Britania e Madhe do të rishikojë marrëveshjen për Ishujt Chagos, pasi presidenti amerikan Donald Trump e ka kundërshtuar publikisht atë gjatë takimit me kryeministrin britanik Andy Burnham në Nju Jork.
Sekretari britanik i Mbrojtjes, Wes Streeting, tha të mërkurën se Londra do të rikthehet te plani i marrëveshjes, me synimin për ta riformuluar atë në mënyrë që të mund të mbështetet edhe nga Uashingtoni.
Trump: Marrëveshje e “tmerrshme”
Trump dhe Burnham u takuan të martën në margjinat e Asamblesë së Përgjithshme të Kombeve të Bashkuara në Nju Jork.
Gjatë takimit, Trump tha se priste që kryeministri britanik ta rishqyrtonte atë që e cilësoi si një “marrëveshje të tmerrshme”. Burnham, i ulur pranë tij, pohoi me kokë dhe u përgjigj “po”.
Më vonë, Burnham u tha transmetuesve britanikë se qeveria e tij do të “punonte shumë” për ta zgjidhur çështjen dhe se ishte “i bindur se mund ta gjejmë” një zgjidhje që funksionon me partnerët amerikanë.
Sekretari i Mbrojtjes, Wes Streeting, tha për BBC se kundërshtimet e Trump nuk ishin të papritura, por se deklaratat e tij të fundit e bënë të qartë se qëndrimi i presidentit amerikan ndaj marrëveshjes, në formën aktuale, nuk ka ndryshuar.
“Pra, ne duhet të bëjmë më shumë punë me aleatët tanë amerikanë, me Presidentin Trump dhe administratën e tij, për ta çuar marrëveshjen në një vend ku ne mund ta mbështesim atë”, tha Streeting.
Britania pezullon pagesat për bazën Diego Garcia
Streeting konfirmoi gjithashtu se Britania nuk do të kryejë, “në këtë fazë”, pagesat vjetore prej të paktën 120 milionë paundësh, rreth 139 milionë euro, që sipas marrëveshjes do t’i paguheshin Mauritiusit për marrjen me qira të bazës ushtarake në Diego Garcia.
Baza në Diego Garcia është një instalim strategjik që përdoret nga Shtetet e Bashkuara dhe Britania e Madhe.
Marrëveshja e arritur vitin e kaluar mes qeverisë së atëhershme britanike të Keir Starmer dhe Mauritiusit parashikonte që Britania t’ia dorëzonte arkipelagun e Chagos Mauritiusit, ndërsa Londra dhe Uashingtoni do të vazhdonin përdorimin e bazës në Diego Garcia përmes një marrëveshjeje qiraje 99-vjeçare, me mundësi zgjatjeje.
Britania kishte njoftuar në prill se zbatimi i planeve ishte pezulluar.
Trump fillimisht e mbështeti marrëveshjen
Trump fillimisht kishte shprehur mbështetje për marrëveshjen, por më vonë ndryshoi qëndrim, duke e cilësuar atë edhe si “një akt të një budallallëku të madh”.
Kjo ka shkaktuar përplasje dhe diskutime të vazhdueshme mes qeverisë britanike dhe administratës amerikane.
Ish-kryeministri britanik Keir Starmer e kishte mbrojtur marrëveshjen duke argumentuar se vendimet juridike ndërkombëtare kishin vënë në pikëpyetje pretendimin e Britanisë mbi Ishujt Chagos dhe se një marrëveshje me Mauritiusin do të siguronte përdorimin e vazhdueshëm të bazës nga SHBA-ja dhe Britania e Madhe.
Çfarë është çështja e Ishujve Chagos?
Britania i mbajti Ishujt Chagos edhe pasi Mauritiusi fitoi pavarësinë në vitet 1960.
Në atë periudhë, mijëra banorë të ishujve u larguan nga territori dhe që atëherë kanë paraqitur kërkesa për kompensim dhe të drejta lidhur me dëbimin e tyre.
Në vitin 2019, Gjykata Ndërkombëtare e Drejtësisë arriti në përfundimin se Britania e kishte ndarë në mënyrë të paligjshme Chagosin nga Mauritiusi gjatë procesit të përfundimit të sundimit kolonial.
Konservatorët kërkojnë anulimin e marrëveshjes
Partia Konservatore në opozitë ka kërkuar që marrëveshja të hidhet poshtë tërësisht.
James Cartlidge, zëdhënës i Konservatorëve për çështjet e mbrojtjes, tha se marrëveshja “duhet të hidhet tërësisht në plehra”.
Streeting e kundërshtoi këtë qasje, duke argumentuar se bëhet fjalë për një çështje të rëndësishme të sigurisë kombëtare.
“Strategjia e strucit për të futur kokën në rërë dhe për të shpresuar se do të zhduket nuk është një strategji e mençur kur bëhet fjalë për një nga asetet më të ndjeshme të sigurisë kombëtare që kemi kudo në botë”, tha ai për Times Radio.
Studiuesi i lartë në grupin britanik të ekspertëve për politikën e jashtme, Jack Pannell, tha për AFP se takimi i Burnham me Trump do të përqendrohej edhe në çështje të tjera ndërkombëtare, përfshirë rregullimin e inteligjencës artificiale, Ukrainën dhe Lindjen e Mesme.
Sipas Pannell, çështja Chagos mund të jetë një pengesë për axhendën tjetër të kryeministrit britanik, ndërsa ai përpiqet të përqendrohet edhe te prioritetet e politikës së jashtme dhe agjenda e brendshme.
Ndërkohë, të martën Trump nënshkroi gjithashtu një marrëveshje sigurie me udhëheqësit e Groenlandës dhe Danimarkës, e cila, sipas raportimit, do t’i lejojë SHBA-së të ndërtojë dy baza ushtarake në pjesët jugore dhe lindore të Groenlandës.
