Marrëdhënia transatlantike po kalon një nga ndryshimet më të mëdha në dekadat e fundit, ndërsa administrata e presidentit amerikan Donald Trump po kërkon një rishpërndarje të përgjegjësive brenda NATO-s.
Koncepti i quajtur “NATO 3.0” synon që Evropa dhe Kanadaja të marrin një rol shumë më të madh në mbrojtjen e kontinentit, ndërsa Shtetet e Bashkuara po rishikojnë praninë dhe kapacitetet e tyre ushtarake në Evropë.
Aleatët evropianë janë zotuar të rrisin ndjeshëm shpenzimet për mbrojtjen, me objektivin që të arrijnë në 5 për qind të PBB-së deri në vitin 2035.
SHBA po rishikon praninë ushtarake në Evropë
Koncepti “NATO 3.0” është zhvilluar në Uashington dhe lidhet veçanërisht me politikën e Nënsekretarit të Luftës të SHBA-së, Elbridge Colby, i cili ka kërkuar prej kohësh një rishikim të rolit amerikan në Evropë.
“Kohërat kanë ndryshuar”, deklaroi Colby para ministrave të Mbrojtjes të NATO-s, duke theksuar se Uashingtoni po rishikon prioritetet për mbrojtjen e territorit dhe interesave amerikane.
Sekretari amerikan i Luftës, Pete Hegseth, ka deklaruar se Evropa duhet të marrë përgjegjësinë kryesore për mbrojtjen e saj konvencionale.
Pentagoni ndërkohë ka konfirmuar reduktimin e disa kapaciteteve amerikane të vëna në dispozicion të NATO-s. Në mesin e mjeteve që pritet të reduktohen janë bombarduesit B-52, nëndetëset dhe avionët luftarakë.
Numri i avionëve F-16 dhe F-15E të vënë në dispozicion për operacionet në Evropë pritet të ulet nga rreth 150 në 100.
Evropa po investon më shumë në mbrojtje
Ndërsa SHBA-ja po rishikon angazhimin e saj, vendet evropiane dhe Kanadaja po rrisin investimet ushtarake.
Sipas shifrave të cituara në analizë, ato shpenzuan rreth 139 miliardë dollarë për mbrojtjen gjatë vitit të kaluar, përfshirë rreth 60 miliardë dollarë për pajisje dhe armatime amerikane.
Në Forumin e Industrisë së Mbrojtjes së NATO-s në Ankara, në korrik, u dakorduan gjithashtu më shumë se 50 miliardë dollarë në prokurime dhe kontrata të mbrojtjes.
Një prej projekteve më të rëndësishme është blerja e përbashkët e deri në 10 avionëve suedezë Saab GlobalEye, të cilët do të zëvendësojnë sistemin amerikan të vjetër të paralajmërimit dhe kontrollit ajror.
Dhjetë shtete evropiane – Danimarka, Franca, Gjermania, Italia, Holanda, Norvegjia, Spanja, Suedia, Ukraina dhe Mbretëria e Bashkuar – janë zotuar gjithashtu për krijimin e një koalicioni të integruar për mbrojtjen evropiane nga raketat balistike.
Rutte: “Një Evropë më e fortë në një NATO më të fortë”
Sekretari i Përgjithshëm i NATO-s, Mark Rutte, e sheh ndryshimin si një mundësi për forcimin e aleancës.
Sipas tij, presioni i Trumpit ka nxitur vendet evropiane të marrin më shumë përgjegjësi për sigurinë e tyre.
Rutte ka përdorur edhe shprehjen “trilioni Trump”, duke iu referuar rritjes së shpenzimeve evropiane për mbrojtjen gjatë dekadës së fundit.
“Një Evropë më e fortë në një NATO më të fortë”, është mënyra se si ai e përshkruan modelin e ri.
Kritikët: “NATO 3.0” vetëm sa fsheh tërheqjen amerikane
Por jo të gjithë e shohin këtë transformim si forcim të aleancës.
Ish-ambasadori amerikan në NATO, Ivo Daalder, është ndër kritikët më të ashpër.
“Është vërtet si t’i vësh buzëkuq një derri”, tha Daalder, duke argumentuar se administrata Trump po sinjalizon se siguria e Evropës nuk është më aq e rëndësishme për interesat strategjike amerikane.
Sipas tij, aleancat mbështeten mbi një perceptim të përbashkët të kërcënimit dhe mbi bindjen se siguria e anëtarëve është e pandashme.
Daalder argumenton se administrata Trump po largohet nga të dyja këto parime.
Edhe Ian Brzezinski, ish-Zëvendës Ndihmës Sekretar i Mbrojtjes për Evropën dhe Politikën e NATO-s, shprehet skeptik ndaj konceptit “NATO 3.0”.
Ai paralajmëron se tërheqja amerikane mund të ketë pasoja për ekuilibrin politik dhe të sigurisë në kontinent.
Frika nga një Evropë pa ndërmjetësimin amerikan
Brzezinski ngre një tjetër shqetësim: roli tradicional i SHBA-së si garantuese e sigurisë dhe ndërmjetësuese mes vendeve evropiane.
“Unë shqetësohem për evropianët pa udhëheqjen e SHBA-së”, tha ai.
Sipas tij, historia evropiane tregon se dobësimi i mekanizmave të përbashkët të sigurisë mund të krijojë hapësirë për rikthimin e tensioneve ndërmjet shteteve.
Kjo lidhet me një prej ndryshimeve më të mëdha që mund të sjellë “NATO 3.0”: nga një NATO ku SHBA-ja ishte shtylla kryesore ushtarake, drejt një aleance ku Evropa duhet të mbajë një pjesë shumë më të madhe të barrës së mbrojtjes.
Pyetja që mbetet
Nëse kjo do ta bëjë NATO-n më të fortë apo më të brishtë, mbetet ende e paqartë.
Nga njëra anë, Evropa po shpenzon më shumë, po blen armë dhe po ndërton kapacitete të përbashkëta. Nga ana tjetër, reduktimi i disa kapaciteteve amerikane – veçanërisht në ajër, det dhe mbështetje strategjike – mund të krijojë boshllëqe që nuk mbushen menjëherë.
Në thelb, “NATO 3.0” nuk është thjesht një riemërtim i aleancës. Është një debat shumë më i madh për pyetjen se kush do ta mbrojë Evropën në dekadat e ardhshme – Amerika, evropianët vetë apo një kombinim i të dyjave. Burimi: https://www.euronews.com/
