Nga: Lavinia Arcuri
Në një botë që po largohet gjithnjë e më shumë nga momenti unipolar pas Luftës së Ftohtë, Rusia, Kina dhe Irani po shfaqen si aktorë kyç në ripërcaktimin e rendit ndërkombëtar. Por ndryshe nga përplasjet klasike të fuqive të mëdha, këto shtete nuk po ndjekin një strategji të drejtpërdrejtë ushtarake. Përkundrazi, ato po operojnë në atë që sot quhet “zona gri” e konfliktit: një hapësirë midis paqes dhe luftës, ku presioni është konstant, por përshkallëzimi i plotë shmanget me kujdes.
Lufta pa luftë: logjika e re strategjike
Nga Ukraina te Deti i Kinës Jugore dhe Ngushtica e Hormuzit, një model i përbashkët bëhet i dukshëm. Rusia, Kina dhe Irani nuk synojnë domosdoshmërisht një përplasje direkte me Shtetet e Bashkuara, por një erozion gradual të ndikimit të tyre.
Kjo qasje bazohet në përdorimin e mjeteve hibride: presion ekonomik, operacione kibernetike, manipulim informacioni dhe përdorim të aktorëve jo-shtetërorë. Këto instrumente krijojnë paqartësi strategjike, duke e bërë të vështirë për kundërshtarët të identifikojnë një moment të qartë për reagim.
Rezultati është një sfidë e vazhdueshme ndaj rendit liberal, pa kaluar vijën e kuqe të luftës së hapur.
Rusia: arkitekte e konfliktit të paqartë
Strategjia ruse është ndoshta shembulli më i qartë i kësaj qasjeje. Nga Gjeorgjia në vitin 2008 te Ukraina në vitet 2014 dhe 2022, Moska ka përdorur një kombinim të operacioneve të fshehta dhe të hapura.
Përdorimi i forcave pa identitet të qartë, mbështetja për milicitë lokale dhe një makineri e fuqishme propagandistike kanë krijuar një terren ku realiteti dhe perceptimi përzihen. Në këtë mënyrë, Rusia jo vetëm që vepron në terren, por edhe në mendjet e kundërshtarëve.
Informacioni bëhet armë. Konfuzioni bëhet strategji.
Kina: presion pa përplasje
Ndryshe nga Rusia, Kina operon me një qasje më të duruar dhe graduale. Në Detin e Kinës Jugore dhe rreth Tajvanit, Pekini ka ndërtuar një model të “fakteve të kryera”: krijon realitete të reja në terren pa shkaktuar një reagim të fortë ndërkombëtar.
Ndërtimi i ishujve artificialë, përdorimi i flotave civile për qëllime strategjike dhe krijimi i varësive ekonomike janë pjesë e një strategjie që synon të normalizojë kontrollin pa luftë.
Kjo është fuqia e heshtur: ndryshimi i realitetit pa e shpallur konfliktin.
Irani: projeksion fuqie përmes përfaqësuesve
Irani përfaqëson një model tjetër të luftës në zonën gri, duke përdorur aktorë jo-shtetërorë për të projektuar fuqi rajonale. Nga Hezbollahu te Huthët, Teherani operon përmes rrjeteve që i lejojnë të ushtrojë presion pa u përfshirë drejtpërdrejt.
Ngushtica e Hormuzit është një tjetër instrument strategjik. Duke luajtur me kufijtë e ligjit ndërkombëtar detar, Irani arrin të krijojë tension global pa kaluar domosdoshmërisht në një akt të hapur lufte.
Kjo është strategjia e “mohimit të besueshëm”: vepron, por gjithmonë me hapësirë për të mohuar përgjegjësinë.
Erozioni i rendit liberal
Këto tre modele strategjike kanë një efekt të përbashkët: minimin gradual të rendit ndërkombëtar liberal. Ky rend, i ndërtuar mbi rregulla, institucione dhe bashkëpunim, po sfidohet nga një logjikë tjetër – ajo e fuqisë dhe interesit.
Konceptet tradicionale si sovraniteti, ligji ndërkombëtar dhe siguria kolektive po riformësohen. Rregullat nuk thyhen hapur, por anashkalohen, interpretohen dhe shtrembërohen.
Kjo e bën reagimin perëndimor më të vështirë. Nuk ka një agresion të qartë për t’u ndëshkuar, por një seri veprimesh të vogla që, së bashku, ndryshojnë ekuilibrin global.
Pse funksionon kjo strategji
Suksesi i këtyre fuqive qëndron në dy elementë kryesorë. Së pari, ato operojnë në hapësira ku ligji ndërkombëtar është i paqartë ose i dobët. Së dyti, ato shfrytëzojnë hezitimin e kundërshtarëve për të përshkallëzuar konfliktin.
Asnjë fuqi e madhe nuk dëshiron luftë për një ishull artificial, një sulm kibernetik apo një milici të armatosur. Dhe pikërisht këtu qëndron avantazhi i strategjisë së zonës gri.
Përfundim
Rusia, Kina dhe Irani nuk po përpiqen të shkatërrojnë rendin ndërkombëtar brenda natës. Ata po e gërryejnë atë, hap pas hapi, duke përdorur mjete që nuk provokojnë reagim të menjëhershëm.
Kjo krijon një realitet të ri: një botë ku lufta nuk shpallet, por zhvillohet çdo ditë në forma të ndryshme. Një botë ku fuqia matet jo vetëm me ushtri, por me aftësinë për të operuar në paqartësi.
Në këtë lojë të gjatë, pyetja nuk është nëse rendi liberal do të sfidohet. Kjo tashmë po ndodh. Pyetja e vërtetë është nëse ai mund të përshtatet – apo do të mbetet një relike e një epoke që po mbyllet.
