Franca dhe disa vende evropiane, përfshirë Gjermaninë dhe shtete nordike, janë në bisedime konfidenciale për një program të përbashkët bërthamor evropian, i konceptuar si ombrellë shtesë sigurie, dhe jo si zëvendësim i NATO-s.
Kancelari gjerman Friedrich Merz ka konfirmuar se Berlini po zhvillon diskutime me Parisin prej më shumë se një viti mbi një mbrojtje të përbashkët bërthamore. Sipas burimeve diplomatike franceze, në diskutime janë përfshirë edhe Polonia, Suedia, Danimarka dhe disa shtete baltike.
Një projekt me firmën e Macron
Ideja u hodh fillimisht në vitin 2020 nga presidenti francez Emmanuel Macron, shumë përpara rikthimit të Donald Trump në Shtëpinë e Bardhë. Macron kishte propozuar hapjen e debatit mbi “dimensionin evropian” të forcës bërthamore franceze, në rast të një tërheqjeje strategjike amerikane nga kontinenti.
Sot, Parisi po përpiqet ta shndërrojë këtë vizion në instrument konkret politik dhe ushtarak. Një nga opsionet e përmendura është vendosja e avionëve Rafale të aftë për armë bërthamore në bazat aleate, përfshirë mundësinë e fluturimeve mbi Poloni, sipas modelit të patrullimeve në Baltik.
Kushtet e Parisit
Megjithatë, Franca ka vendosur tre vija të kuqe të qarta:
-
Nuk do të financojë sigurinë e vendeve të tjera (aktualisht shpenzon mbi 6 miliardë euro në vit për parandalimin bërthamor).
-
Vendimi final për përdorimin e armëve do të mbetet ekskluzivisht në duart e presidentit francez.
-
Arsenali do të mbetet i pavarur nga mekanizmat e ndarjes bërthamore të NATO-s.
Franca disponon rreth 300 koka bërthamore, ndërsa Rusia ka mbi 5 mijë sipas vlerësimeve perëndimore – një diferencë që shpjegon pse shumë vende nuk kërkojnë zëvendësimin e ombrellës amerikane, por një shtresë shtesë sigurie.
Një “drejtori” e re evropiane?
Në Paris po diskutohet edhe ideja e një “drejtorie” evropiane sigurie të përqendruar rreth Gjermanisë, Mbretërisë së Bashkuar dhe Polonisë. Italia, sipas disa analizave, rrezikon të mbetet në periferi të kësaj arkitekture të re.
Megjithatë, çdo ndryshim do të kërkojë kohë: integrimi i doktrinave, zinxhirëve të komandës dhe procedurave nuk mund të ndodhë brenda natës. Në afat të shkurtër, priten ushtrime të përbashkëta, rotacione dhe dialog më i thelluar strategjik.
Macron pritet të mbajë së shpejti një fjalim të ri mbi doktrinën bërthamore franceze, ku mund të japë më shumë detaje mbi kontributin e Francës në një “parandalim evropian”.
Në sfond qëndron një pyetje thelbësore: nëse Uashingtoni do të reduktonte angazhimin e tij, a është Evropa gati të mbajë vetë peshën e sigurisë së saj?
