Tregu botëror i naftës po kalon një nga momentet më të pazakonta të viteve të fundit, duke u ndarë në dy blloqe të qarta çmimesh – një zhvillim që mund të godasë drejtpërdrejt Evropa në javët në vijim.
Sipas të dhënave të fundit, nafta e Gjirit – si ajo e Omanit dhe Dubait – është bërë ndjeshëm më e shtrenjtë, duke arritur deri në 153 dollarë për fuçi, ndërsa nafta referencë për tregun europian qëndron rreth 114 dollarë. Ndërkohë, në Shtetet e Bashkuara të Amerikës çmimi mbetet edhe më i ulët, rreth 97 dollarë për fuçi.
Një avantazh i përkohshëm për Europën
Në pamje të parë, kjo diferencë duket si lajm i mirë për Europën – energjia është më e lirë krahasuar me Azinë. Por ekspertët paralajmërojnë se ky është vetëm një avantazh i përkohshëm.
Shkaku kryesor i këtij “ndarjeje” është kriza në Ngushtica e Hormuzit, ku tensionet dhe ndërprerjet kanë kufizuar furnizimin me naftë nga Lindja e Mesme. Si rezultat, nafta e atij rajoni është bërë më e rrallë – dhe automatikisht më e shtrenjtë.
Pse çmimet pritet të rriten edhe në Europë?
Problemi është i thjeshtë dhe brutal: nafta nuk ka kufij.
Sapo rafineritë në Azi të konsumojnë rezervat e tyre, ato do të fillojnë të blejnë naftë nga tregjet perëndimore. Kjo do të krijojë:
-
konkurrencë direkte me Europën,
-
rritje të kërkesës globale,
-
dhe si pasojë, rritje të çmimeve edhe në tregun europian.
Sinjalet e para të kësaj lëvizjeje tashmë kanë nisur të shfaqen.
Dyshime mbi rolin e SHBA-së
Ndërkohë, një element që po ngre pikëpyetje në treg është stabiliteti i çmimeve në SHBA. Pavarësisht krizës në Lindjen e Mesme, çmimi atje ka mbetur pothuajse i pandryshuar.
Disa analistë dhe operatorë të tregut dyshojnë se Shtetet e Bashkuara të Amerikës mund të jenë duke ndikuar në treg – drejtpërdrejt ose përmes mekanizmave financiarë – për të mbajtur çmimet të ulëta.
Një nga skenarët e përmendur është shitja e kontratave të naftës për të ulur çmimin në afat të shkurtër. Një lëvizje e tillë do të ishte e diskutueshme, por potencialisht efektive për stabilitetin e brendshëm amerikan.
Një krizë që sapo ka filluar
Nëse diferencat aktuale të çmimeve “mbyllen”, siç pritet nga dinamika e tregut, Europa mund të përballet me:
-
rritje të fortë të kostove të energjisë,
-
presion mbi inflacionin,
-
dhe ndikim zinxhir në çmimet e produkteve bazë.
Në fund të ditës, loja është globale dhe brutale: kush siguron furnizimin më shpejt, fiton. Dhe për momentin, tregu i naftës po sillet si një fushë shahu ku çdo lëvizje ka pasoja për gjithë botën.
