Nga Alessio Marta.
Në një rend ndërkombëtar gjithnjë e më të fragmentuar dhe të karakterizuar nga rivaliteti midis fuqive të mëdha, Kina ka ndërmarrë një ofensivë të qartë konceptuale për të riformësuar diskursin global të sigurisë. Në këtë kuadër, në vitin 2022, presidenti kinez Xi Jinping prezantoi Iniciativën e Sigurisë Globale (GSI), një projekt që synon të ripërcaktojë mënyrën se si konceptohet dhe menaxhohet siguria ndërkombëtare.
Megjithatë, pyetja themelore mbetet: a përbën GSI një alternativë reale ndaj rendit të udhëhequr nga Perëndimi, apo mbetet kryesisht një konstrukt normativ dhe diplomatik?
Një arkitekturë normative në shërbim të ambicies globale
Iniciativa e Sigurisë Globale nuk qëndron e izoluar. Ajo është pjesë e një trioje strategjike më të gjerë që përfshin Iniciativën e Zhvillimit Global dhe Iniciativën e Qytetërimit Global. Këto tre shtylla përfaqësojnë përpjekjen e Pekinit për të ndërtuar një kornizë alternative të qeverisjes globale, e cila kombinon zhvillimin ekonomik, stabilitetin politik dhe bashkëpunimin kulturor.
Dokumenti konceptual i publikuar në vitin 2023 nga Ministria e Punëve të Jashtme kineze përshkruan parimet bazë të GSI-së, duke theksuar:
- respektin për sovranitetin dhe integritetin territorial
- mosndërhyrjen në punët e brendshme
- zgjidhjen paqësore të mosmarrëveshjeve
- kundërshtimin ndaj sanksioneve të njëanshme
- refuzimin e aleancave ekskluzive të sigurisë
Në këtë mënyrë, Kina nuk synon vetëm të propozojë politika, por të ndikojë drejtpërdrejt në gjuhën dhe konceptet e sigurisë ndërkombëtare.
“Siguria e pandashme” si kundërpeshë ndaj aleancave perëndimore
Një nga shtyllat kryesore të GSI-së është koncepti i “sigurisë së pandashme”. Ky parim sugjeron se siguria e një shteti nuk mund të ndërtohet në dëm të sigurisë së një tjetri.
Në praktikë, ky është një reagim i drejtpërdrejtë ndaj arkitekturës së aleancave të udhëhequra nga Perëndimi, si NATO, AUKUS apo mekanizma të tjerë në Indo-Paqësor. Nga këndvështrimi i Pekinit, këto struktura përfaqësojnë një vazhdimësi të logjikës së Luftës së Ftohtë dhe një rrezik për stabilitetin ndërkombëtar.
Në këtë kuptim, GSI synon të ofrojë një model alternativ që privilegjon multilateralizmin fleksibël dhe bashkëpunimin mbi konfrontimin.
Instrument diplomatik në Jugun Global
Një nga dimensionet më konkrete të GSI-së është përhapja e saj në marrëdhëniet bilaterale dhe shumëpalëshe të Kinës, veçanërisht me vendet e Jugut Global.
Referencat ndaj GSI-së janë përfshirë në:
- deklarata të përbashkëta me vende afrikane
- marrëveshje me shtete të Lindjes së Mesme
- partneritete në Amerikën Latine dhe Azi
Kjo tregon se iniciativa funksionon si një mjet fleksibël diplomatik, i cili i lejon Kinës të ndërtojë ndikim politik dhe strategjik pa imponuar struktura të ngurta institucionale.
Për shumë vende në zhvillim, GSI paraqitet si një alternativë më pak ndërhyrëse ndaj modeleve perëndimore, duke respektuar sovranitetin dhe duke shmangur kushtëzimet politike.
Kufizimet strukturore: mungesa e institucionalizimit
Megjithëse ambicia e GSI-së është e qartë, ndikimi i saj praktik mbetet i kufizuar nga mungesa e një arkitekture të mirëfilltë institucionale.
Iniciativa:
- nuk ka mekanizma të qartë zbatimi
- nuk ofron struktura kolektive sigurie
- nuk garanton mbikëqyrje apo detyrime të detyrueshme
Si rezultat, ajo mbetet më shumë një platformë konceptuale sesa një sistem operacional sigurie.
GSI në praktikë: ndërmjetësim selektiv
Kina ka tentuar të demonstrojë vlerën praktike të GSI-së përmes ndërmjetësimeve diplomatike. Rasti më i rëndësishëm është afrimi midis Arabisë Saudite dhe Iranit në vitin 2023, i cili u paraqit si një sukses i qasjes kineze ndaj sigurisë bashkëpunuese.
Në mënyrë të ngjashme, Pekini ka propozuar plane për zgjidhjen e konfliktit në Ukrainë, duke theksuar dialogun dhe armëpushimin.
Megjithatë, këto iniciativa:
- nuk kanë prodhuar struktura të qëndrueshme sigurie
- nuk janë të lidhura drejtpërdrejt me një arkitekturë GSI
- shërbejnë më shumë për rritjen e profilit ndërkombëtar të Kinës
Një strategji normative me fleksibilitet të qëllimshëm
Një nga karakteristikat kryesore të GSI-së është paqartësia e saj. Kjo nuk është dobësi aksidentale, por një zgjedhje strategjike.
Kjo i lejon Kinës:
- të shmangë angazhimet e detyrueshme
- të ruajë fleksibilitetin diplomatik
- të përshtatet me kontekste të ndryshme rajonale
Në të njëjtën kohë, theksi mbi sovranitetin dhe mosndërhyrjen përputhet me interesat kyçe të Pekinit, veçanërisht në çështje si Tajvani apo stabiliteti i brendshëm.
Alternativë apo retorikë?
Në analizë përfundimtare, GSI përfaqëson më shumë një përpjekje për të riformësuar diskursin global sesa për të zëvendësuar menjëherë arkitekturën ekzistuese të sigurisë.
Ajo nuk është ende:
- një aleancë
- një sistem kolektiv sigurie
- një mekanizëm operacional global
Por është:
- një instrument ndikimi normativ
- një platformë për zgjerimin diplomatik të Kinës
- një sfidë konceptuale ndaj rendit perëndimor
Përfundim: potencial i hapur, rezultat i pasigurt
Iniciativa e Sigurisë Globale mbetet një projekt në zhvillim. Ajo reflekton ambicien e Kinës për të luajtur një rol më të madh në qeverisjen globale dhe për të sfiduar dominimin normativ të Perëndimit.
Megjithatë, efektiviteti i saj do të varet nga një faktor vendimtar: kalimi nga retorika në praktikë.
Nëse Pekini arrin ta institucionalizojë dhe ta mbështesë me mekanizma konkretë, GSI mund të evoluojë në një alternativë reale strategjike. Në të kundërt, ajo do të mbetet një instrument diplomatik i sofistikuar, por i kufizuar në ndikimin e saj praktik.
Në një botë që po lëviz drejt multipolaritetit, GSI është një sinjal i qartë se beteja për sigurinë globale nuk zhvillohet vetëm në terren ushtarak, por edhe në nivel konceptual dhe normativ.
