Komisioni Evropian kërkon një buxhet të fuqishëm për shtatë vitet e ardhshme, ndërsa Gjermania dhe disa vende të tjera anëtare kërkojnë shkurtime prej qindra miliarda eurosh. Përplasja lidhet me mënyrën se si Evropa do të financojë mbrojtjen, teknologjinë dhe industrinë strategjike, pa rritur më tej varësinë nga SHBA-ja dhe Kina.
PARIS – Presidentja e Komisionit Evropian, Ursula von der Leyen, ka deklaruar se buxheti i ardhshëm shtatëvjeçar i Bashkimit Evropian duhet të shërbejë si instrument financiar për pavarësinë strategjike të Evropës.
“Buxheti i ardhshëm do të jetë krahu financiar për pavarësinë tonë”, deklaroi von der Leyen gjatë një fjalimi në konferencën verore të organizatës së punëdhënësve francezë MEDEF në Paris.
Komisioni Evropian ka propozuar një paketë financiare prej gati 2 trilionë eurosh, e cila do të përcaktojë prioritetet e shpenzimeve të BE-së për shtatë vitet e ardhshme.
Evropa kërkon të shkëputet nga varësitë strategjike
Sipas von der Leyen, një pjesë e rëndësishme e buxhetit duhet të drejtohet drejt sektorëve strategjikë, me synim reduktimin e varësisë së Evropës nga:
- zinxhirët e furnizimit dhe lëndët e para kritike nga Kina;
- teknologjia amerikane;
- karburantet fosile të importuara;
- kapacitetet industriale dhe teknologjike jashtë BE-së.
Presidentja e Komisionit theksoi se më shumë se 450 miliardë euro nga Fondi Evropian i Konkurrueshmërisë dhe programi Horizon Europe do të synonin financimin e gjithë ciklit të zhvillimit, nga kërkimi shkencor dhe inovacioni deri te prodhimi industrial.
“Evropa nuk mund të vendosë ambicie të reja pa siguruar mjetet për t’i financuar ato”, tha ajo.
Gjermania kërkon shkurtime
Por propozimi i Komisionit po përballet me kundërshtim të fortë nga Gjermania dhe disa vende të tjera.
Kancelari gjerman Friedrich Merz, së bashku me Austrinë, Danimarkën, Finlandën, Holandën dhe Suedinë, kërkon që propozimi të shkurtohet me disa qindra miliarda euro.
Sipas Merz, propozimi aktual mund të nënkuptojë një rritje të shpenzimeve deri në 60 për qind, gjë që, sipas tij, është e papërballueshme në një kohë kur qeveritë kombëtare po përballen me presione për konsolidim fiskal.
“Propozimet duhet të shkurtohen me disa qindra miliardë. Dhe këto shkurtime do të duhet të ndikojnë në të gjitha fushat”, deklaroi Merz.
Në krahun tjetër, Italia dhe Spanja po udhëheqin një grup vendesh që kërkon një buxhet më të madh, duke argumentuar se BE-së i duhen më shumë burime për të përballuar sfidat e reja.
Përplasja kryesore: mbrojtja apo bujqësia dhe kohezioni?
Debati nuk është vetëm për madhësinë e buxhetit, por mbi të gjitha për prioritetet e tij.
Disa vende kërkojnë që më shumë fonde të shkojnë për mbrojtjen, teknologjinë, energjinë, inteligjencën artificiale dhe industrinë strategjike. Por vendet që përfitojnë tradicionalisht nga fondet e kohezionit dhe Politika e Përbashkët Bujqësore kundërshtojnë që këto politika të financohen më pak.
Kryeministri çek Andrej Babiš i tha presidentit të Këshillit Evropian, António Costa, se shkurtimet e propozuara për kohezionin dhe bujqësinë janë të papranueshme.
Një qëndrim të ngjashëm ka mbajtur edhe kryeministri sllovak Robert Fico, ndërsa presidenti lituanez Gitanas Nausėda ka kërkuar më shumë fonde për mbrojtjen, lëvizshmërinë ushtarake dhe infrastrukturën kritike, por jo në kurriz të kohezionit dhe bujqësisë.
Një betejë për të ardhmen e BE-së
Në thelb, debati për buxhetin e ardhshëm është shndërruar në një debat mbi modelin e Evropës së ardhshme.
Nga njëra anë qëndron ideja e një BE-je që investon shumë më tepër në mbrojtje, energji, teknologji, inteligjencë artificiale dhe prodhim industrial, në mënyrë që të mos varet nga fuqitë e tjera.
Nga ana tjetër janë vendet që paralajmërojnë se kjo nuk duhet të bëhet duke sakrifikuar bujqësinë, zhvillimin rajonal dhe fondet e kohezionit, të cilat për shumë ekonomi evropiane kanë qenë ndër instrumentet kryesore të zhvillimit.
Qeveritë e BE-së synojnë të arrijnë një marrëveshje mbi paketën financiare deri në fund të vitit, përpara se zgjedhjet e ardhshme kombëtare në disa vende anëtare ta bëjnë edhe më të vështirë arritjen e kompromisit.
Në sfond është një pyetje shumë më e madhe se vetë buxheti: a është Evropa e gatshme të paguajë çmimin financiar të pavarësisë së saj strategjike?
