Tim Welter & Margaret McWeeney
Shënim i redaktorit: Ky artikull është i pari në një seri prej 11 pjesësh që shqyrton se si Shtetet e Bashkuara duhet të organizojnë, udhëheqin dhe integrojnë shtet-ardhjen ekonomike në strategji, praktikën e mbrojtjes dhe ekosistemin më të gjerë të sigurisë kombëtare. Seria realizohet nga Instituti Potomac për Studime Politike dhe War on the Rocks. Pjesët e mëparshme gjenden në rubrikën Lufta nga Libra të Tjerë.
Shtetet e Bashkuara humbasin çdo vit midis 225 dhe 600 miliardë dollarë nga vjedhja e sekreteve tregtare, pirateria softuerike dhe mallrat e falsifikuara – kryesisht përmes aktiviteteve të orkestruara ose të mbështetura nga shteti kinez.
Sot, Uashingtoni dhe Pekini janë të përfshirë në një konflikt që nuk i ngjan asnjë lufte tradicionale të së kaluarës. Rreziqet janë ekzistenciale: prosperiteti ekonomik, siguria kombëtare dhe rendi global janë në lojë. Kjo nuk është një luftë kinetike. Është luftë ekonomike – dhe ajo po zhvillohet sipas parimeve strategjike që datojnë më shumë se dy mijë vjet më parë.
Ekonomia nuk është më thjesht një instrument ndihmës i fuqisë kombëtare. Ajo është shndërruar në fushë operative të luftës, ku shtet-ardhja ekonomike ofron mjete reale për arritjen e objektivave strategjike. E kuptuar gjerësisht, shtet-ardhja ekonomike përfshin përdorimin e politikave tregtare, kontrollit të investimeve, rregullimit teknologjik dhe sanksioneve për të avancuar interesat kombëtare.
Luftë pa plumba: Sun Tzu në shekullin XXI
Qëllimi themelor i Partisë Komuniste Kineze – ruajtja e pushtetit – ka orientuar përdorimin sistematik të mjeteve ekonomike për të dobësuar industritë amerikane dhe për të fituar avantazhe strukturore në tregjet globale. Përballë kësaj sfide, profesionistët e sigurisë kombëtare dhe komandantët ushtarakë amerikanë nuk mund të mbeten të painformuar për dinamikën ekonomike nëse synojnë të pengojnë, të fitojnë ose edhe thjesht të mbijetojnë në fushën moderne të betejës.
Maksima klasike e Sun Tzu-së – “Arti suprem i luftës është të nënshtrosh armikun pa luftuar” – ka marrë kuptim të ri në shekullin XXI. Në vitin 1999, dy oficerë të Ushtrisë Çlirimtare Popullore botuan librin “Lufta e Pakufizuar”, duke argumentuar se lufta moderne shtrihet përtej fushës së betejës. Sistemet financiare, rrjetet tregtare dhe rrjedhat e informacionit mund të shndërrohen në armë strategjike, duke arritur objektiva kombëtare pa përdorur forcë ushtarake.
Edhe pse ky libër nuk përbën doktrinë zyrtare, ndikimi i tij reflektohet qartë në politikat e Pekinit: nga iniciativa “Një Brez, një Rrugë”, te strategjia “Made in China 2025” dhe modernizimi i përshpejtuar ushtarak. Këto nuk janë thjesht projekte zhvillimi ekonomik – janë instrumente të fuqisë kombëtare, të dizajnuara për të riformësuar rendin global dhe për të siguruar mbijetesën e regjimit komunist.
Gjithçka ka të bëjë me Partinë
Për Partinë Komuniste Kineze, dominimi ekonomik nuk është aksidental. Ai është rezultat i një strategjie të qëllimshme, e zbatuar përmes një spektri të gjerë mjetesh: nga shtrëngimi dhe manipulimi deri te përshtatja e dukshme me normat ndërkombëtare. Që nga viti 2006, planet pesëvjeçare kanë theksuar inovacionin teknologjik, vetë-mjaftueshmërinë dhe kontrollin e zinxhirëve kritikë të furnizimit.
Në kontrast, për dekada me radhë, Shtetet e Bashkuara e panë angazhimin ekonomik me Kinën si një proces reciprokisht të dobishëm. Supozimi ishte se integrimi në tregjet globale do të çonte në liberalizim politik. Ky supozim rezultoi i gabuar. Pekini shfrytëzoi hapjen e tregjeve perëndimore për të thithur kapital, teknologji dhe ekspertizë, pa hequr dorë nga kontrolli politik.
Pasojat janë sot të dukshme në sektorë strategjikë – nga energjia e rinovueshme te bateritë, automjetet elektrike dhe teknologjitë pa pilot.
Rasti i dronëve: një paralajmërim strategjik
Industria e dronëve komercialë ilustron qartë këtë model. Në fillim të viteve 2000, Shtetet e Bashkuara dhe aleatët e tyre udhëhiqnin inovacionin në këtë fushë. Kina përfitoi nga ky ekosistem i hapur akademik dhe industrial për të përvetësuar teknologji, për ta shkallëzuar prodhimin dhe për të dominuar tregun global.
Brenda pak vitesh, firmat kineze – të mbështetura nga shteti – kontrolluan mbi 70 për qind të tregut global të dronëve komercialë. Konkurrentët amerikanë u përjashtuan nga zinxhirët e furnizimit, ndërsa Kina fitoi kontroll mbi komponentë kritikë, softuerë dhe rrjedha të dhënash. Kjo krijoi jo vetëm dobësi ekonomike për SHBA-në, por edhe rreziqe të drejtpërdrejta për sigurinë kombëtare, duke qenë se dronët janë thelbësorë për zbulim, mbikëqyrje dhe goditje precize.
Ky model – përvetësim teknologjik, shkallëzim i shpejtë dhe përjashtim nga tregu – është përsëritur në sektorë të tjerë kritikë dhe përbën thelbin e luftës ekonomike bashkëkohore.
Amerika përballet me realitetin
Strategjia Kombëtare e Mbrojtjes e vitit 2018 shënoi një kthesë, duke e zhvendosur fokusin nga terrorizmi te konkurrenca midis fuqive të mëdha. Pandemia COVID-19 e bëri të pamohueshme varësinë strukturore të SHBA-së nga zinxhirët kinezë të furnizimit, veçanërisht në minerale kritike dhe farmaceutikë.
Strategjia e Mbrojtjes Kombëtare 2022 e thelloi këtë qasje, duke reflektuar një konsensus dypartiak: sfida që paraqet Kina nuk është konkurrencë e ndershme, por luftë ekonomike sistemike. Një luftë që zhvillohet në borde korporatash, në laboratorë kërkimorë dhe në rrjetet globale të furnizimit.
Ekonomia si fushë lufte
Siç do të thoshte Clausewitz, qëllimi i luftës është çarmatimi i armikut. Sot, çarmatimi ndodh pa armë. Industri të tëra janë zhdukur jo përmes bombardimeve, por përmes dominimit ekonomik. Kontrolli i teknologjive kritike, materialeve strategjike dhe infrastrukturës ka krijuar dobësi strukturore që rivalizojnë – ose tejkalojnë – efektet e luftës tradicionale.
Kjo është Sun Tzu në praktikë: njohja e dobësive të kundërshtarit dhe shfrytëzimi i tyre për ta neutralizuar pa luftuar.
Rruga përpara: Shtet-ardhja ekonomike
Zgjidhja qëndron në ushtrimin e qëllimshëm dhe të koordinuar të shtet-ardhjes ekonomike. Kjo përfshin politikë industriale, investime strategjike, partneritete publik–private dhe institucione të afta për të identifikuar dhe neutralizuar kërcënimet ekonomike në kohë reale.
Shtetet e Bashkuara vuajnë nga fragmentimi institucional dhe mungesa e një organi të centralizuar strategjik për të integruar analizën ekonomike, sigurinë kombëtare dhe veprimin politik. Pa këtë integrim, përgjigjet do të mbeten reaktive dhe të copëzuara.
Dimensioni ushtarak dhe sektori privat
Komandantët ushtarakë duhet të shohin përtej domeneve tradicionale të luftës dhe të kuptojnë dobësitë ekonomike që mund të minojnë gatishmërinë ushtarake. Po aq thelbësor është bashkëpunimi me sektorin privat. Firmat amerikane janë tashmë në vijën e parë të luftës ekonomike – shpesh pa e kuptuar.
Një strategji e suksesshme kërkon mobilizimin e të gjithë spektrit të fuqisë kombëtare: ekonomike, teknologjike dhe politike, duke ruajtur njëkohësisht vlerat që synohen të mbrohen.
Përfundim
Lufta ekonomike nuk është një metaforë – është realiteti i konfliktit modern. Fitorja nuk do të vijë nga një betejë vendimtare, por nga aftësia për të njohur fushën e betejës për atë që është dhe për të vepruar me koherencë strategjike. Forca më e madhe e Amerikës – inovacioni dhe sipërmarrja – mbetet e paprekur. Pyetja është nëse ajo do të drejtohet me qëllim.
Tim Welter, Ph.D. është bashkëpunëtor i lartë kërkimor në Institutin Potomac për Studime Politike dhe drejton Projektin e Konkurrencës Globale.
Margaret McWeeney, Ph.D. është analiste kërkimore në Institutin Potomac dhe Qendrën Ndërkombëtare për Studime mbi Terrorizmin.
