Shtetet e Bashkuara pretendojnë se kanë fituar epërsi të ndjeshme në Ngushticën e Hormuzit, një prej pikave më strategjike të transportit të energjisë në botë, pasi operacionet amerikane kanë dobësuar aftësinë e Iranit për të penguar trafikun detar.
Sipas zyrtarëve amerikanë, gjatë dy muajve të fundit ushtria amerikane ka reduktuar ndjeshëm ndikimin e Iranit mbi ngushticën, duke rihapur gradualisht korridoret ndërkombëtare të transportit dhe duke mundësuar rikthimin e një pjese të trafikut të cisternave.
Presidenti amerikan Donald Trump e ka cilësuar situatën si një pikë kthese në konflikt.
“Problemi është hapur. Përgjigjja iraniane është shumë e butë. Ata nuk duan që ne t’u kundërpërgjigjemi. Kjo është e gjitha”, deklaroi Trump në një intervistë telefonike.
Si u mbyll Ngushtica e Hormuzit
Në fillim të luftës, Ngushtica e Hormuzit ishte e hapur dhe transporti i naftës drejt tregjeve botërore vazhdonte normalisht. Në atë periudhë, nafta Brent tregtohej rreth 72 dollarë për fuçi.
Sipas zyrtarëve izraelitë, vendimi për mbylljen e ngushticës u mor nga komandanti i atëhershëm i Marinës së Gardës Revolucionare Islamike të Iranit, gjenerali Alireza Tangsiri.
Në 72 orët e para të konfliktit, Teherani njoftoi se po mbyllte ngushticën dhe paralajmëroi se do të sulmonte tankerët që tentonin të kalonin.
Zyrtarët amerikanë dhe izraelitë pretendojnë se më pas u dha urdhër për vendosjen e minave detare në skemën kryesore të ndarjes së trafikut detar, duke rritur ndjeshëm rrezikun për anijet tregtare.
Tangsiri u vra rreth tri javë më vonë në një sulm ajror izraelit në Bandar Abbas.
Sulmet ndaj anijeve dhe kërcënimi i minave detare çuan në ndalimin e një pjese të madhe të transportit tregtar përmes ngushticës.
Në dy muajt pasues, çmimi i naftës Brent u rrit deri në 126 dollarë për fuçi.
SHBA-të ndërhyjnë për rihapjen e rrugës detare
Pas dështimit të një marrëveshjeje të mëparshme mes Uashingtonit dhe Teheranit, ushtria amerikane ndërmori një operacion për të rikthyer trafikun detar përmes ngushticës.
Operacioni përfshiu disa komponentë.
Forcat amerikane, në bashkëpunim me Emiratet e Bashkuara Arabe, filluan të shoqëronin anijet përmes kanalit jugor të ngushticës, duke u siguruar mbështetje ajrore dhe duke interceptuar sulmet iraniane me dronë dhe raketa lundrimi.
Paralelisht, një fushatë dyjavore bombardimesh amerikane reduktoi ndjeshëm aftësinë e Gardës Revolucionare Iraniane për të sulmuar anijet.
U ndërmor gjithashtu një operacion i gjerë për pastrimin e minave detare, ku u angazhuan zhytës të Marinës amerikane, Navy SEAL, mjete autonome nënujore dhe sipërfaqësore, si dhe kompani private.
Sipas zyrtarëve amerikanë, më shumë se 200 objekte të dyshuara si mina janë larguar nga korridori kryesor i ngushticës. Vetëm 11 prej tyre, sipas tyre, rezultuan të ishin mina të vërteta.
Trafiku detar rikthehet gradualisht
Pavarësisht se trafiku mbetet shumë më i ulët se para luftës, zyrtarët amerikanë thonë se situata në terren është përmirësuar ndjeshëm.
Sipas tyre, Irani ka humbur pjesën më të madhe të aftësisë për të kontrolluar Ngushticën e Hormuzit, ndërsa SHBA-të tashmë kontrollojnë në mënyrë efektive një pjesë të madhe të saj.
Irani vazhdon të sulmojë anijet, por aftësia për t’i goditur me saktësi thuhet se është kufizuar. Një zyrtar amerikan deklaroi se vetëm rreth 2 për qind e anijeve që kanë kaluar nëpër ngushticë gjatë muajit të fundit janë goditur.
Sipas të njëjtave burime, në javët e fundit trafiku në kanalin jugor është rritur në rreth 20 deri në 30 cisterna çdo natë, me një volum prej afërsisht 9 deri në 10 milionë fuçi naftë.
Kjo përbën rreth gjysmën e volumit të transportuar përmes ngushticës para luftës.
Komandanti i CENTCOM-it, admirali Brad Cooper, deklaroi se korridoret ndërkombëtare të transportit janë tashmë të pastra nga minat dhe se trafiku detar po rritet.
Ekspertët dyshojnë për shifrat amerikane
Megjithatë, ekspertë të tregut të naftës dhe kompani që monitorojnë lëvizjet e cisternave kanë shprehur skepticizëm për shifrat e publikuara nga zyrtarët amerikanë.
Sulmet periodike ndaj cisternave vazhdojnë të ngrenë pikëpyetje mbi sigurinë e transportit tregtar, pavarësisht garancive të Uashingtonit.
Administrata amerikane synon ta zgjerojë më tej korridorin kryesor të ngushticës deri në mesin e shtatorit, me synimin që të paktën 50 anije në natë të mund të kalojnë drejt dhe nga Gjiri.
Objektivi afatmesëm është rikthimi i rreth 60–70 për qind të eksporteve të naftës në nivelet e para luftës.
Irani kërkon rrugë për negociata
Ndërkohë, burime rajonale kanë bërë të ditur se Irani ka treguar interes të ripërtërirë për negociata me Shtetet e Bashkuara.
Komandanti i ushtrisë pakistaneze ka vizituar Teheranin në përpjekje për të ringjallur ndërmjetësimin mes dy vendeve.
Më pas, në Teheran ka mbërritur edhe ministri i Jashtëm i Omanit, ndërsa kryeministri i Katarit, një prej ndërmjetësve kryesorë mes Iranit dhe SHBA-së, zhvilloi bisedime në kryeqytetin iranian me kërkesë të Teheranit.
Irani vazhdon publikisht të kërkojë që SHBA-të të zbatojnë marrëveshjet e mëparshme dhe të krijojnë kushtet për rihapjen e plotë të Ngushticës së Hormuzit.
Trump, megjithatë, thotë se aktualisht nuk është i interesuar për një takim me udhëheqjen iraniane.
“Unë nuk dua të takohem, ata po. Në fakt, ata po luten të bëjnë një marrëveshje”, shkroi ai në Truth Social.
Hormuzi, karta e re e presionit të Trumpit
Pavarësisht deklaratave publike të Trumpit, i dërguari i Shtëpisë së Bardhë, Steve Witkoff, vazhdon kontaktet me Katarin dhe ndërmjetës të tjerë rajonalë.
Administrata amerikane po përpiqet të vlerësojë nëse bllokada ekonomike, presioni ndaj Iranit dhe kontrolli gjithnjë e më i madh mbi trafikun në Hormuz mund ta detyrojnë Teheranin të zbusë qëndrimet e tij.
Për Uashingtonin, ndryshimi i situatës në Ngushticën e Hormuzit mund të jetë një avantazh i rëndësishëm në çdo raund të ardhshëm negociatash.
Në këtë kuadër, Hormuzi nuk është më vetëm një betejë për kontrollin e një korridori detar. Ai është shndërruar në një nga armët kryesore ekonomike dhe strategjike të konfliktit SHBA-Iran, me pasoja të drejtpërdrejta për furnizimin global me energji dhe çmimin e naftës.Burimi:Axios.
