Nga Giovanni Maria Sorci Airaudo
Marrëdhëniet midis Kuba dhe Shtetet e Bashkuara të Amerikës përfaqësojnë një nga dinamikat më të gjata dhe më komplekse të politikës ndërkombëtare në hemisferën perëndimore. Që nga shekulli XIX deri në ditët e sotme, këto marrëdhënie kanë kaluar nga dominimi ekonomik dhe ndërhyrjet ushtarake në armiqësi ideologjike gjatë Luftës së Ftohtë dhe në një rivalitet të zgjatur strategjik që vazhdon edhe sot.
Që nga ardhja në pushtet e Fidel Castro në vitin 1959, ishulli është shndërruar në një simbol të rezistencës antiamerikane në Karaibe. Embargoja ekonomike e vendosur nga Uashingtoni ka goditur rëndë ekonominë kubaneze, por nuk ka arritur të rrëzojë regjimin komunist, një objektiv që ka shoqëruar politikën amerikane për më shumë se gjashtë dekada.
Ngjarjet e fundit në Venezuelë në fillim të vitit 2026 kanë rikthyer në qendër të debatit të ardhmen e Kubës dhe marrëdhënien e saj me fqinjin më të fuqishëm, vetëm pak dhjetëra milje larg brigjeve të saj.
Fillimet historike të marrëdhënieve
Interesi amerikan për Kubën daton që nga fundi i shekullit XVIII, kur ishulli ishte ende pjesë e Perandorisë Spanjolle. Afërsia gjeografike dhe rëndësia tregtare e Kubës e bënë atë një element strategjik për SHBA-në që në fazat e hershme të zgjerimit të saj.
Tregtia e sheqerit dhe duhanit kubanez me portet amerikane krijoi një ndërvarësi ekonomike të fortë. Në të njëjtën kohë, vendndodhja e ishullit në qendër të Karaibeve e bëri atë një pikë kyçe për kontrollin e rrugëve detare dhe për projeksionin e fuqisë amerikane në Amerikën Latine.
Në vitin 1823, presidenti James Monroe shpalli Doktrina Monroe, e cila afirmonte se hemisfera perëndimore ishte një zonë interesi strategjik për SHBA-në. Në këtë kuadër, Kuba u konsiderua një territor me rëndësi të veçantë gjeopolitike.
Nga lufta hispano-amerikane te dominimi amerikan
Një moment vendimtar ndodhi në vitin 1898 me shpërthimin e Luftës Hispano-Amerikane. Pas fundosjes së anijes amerikane USS Maine në portin e Havanës, SHBA ndërhyri ushtarakisht kundër Spanjës dhe mbështeti rebelët kubanë.
Pas luftës, ndikimi amerikan në Kubë u institucionalizua përmes Amendamenti Platt të vitit 1901, i cili i dha SHBA-së të drejtën të ndërhynte në politikën kubaneze dhe të mbante bazën detare të Guantanamos.
Në dekadat që pasuan, SHBA ndërhyri disa herë ushtarakisht në Kubë për të mbrojtur interesat ekonomike dhe stabilitetin politik të ishullit.
Revolucioni kubanez dhe përplasja ideologjike
Një pikë kthese ndodhi në vitin 1959 me revolucionin e udhëhequr nga Fidel Castro që rrëzoi regjimin e Fulgencio Batista.
Fillimisht, Castro u përpoq të shmangte një konfrontim të drejtpërdrejtë me SHBA, por marrëdhëniet u përkeqësuan shpejt për shkak të:
-
nacionalizimit të pronave amerikane
-
centralizimit të pushtetit në Kubë
-
afrimit me Bashkimin Sovjetik
Në vitin 1961, administrata e John F. Kennedy mbështeti një operacion për rrëzimin e regjimit kubanez përmes pushtimit të dështuar të Gjirit të Derrave.
Dështimi i operacionit e shtyu Kubën të afrohej edhe më shumë me Bashkimin Sovjetik, duke çuar në Kriza e Raketave në Kubë në vitin 1962 – një nga momentet më të rrezikshme të Luftës së Ftohtë.
Embargoja dhe mbijetesa e regjimit
Pas krizës së raketave, SHBA vendosi një embargo të plotë ekonomike ndaj Kubës. Megjithëse embargoja ka kufizuar zhvillimin ekonomik të ishullit, regjimi kubanez ka mbijetuar falë mbështetjes sovjetike gjatë Luftës së Ftohtë.
Pas shpërbërjes së Bashkimit Sovjetik në vitin 1991, ekonomia kubaneze hyri në një krizë të thellë, por regjimi mbeti në pushtet.
Në dekadat e fundit janë bërë disa përpjekje për normalizim. Gjatë presidencës së Barack Obama në vitin 2016 u rivendosën marrëdhëniet diplomatike dhe u rihapën ambasadat në Havana dhe Uashington.
Megjithatë, administrata e Donald Trump riktheu një pjesë të sanksioneve dhe kufizimeve, duke rritur presionin ekonomik ndaj regjimit kubanez.
Roli i Venezuelës dhe kriza energjetike
Një nga faktorët më të rëndësishëm për mbijetesën ekonomike të Kubës në dekadat e fundit ka qenë partneriteti me Venezuelën.
Caracasi ka furnizuar Kubën me naftë të subvencionuar – rreth 27,000 fuçi në ditë deri në fillim të vitit 2026. Megjithatë, ndryshimet politike në Venezuelë dhe presioni amerikan kanë ndërprerë këto furnizime, duke e futur Kubën në një krizë energjetike të re.
Në të njëjtën kohë, edhe Meksika ka reduktuar furnizimet me naftë për të shmangur tensionet me Uashingtonin.
Dimensioni politik i strategjisë amerikane
Sipas shumë analistëve, presioni aktual i SHBA ndaj Kubës ka edhe një dimension të fortë politik të brendshëm.
Sekretari i Shtetit Marco Rubio, me origjinë kubaneze, mbështetet nga komuniteti i madh i emigrantëve kubanezë në Florida, një bazë elektorale historikisht antikomuniste.
Nga ana tjetër, për administratën amerikane rrëzimi i regjimit kubanez do të kishte një vlerë të madhe simbolike: Kuba është regjimi i fundit komunist në Amerikë.
Një ndryshim regjimi në Havana do të dobësonte edhe më shumë boshtin e vendeve që sfidojnë ndikimin amerikan në hemisferën perëndimore.
Përfundim
Edhe pse Kuba sot nuk përbën një kërcënim të drejtpërdrejtë ushtarak apo ekonomik për SHBA-në, ajo mbetet një simbol i rivalitetit ideologjik dhe gjeopolitik në Amerikën Latine.
Marrëdhëniet midis dy vendeve vazhdojnë të karakterizohen nga një kombinim i presionit ekonomik, rivalitetit politik dhe afërsisë gjeografike. Në këtë kuptim, e ardhmja e Kubës nuk është vetëm një çështje e brendshme e ishullit, por pjesë e një dinamike më të gjerë strategjike në hemisferën perëndimore.
