Bashkimi Evropian po rrit ndjeshëm investimet në sigurinë detare, në një përpjekje për të mbrojtur kabllot nëndetëse, tubacionet e energjisë, portet dhe rrugët kryesore të tregtisë nga sabotimi dhe kërcënimet e reja.
Në dekadën e fundit, prodhimi i automjeteve dhe pajisjeve të mbrojtjes detare në BE ka arritur në rreth 117.8 miliardë euro, ndërsa pas pushtimit rus të Ukrainës investimet në këtë sektor janë rritur ndjeshëm.
BE-ja po kalon nga një qasje kryesisht ekonomike ndaj detit drejt një strategjie më të gjerë të sigurisë dhe mbrojtjes. Në vitin 2023 u përditësua Strategjia e Sigurisë Detare të Bashkimit Evropian, me fokus të veçantë në mbrojtjen e infrastrukturës kritike nënujore.
Kabllot dhe tubacionet, objektiv strategjik
Mbi 95 për qind e trafikut ndërkombëtar të të dhënave kalon përmes kabllove nëndetëse, ndërsa rreth 80 për qind e vëllimit të tregtisë globale transportohet me rrugë detare.
Për BE-në, transporti detar përbën rreth 75.6 për qind të importeve dhe 73 për qind të eksporteve, duke e bërë sigurinë e rrugëve detare një çështje të drejtpërdrejtë ekonomike dhe strategjike.
Një ndërprerje e kabllove të komunikimit apo e tubacioneve të energjisë mund të shkaktojë pasoja të mëdha, nga ndërprerjet e internetit dhe transaksioneve financiare deri te rritja e çmimeve dhe mungesat në treg.
Për këtë arsye, BE-ja po investon në sensorë nënujorë, radarë, satelitë, inteligjencë artificiale dhe sisteme autonome që mund të monitorojnë vazhdimisht infrastrukturën kritike.
Dronët dhe inteligjenca artificiale në vijën e parë
Një pjesë gjithnjë e më e madhe e investimeve po drejtohet drejt automjeteve pa ekuipazh, përfshirë dronët ajrorë, anijet autonome dhe mjetet nënujore pa pilot.
Midis viteve 2016 dhe 2025, vlera vjetore e prodhimit të automjeteve pa ekuipazh në BE u rrit me 132 për qind, duke arritur në rreth 847 milionë euro.
Sipas ekspertëve, kombinimi i sistemeve autonome me inteligjencën artificiale mundëson monitorimin e zonave të mëdha detare pa pasur nevojë për vendosje të vazhdueshme të anijeve me ekuipazh.
BE-ja po synon gjithashtu të identifikojë sjellje të dyshimta të anijeve, si devijimet e pazakonta nga korsitë e lundrimit, ngadalësimet e pashpjegueshme apo manipulimi i sinjaleve të identifikimit.
Franca, Gjermania, Italia dhe Spanja dominojnë
Industria evropiane e mbrojtjes detare mbetet e përqendruar kryesisht në disa shtete.
Franca, Gjermania, Italia dhe Spanja përbëjnë rreth 87 për qind të prodhimit industrial të mbrojtjes detare të BE-së.
Në vitin 2025, Franca përbënte rreth 37 për qind të prodhimit të automjeteve të mbrojtjes detare të BE-së, ndërsa Gjermania dhe Italia nga 19 për qind secila dhe Spanja rreth 8 për qind.
Në nivel kompanish, grupi francez Naval Group kryeson me rreth 24 për qind të prodhimit total të BE-së në këtë sektor, i ndjekur nga Fincantieri e Italisë me 15 për qind, Thyssenkrupp Marine Systems e Gjermanisë me 8 për qind dhe Navantia e Spanjës me 7 për qind.
Një mburojë evropiane nën ujë
BE-ja ka ndërmarrë gjithashtu hapa konkretë për mbrojtjen e kabllove nëndetëse. Plani i Veprimit për Sigurinë e Kabllove, i miratuar në vitin 2025, synon të përmirësojë aftësinë e Evropës për të parandaluar, zbuluar, reaguar dhe rikuperuar nga incidentet që mund të dëmtojnë infrastrukturën kritike.
Ndërkohë, projekte të financuara nga programet evropiane po zhvillojnë sisteme të reja për zbulimin e kërcënimeve nënujore duke përdorur inteligjencën artificiale dhe sensorë akustikë.
Strategjia e re industriale detare e BE-së, e miratuar në mars 2026, synon të forcojë më tej industrinë evropiane dhe aftësitë detare, përfshirë teknologjitë me përdorim të dyfishtë civil dhe ushtarak.
Ekspertët theksojnë se Evropa nuk mund të mbrojë çdo kilometër të vijës bregdetare vetëm me marina tradicionale. Për këtë arsye, fokusi po zhvendoset drejt një rrjeti të përbashkët evropian të sensorëve, inteligjencës, satelitëve, radarëve dhe mjeteve autonome.
Në këtë qasje, bashkëpunimi me vende jashtë BE-së, veçanërisht Mbretërinë e Bashkuar dhe Norvegjinë, shihet si i rëndësishëm për krijimin e një sistemi më të gjerë dhe të ndërveprueshëm të sigurisë detare evropiane.
Mesazhi është i qartë: lufta moderne nuk zhvillohet vetëm në tokë, ajër dhe hapësirë. Gjithnjë e më shumë, ajo po zbret edhe në fundin e detit — aty ku kalojnë kabllot, energjia dhe një pjesë e madhe e ekonomisë globale.
