Strategjitë e ndryshimit të regjimit shpesh mbështeten në instrumente indirekte të presionit. Një prej tyre është përdorimi i aktorëve etnikë ose separatistë për të dobësuar një shtet rival nga brenda. Megjithatë, sipas analizës së studiuesit Albert B. Wolf, ideja që Shtetet e Bashkuara të Amerikës të armatosë grupet kurde iraniane për të destabilizuar Iranin mund të prodhojë efektin e kundërt.
Në vend që të dobësojë regjimin, një operacion i tillë rrezikon të forcojë kohezionin e brendshëm të Republikës Islamike dhe të përçajë koalicionin rajonal që potencialisht mund të kundërshtojë Teheranin.
Nacionalizmi si mburojë e regjimit
Argumenti për mbështetjen e forcave kurde mbështetet në një logjikë të thjeshtë: Irani është një shtet shumëetnik, pakicat kanë ankesa historike dhe disa grupe të armatosura tashmë operojnë pranë kufijve. Në këtë perspektivë, mbështetja e tyre mund të krijojë presion të brendshëm mbi regjimin.
Megjithatë, historia politike e Iranit sugjeron të kundërtën.
Pas revolucionit të vitit 1979 në Iranin, përpjekjet e grupeve opozitare për të mbështetur kryengritjet etnike – veçanërisht ndër kurdët – nuk dobësuan regjimin e ri. Përkundrazi, ato kontribuan në konsolidimin e tij dhe në forcimin e Korpusi i Gardës Revolucionare Islamike, i cili u institucionalizua pikërisht gjatë shtypjes së këtyre kryengritjeve.
Një operacion i mbështetur nga SHBA do të mund t’i jepte regjimit një narrativë të fuqishme: mbrojtjen e sovranitetit kombëtar kundër ndërhyrjes së jashtme. Në një vend ku identiteti kombëtar persian mbetet një faktor i rëndësishëm politik, një inkursion kurd i mbështetur nga jashtë mund të aktivizojë një mobilizim nacionalist që përforcon regjimin në vend që ta dobësojë atë.
Kurthi i reputacionit dhe reagimi i shteteve
Studimet mbi konfliktet civile tregojnë se qeveritë që përballen me sfida etnike shpesh reagojnë me forcë të tepruar për të shmangur një precedent politik.
Kjo dinamikë është përshkruar nga studiuesja Barbara F. Walter në analizat e saj mbi luftërat civile dhe vetëvendosjen. Sipas këtij argumenti, nëse një qeveri duket se negocion me një grup të armatosur etnik nën presion ushtarak, ajo rrezikon të inkurajojë pakica të tjera të kërkojnë të njëjtin trajtim.
Në rastin iranian, një kryengritje kurde nuk do të perceptohej vetëm nga kurdët. Ajo do të ndiqej nga:
-
azerbajxhanasit iranianë
-
arabët e Khuzestanit
-
baluçët në lindje të vendit
Për këtë arsye, reagimi i regjimit ka gjasa të jetë i shpejtë dhe i ashpër, për të dërguar një mesazh parandalues për çdo pakicë tjetër.
Efektet rajonale dhe frika nga separatizmi
Rreziku më i madh i strategjisë së mbështetjes së kurdëve nuk qëndron vetëm brenda Iranit. Ai shtrihet në gjithë rajonin.
Shumë nga fqinjët e Iranit janë shtete shumëetnike me tensione të brendshme të ngjashme. Në këtë kontekst, përdorimi i pakicave etnike si instrument destabilizimi mund të krijojë një efekt domino.
Turqia
Në Turqinë, çdo mbështetje për grupet kurde lidhet drejtpërdrejt me konfliktin e gjatë me Partia e Punëtorëve të Kurdistanit. Për Ankaranë, një operacion i tillë do të perceptohej si një kërcënim i drejtpërdrejtë për integritetin territorial.
Iraku
Në Irakun, autoritetet qendrore tashmë kanë paralajmëruar rajonin autonom të Kurdistanit që të mos lejojë militantët kurdë iranianë të përdorin territorin e tyre për operacione kundër Iranit. Një skenar i tillë do të krijonte tensione serioze në politikën e brendshme irakiane.
Pakistani
Në Pakistanin shqetësimi është edhe më kompleks. Provinca iraniane Sistan-Balochistan dhe rajoni pakistanez i Balochistanit ndajnë një rrjet kryengritës të përbashkët. Nëse Uashingtoni sinjalizon gatishmëri për të armatosur pakica etnike për qëllime gjeopolitike, Islamabad mund të frikësohet se një strategji e ngjashme mund të përdoret kundër tij në të ardhmen.
Një avantazh diplomatik për Teheranin
Paradoksalisht, strategjia kurde mund t’i ofrojë Iranit një përfitim strategjik të papritur.
Politika e jashtme e Teheranit shpesh bazohet në vendosjen e kostove për shtetet që bashkëpunojnë me kundërshtarët e tij. Por një operacion kurd i mbështetur nga SHBA do ta kryente këtë funksion automatikisht.
-
Turqia do të refuzonte çdo bashkëpunim me një operacion që fuqizon grupet kurde.
-
Iraku do të përpiqej të shmangte përdorimin e territorit të tij si bazë operacionale.
-
Pakistani do të bëhej më i kujdesshëm për t’u përfshirë në çdo koalicion kundër Iranit.
Në këtë mënyrë, strategjia e mbështetjes së pakicave etnike mund të dobësojë koalicionin kundër Iranit më shumë sesa vetë Iranin.
Përfundim
Mbështetja për një kryengritje kurde në Iran mund të duket në pamje të parë si një instrument efektiv presioni. Por analiza strategjike sugjeron se pasojat e saj mund të jenë të kundërta me objektivat e deklaruara.
Në vend që të destabilizojë regjimin iranian, një operacion i tillë ka gjasa të:
-
forcojë nacionalizmin dhe kohezionin e brendshëm të regjimit
-
legjitimojë rolin e Korpusi i Gardës Revolucionare Islamike
-
përçajë aleatët potencialë të SHBA në rajon
Në këtë kuptim, “gambiti kurd” mund të shndërrohet nga një instrument presioni në një avantazh strategjik për Teheranin, duke demonstruar se përdorimi i faktorëve etnikë në strategjitë gjeopolitike mbetet një instrument i rrezikshëm dhe shpesh i paparashikueshëm.
Albert B. Wolf, Ph.D., është një bashkëpunëtor global në Universitetin Habib në Karaçi. Ai më parë ka punuar në Universitetin Amerikan të Afganistanit si profesor asistent i Shkencave Politike dhe në Kurdistanin Irakian në Universitetin Amerikan të Kurdistanit si dekan i Kolegjit të Studimeve Ndërkombëtare dhe profesor asistent i Studimeve Ndërkombëtare.