Simone Casoni
Kontrolli amerikan mbi eksportet e naftës venezueliane po hap një fazë të re ripërcaktimi të ekuilibrit energjetik dhe gjeopolitik të vendit. Ky rregullim ndikon drejtpërdrejt në marrëdhëniet e Karakasit me Kina dhe Rusia, partnerët e saj kryesorë energjetikë, duke e shndërruar Venezuelën në një laborator real të përdorimit të energjisë si instrument i fuqisë ekonomike, financiare dhe strategjike.
Kontrolli amerikan dhe dilema e qëllimit strategjik
Në javët e fundit janë shtuar ndjeshëm pyetjet mbi mënyrën dhe masën në të cilën Shtetet e Bashkuara synojnë të shfrytëzojnë burimet e naftës së Venezuela-s. Përgjigjet e deritanishme janë kontradiktore: disa sinjalizojnë një qasje të orientuar drejt stabilizimit ekonomik dhe rindërtimit të sektorit energjetik venezuelian; të tjera, përkundrazi, sugjerojnë një strategji të fokusuar kryesisht në shfrytëzimin e burimeve.
Sekretari amerikan i Energjisë, Chris Wright, ka deklaruar se 50–60 milionë fuçi naftë të konfiskuara do të hidhen në treg në ditët në vijim. Sipas tij, kontrolli amerikan mbi naftën bruto venezueliane mund të sjellë jo vetëm përfitime ekonomike, por edhe efekte pozitive për popullsinë vendase. Kjo tezë, megjithatë, mbetet thellësisht e diskutueshme në Karakas.
Manovra e Trump dhe reforma e hidrokarbureve
Pas kapjes së Maduros, Presidenti Trump ka lëvizur shpejt për të eksploruar potencialin energjetik të nëntokës venezueliane. Reforma e Ligjit Organik për Hidrokarburet është identifikuar si leva kyçe për ringjalljen strukturore të industrisë së naftës, e cila ka pësuar një rënie dramatike të prodhimit që nga viti 2014 dhe arriti pikën më të ulët historike në vitin 2020.
Regjimi ligjor i vitit 2006 – i bazuar në sipërmarrje të përbashkëta me pjesëmarrje private të kufizuar në 40% dhe kontroll operativ shtetëror – ka dekurajuar investimet, duke kufizuar aksesin në kapital, teknologji dhe ekspertizë ndërkombëtare. Kombinimi i taksimit të lartë, paqëndrueshmërisë kontraktuale dhe mungesës së mbrojtjes së investimeve ka bërë që shumica e projekteve të eksplorimit dhe prodhimit të jenë ekonomikisht të pafinancueshme.
Reforma e propozuar nga qeveria de facto përfaqëson një hap fillestar pozitiv, por nuk mjafton për të tërhequr rreth 100 miliardë dollarë investime, shifër që sipas vlerësimeve amerikane do të ishte e nevojshme për një rindërtim të plotë të sektorit. Ajo mund të favorizojë operatorë të vegjël dhe të mesëm, por mbetet e pamjaftueshme për të bindur gjigantët ndërkombëtarë të energjisë.
Në këtë kuadër, administrata amerikane ka intensifikuar presionin, përfshirë sekuestrimin e cisternës së shtatë të naftës venezueliane, Motor Vessel Sagitta, pjesë e një fushate më të gjerë kundër të ashtuquajturës “flotë në hije”. Uashingtoni i paraqet këto veprime si zbatim të sanksioneve; Karakasi i denoncon si “pirateri ndërkombëtare”.
Kina dhe Rusia: vëzhgim, ripozicionim, përfitim i mundshëm
Ndërhyrja amerikane ka tronditur një ekuilibër gjeopolitik që deri vonë ishte relativisht i qëndrueshëm midis Venezuelës, Kinës dhe Rusisë. Pas sanksioneve të vitit 2017 ndaj shtetit venezuelian dhe PDVSA-së, Karakasi u detyrua të thellonte bashkëpunimin energjetik me Pekinin dhe Moskën.
Midis viteve 2000 dhe 2018, Venezuela grumbulloi rreth 106 miliardë dollarë borxh ndaj Kinës, kryesisht përmes skemës naftë-për-kredi. Sot, borxhi ka rënë në afërsisht 15 miliardë dollarë, por kontrolli amerikan mbi eksportet e naftës e ka bërë të paqartë mekanizmin e shlyerjes. Uashingtoni ka njoftuar se të ardhurat nga shitjet e naftës do të depozitohen në një llogari të mbikëqyrur nga SHBA-ja në Katar, pa garanci se një pjesë do të kanalizohet drejt shërbimit të borxhit kinez.
Pasiguria prek edhe operacionet direkte kineze në Venezuelë. CNPC dhe PetroChina nxjerrin rreth 166,000 fuçi në ditë, por Pekini ka udhëzuar tregtarët e tij të shmangin naftën venezueliane për shkak të çmimeve jokonkurruese të vendosura nga SHBA-ja, duke preferuar furnizime nga Rusia, Irani dhe Kanadaja.
Situata është e ngjashme me Rusinë. Përmes Rosneft dhe sipërmarrjes së përbashkët Sinovensa, Moska mbetet aktor kyç në sektorin venezuelian. Borxhi prej rreth 1.5 miliardë dollarësh vazhdon të menaxhohet përmes marrëveshjeve fleksibile, dhe ambasadori rus në Karakas ka konfirmuar se aktivitetet ruse nuk do të ndërpriten. Sipas analistëve rusë, përjashtimi i Kinës nga nafta venezueliane mund të forcojë më tej boshtin energjetik sino-rus.
Përfundim: Venezuela si nyje gjeopolitike
Mbetet e hapur pyetja se si Uashingtoni synon të menaxhojë këtë ekuilibër jashtëzakonisht delikat. Kontrolli amerikan mbi naftën venezueliane nuk ndikon vetëm në ekonominë e Karakasit, por riformëson marrëdhëniet midis fuqive të mëdha, me rrezikun real të forcimit indirekt të bashkëpunimit energjetik midis Kinës dhe Rusisë.
Në këtë kontekst, Venezuela po konfirmohet jo vetëm si një qendër strategjike e energjisë, por edhe si një fushë përplasjeje gjeopolitike, ku vendimet amerikane mund të prodhojnë efekte sistemike që shkojnë shumë përtej tregut global të naftës.
