Tensionet mes Greqia dhe Turqia në Deti Egje po rriten sërish, në prag të një takimi të rëndësishëm politik mes dy vendeve partnere në NATO.
Duke filluar nga e hëna, më 9 shkurt 2026, në Ankara pritet të mblidhet Këshilli Suprem i Bashkëpunimit Greqi–Turqi, ku nëse gjithçka shkon sipas planit do të marrin pjesë edhe presidenti turk Rexhep Taip Erdogan dhe kryeministri grek Kyriakos Mitsotakis. Nuk përjashtohet as një takim dypalësh i veçantë mes dy udhëheqësve.
Navtex, shkëndija e re e përplasjes
Një burim i ri tensioni është përdorimi nga Turqia i sistemit detar të paralajmërimit Navtex, përmes të cilit Ankaraja njoftoi për aktivitete ushtarake greke në Egje. Athina e cilëson këtë si një përpjekje të paligjshme për zgjerim autoriteti detar, ndërsa media greke flet për një “provokim të ri turk”.
Nga ana tjetër, Ankaraja e përshkruan veprimin si rutinë dhe në përputhje me ligjin ndërkombëtar, duke argumentuar se paralajmërimet Navtex janë përdorur edhe më herët nga të dyja palët.
Mosmarrëveshje dekadash në Egje
Greqia dhe Turqia janë në konflikt prej dekadash për:
-
shelfin kontinental,
-
shfrytëzimin e burimeve natyrore,
-
dhe zgjerimin e ujërave territoriale në Egje.
Sipas Konventës së OKB-së për të Drejtën e Detit (1982), shtetet kanë të drejtë t’i zgjerojnë ujërat territoriale deri në 12 milje detare. Megjithatë, në rast mbivendosjeje, kërkohet marrëveshje dypalëshe – diçka që Athina dhe Ankaraja ende nuk e kanë arritur.
Turqia nuk e ka nënshkruar këtë konventë, por sipas shumicës së juristëve ndërkombëtarë, ajo përfaqëson të drejtë zakonore dhe për këtë arsye ka karakter detyrues.
Që nga viti 1995, Ankaraja e ka shpallur zgjerimin e ujërave territoriale greke në Egje si “shkak për luftë”, duke argumentuar se një hap i tillë do ta kthente Egjeun në një “det të brendshëm grek”.
Asnjë zgjidhje në horizont
Athina ka zgjeruar ujërat territoriale në Detin Jon drejt Italisë, ndërsa rezervon të drejtën që një veprim të tillë ta ndërmarrë edhe në Egje. Turqia kundërshton fuqishëm këtë skenar.
Si instancë e fundit, Gjykata Ndërkombëtare e Drejtësisë në Hagë do të mund të ndërmjetësonte, por vetëm nëse të dyja shtetet paraqesin kërkesë të përbashkët – diçka për të cilën diskutohet që nga viti 1976, pa asnjë rezultat konkret.
Përkundër përpjekjeve diplomatike dhe takimeve të nivelit të lartë, marrëdhëniet greko-turke në Egje mbeten të brishta, me tensione që shpesh ringjallen nga lëvizje ushtarake, deklarata politike dhe interpretime të ndryshme të së drejtës ndërkombëtare.
