Nga Charles Larratt-Smith, Ph.D.
Qasja e re e politikës së jashtme amerikane nën administratën e Donald Trump sinjalizon një rikthim të qartë te logjika klasike e ndërhyrjes dhe ndryshimit të regjimeve, por në një formë më të drejtpërdrejtë, më të shpejtë dhe më pak të institucionalizuar. Kapja e ish-presidentit venezuelian Nicolás Maduro në janar 2026 u paraqit si një sukses spektakolar, një operacion që, në dukje, transformoi menjëherë një kundërshtar në një partner të kontrollueshëm. Por realiteti strategjik është shumë më i ndërlikuar.
Iluzioni i suksesit të shpejtë
Në sipërfaqe, operacioni në Venezuelë duket si një fitore e pastër: eliminim i lidershipit armiqësor, riorientim politik dhe akses në burime energjetike strategjike. Megjithatë, kjo logjikë fsheh një problem thelbësor: ndryshimi i elitës nuk është i barabartë me transformimin e sistemit.
Struktura e pushtetit në Venezuelë mbetet e paprekur në thelb. Regjimi pa Maduro vazhdon të kontrollojë institucionet, ndërsa kushtet ekonomike dhe sociale për popullsinë nuk kanë pësuar përmirësim të ndjeshëm. Ideja se një “prerje e kokës” politike mund të prodhojë stabilitet dhe demokratizim rezulton më shumë një narrativë politike sesa një strategji e qëndrueshme.
Nafta si motiv, por jo zgjidhje
Një nga shtyllat kryesore të kësaj qasjeje është kontrolli mbi rezervat e mëdha të naftës venezueliane. Administrata amerikane e ka paraqitur këtë si bazë për stabilizim ekonomik dhe tranzicion demokratik.
Por këtu qëndron paradoksi: infrastruktura energjetike e Venezuelës është e degraduar, investitorët ndërkombëtarë janë të kujdesshëm, dhe pasiguria politike e bën çdo projekt afatgjatë të rrezikshëm. Me fjalë të tjera, burimi ekziston, por kapaciteti për ta shfrytëzuar në mënyrë efektive mungon.
Kjo e bën të qartë se kontrolli formal mbi burimet nuk përkthehet automatikisht në përfitim strategjik.
Venezuela si mjet për Kubën
Dimensioni më i thellë i kësaj strategjie nuk lidhet vetëm me Venezuelën, por me Kubën. Në fakt, riorganizimi i Karakasit duket se është një hap ndërmjetës për të goditur Havanën.
Për dekada, marrëdhënia Venezuelë–Kubë ka qenë një bosht jetik për mbijetesën e regjimit kuban, veçanërisht përmes furnizimit me naftë të subvencionuar. Ndërprerja e kësaj lidhjeje ka krijuar presion të jashtëzakonshëm ekonomik mbi Kubën, duke e afruar atë drejt një krize sistemike.
Strategjia është e qartë: nëse nuk mund të rrëzosh drejtpërdrejt një regjim të fortë si ai kuban, atëherë i pret burimet jetike.
Kufijtë e presionit maksimal
Megjithatë, historia tregon se regjimet autoritare si ato në Kubë dhe Venezuelë kanë një kapacitet të lartë mbijetese. Ato janë të ndërtuara për të absorbuar presionin, duke e transferuar koston te popullsia dhe duke konsoliduar kontrollin mbi burimet e kufizuara.
Sanksionet, izolimi dhe presioni ekonomik nuk kanë prodhuar domosdoshmërisht ndryshim regjimi. Përkundrazi, shpesh kanë forcuar strukturat ekzistuese të pushtetit.
Në rastin e Kubës, një faktor shtesë komplikues është mungesa e elitave alternative të gatshme për të bashkëpunuar me një ndërhyrje të jashtme. Ndryshe nga Venezuela, ku ekzistojnë fraksione të ndryshme brenda regjimit, sistemi kuban është më i centralizuar dhe më ideologjikisht i konsoliduar.
Rreziku i përshkallëzimit dhe efekti domino
Një element kyç që ndikon në këtë strategji është konflikti paralel me Iranin. Përfshirja amerikane në Lindjen e Mesme ka zhvendosur burime dhe vëmendje, duke kufizuar kapacitetin për ndërhyrje të njëkohshme në rajone të tjera.
Në të njëjtën kohë, rritja e çmimeve të naftës si pasojë e krizës në Gjirin Persik e bën Venezuelën më tërheqëse ekonomikisht, por jo domosdoshmërisht më të qëndrueshme politikisht.
Kjo krijon një situatë paradoksale: sa më shumë përshkallëzohet kriza globale, aq më shumë rritet rëndësia strategjike e Venezuelës, por edhe kompleksiteti i menaxhimit të saj.
Dimensioni global: SHBA kundër Kinës
Strategjia amerikane në Amerikën Latine nuk mund të kuptohet pa dimensionin e konkurrencës me Kinën. Synimi për të kufizuar ndikimin kinez në hemisferën perëndimore është një shtyllë e rëndësishme e politikës së jashtme amerikane.
Megjithatë, ndërhyrjet agresive mund të prodhojnë efekt të kundërt. Vendet e rajonit, të ndjeshme ndaj sovranitetit, mund të kërkojnë balancim përmes afrimit me aktorë të tjerë globalë, përfshirë Kinën.
Në këtë kuptim, imponimi i shpejtë mund të prodhojë bindje afatshkurtër, por rezistencë afatgjatë.
Përfundim
Strategjia e “kapjes së regjimit” përfaqëson një rikthim të qartë në një logjikë të vjetër të politikës së jashtme amerikane: ndërhyrje direkte për të prodhuar ndryshim të shpejtë politik. Por në një botë më komplekse, më të ndërvarur dhe më rezistente ndaj imponimit të jashtëm, kjo qasje përballet me kufij të dukshëm.
Rasti i Venezuelës tregon se ndryshimi i lidershipit nuk garanton transformim strukturor. Rasti i Kubës paralajmëron se presioni maksimal nuk mjafton për të rrëzuar regjime të konsoliduara. Ndërsa dimensioni global, nga Irani te Kina, e bën çdo veprim pjesë të një ekuacioni shumë më të gjerë.
Në fund, pyetja nuk është nëse kjo strategji mund të prodhojë fitore të shpejta, por nëse mund të ndërtojë stabilitet afatgjatë. Dhe pikërisht këtu ajo duket më e brishtë.
Charles Larratt-Smith, Ph.D., është profesor asistent në Departamentin e Drejtësisë Penale dhe Studimeve të Sigurisë në Universitetin e Teksasit në El Paso. Ai ka botuar artikuj të shumtë akademikë, kapituj librash dhe artikuj mediatikë rreth mbijetesës autoritare, dinamikës kriminale dhe mmigrimi në Venezuelë.
