Seleni është një mineral thelbësor që gjendet në trup në sasi shumë të vogla, por ka një rol shumë të rëndësishëm në funksionimin e organizmit, veçanërisht për shëndetin e gjëndrës tiroide. Ky mikronutrient merr pjesë në prodhimin dhe aktivizimin e hormoneve tiroide, si dhe mbron qelizat nga dëmtimet oksidative.
Roli i selenit në funksionin e tiroides
Gjëndra tiroide prodhon dy hormone kryesore: T4 (tiroksinë) dhe T3 (trijodotironinë). Hormoni T4 është forma joaktive dhe duhet të shndërrohet në T3 që trupi ta përdorë në mënyrë efektive.
Seleni është i domosdoshëm për këtë proces shndërrimi. Pa selen të mjaftueshëm, hormonet mund të prodhohen, por nuk do të aktivizohen në mënyrë të duhur.
Gjithashtu, gjatë prodhimit të hormoneve tiroide krijohen shumë radikale të lira. Seleni ndihmon në neutralizimin e tyre përmes selenoproteinave, duke mbrojtur indin e tiroides nga dëmtimet dhe inflamacioni.
Lidhja me sëmundjet e tiroides
Mungesa e selenit mund të rrisë rrezikun për çrregullime autoimune të tiroides, si:
-
Tiroiditi i Hashimotos
-
Inflamacioni kronik i gjëndrës tiroide
Studimet kanë treguar se suplementet e selenit mund të ulin nivelin e antitrupave që sulmojnë gjëndrën tiroide, prandaj shpesh përdoret si mbështetje shtesë në trajtimin e këtyre problemeve.
Përfitime të tjera të selenit
Përveç rolit në tiroide, seleni ndihmon edhe në:
-
forcimin e sistemit imunitar
-
mbrojtjen e qelizave si antioksidant
-
shëndetin e zemrës dhe enëve të gjakut
-
pjellorinë, veçanërisht tek burrat
Doza e rekomanduar ditore
Marrja e rekomanduar e selenit është:
-
55 mikrogramë për të rriturit
-
60 mikrogramë për gratë shtatzëna
-
70 mikrogramë për gratë që ushqejnë me gji
Kufiri maksimal i sigurt është rreth 255 mikrogramë në Evropë dhe 400 mikrogramë në SHBA. Marrja e tepërt mund të shkaktojë helmim nga seleni, me simptoma si:
-
rënie e flokëve
-
thonj të brishtë
-
lodhje
-
erë e pakëndshme e gojës
Ushqimet më të pasura me selen
Burime të mira natyrore të selenit janë:
-
Arrat braziliane (1–2 arra mbulojnë nevojën ditore)
-
Peshku dhe ushqimet e detit (ton, sardele, karkaleca)
-
Vezët
-
Drithërat e plota (oriz, tërshërë, makarona integrale)
-
Mishi (pulë, gjeldeti, viçi)
Si të përdoren suplementet
Nëse dieta nuk siguron mjaftueshëm selen, mund të përdoren edhe suplemente. Format më të përthithshme janë:
-
selenometionina
-
selen organik nga maja
Zakonisht rekomandohen 50–100 mikrogramë në ditë, ndërsa doza deri në 200 mikrogramë përdoret vetëm me këshillën e mjekut.
Kur duhet të merret seleni
Seleni përthithet më mirë kur merret me ushqim. Nëse përdorni ilaçe për tiroiden, si levotiroksina, duhet të lini të paktën 4 orë diferencë mes ilaçit dhe suplementit për të shmangur ndërhyrjen në përthithje.
