorizon transformimin dhe ndërhyrjen e hershme. Asnjëra qasje nuk është intrinsikisht irracionale; të dyja burojnë nga kultura strategjike, prioritetet e brendshme dhe perceptimet e ndryshme të kërcënimit.
Ngjarjet e dhjetorit 2025 dhe janarit 2026 në Jemen tregojnë se kjo divergjencë nuk është më teorike. Për politikëbërësit amerikanë dhe evropianë, supozimi i një Gjiri të unifikuar nuk është më i qëndrueshëm. Menaxhimi i këtij realiteti – dhe jo pritja e konvergjencës automatike – është tashmë një sfidë qendrore për sigurinë rajonale, tregjet e energjisë dhe stabilitetin gjeopolitik në Lindjen e Mesme.
