Pas më shumë se dy dekadash, SHBA-ja pritet të përfundojë tërheqjen e forcave të mbetura nga bazat e saj të fundit në Irak. Tërheqja, e planifikuar gjatë administratës së Joe Bidenit në vitin 2024 dhe e zbatuar nga administrata e Donald Trumpit, pritet të përfundojë më 30 shtator.
Zhvillimi është mirëpritur nga Irani dhe grupet e armatosura të lidhura me të, të cilat e kanë cilësuar largimin e trupave amerikane si një fitore. Ndërkohë, disa ekspertë dhe zyrtarë irakianë paralajmërojnë se tërheqja mund të krijojë hapësirë më të madhe për ndikimin e Teheranit dhe mund të rrisë rrezikun e ringjalljes së aktivitetit të Shtetit Islamik.
“Irani mund të përfitojë strategjikisht”
Analisti irakian i sigurisë, Jasim al-Bahdli, tha për Reuters se tërheqja e koalicionit ndërkombëtar mund t’i japë Iranit dhe aleatëve të tij më shumë hapësirë për të vepruar në Irak.
Sipas tij, largimi i pranisë ushtarake amerikane heq një prej kundërpeshave kryesore ndaj ndikimit iranian në vend.
Al-Bahdli vlerësoi se milicitë pro-iraniane mund ta paraqesin tërheqjen si një fitore dhe të përpiqen ta shndërrojnë atë në ndikim më të madh mbi vendimmarrjen në fushën e sigurisë dhe politikës.
Komandanti i të ashtuquajturës “Rezistencë Islamike në Irak”, Abu Mujtaba al-Jasiri, e cilësoi largimin amerikan si “fitore historike” për grupet e armatosura që ai përfaqëson.
Ai tha se 30 shtatori shënon, sipas tij, “mbylljen e një faqeje të zezë” në historinë e Irakut.
Shqetësime se Iraku nuk është ende gati
Jo të gjithë e shohin tërheqjen si zhvillim pa rrezik.
Abdulrahman al-Zubai, udhëheqës i një fisi sunit në Falluxha, tha se shumë irakianë e dëshirojnë sovranitetin e plotë të vendit, por se ekziston shqetësimi për krijimin e një vakumi sigurie.
“Ne besojmë se Iraku ende nuk është plotësisht gati për të marrë përsipër çështjen e sigurisë në këtë moment”, tha ai për Reuters.
Sipas tij, sfida është që tërheqja po ndodh në një periudhë të ndërlikuar rajonale, kur ndikimi i grupeve të armatosura pro-iraniane mbetet i konsiderueshëm.
Nga pushtimi i vitit 2003 te tërheqja përfundimtare
Forcat amerikane hynë në Irak në vitin 2003, duke rrëzuar regjimin e Saddam Husseinit. Pas pushtimit dhe viteve të luftës kundër kryengritjeve, trupat amerikane u tërhoqën në vitin 2011.
Ato u rikthyen në Irak më pak se tri vjet më vonë, këtë herë në kuadër të koalicionit ndërkombëtar që mbështeti forcat irakiane në luftën kundër Shtetit Islamik.
Lufta kundër ISIS-it zgjati nga viti 2014 deri në vitin 2017, kur grupi humbi pjesën më të madhe të territoreve që kishte kontrolluar në Irak.
Iraku ndërkohë ka ruajtur marrëdhënie të rëndësishme si me SHBA-në, ashtu edhe me Iranin, ndërsa territori i tij është përdorur në periudha të ndryshme si arenë e përplasjeve indirekte mes dy fuqive.
Në vitin 2020, SHBA-ja vrau në një sulm në aeroportin e Bagdadit komandantin iranian Qasem Soleimani. Pas kësaj, grupet e lidhura me Iranin kryen një seri sulmesh ndaj bazave amerikane në Irak.
Irani e quan tërheqjen “fitore”
Teherani e ka mirëpritur largimin e trupave amerikane dhe e paraqet atë si një fitore të të ashtuquajturit “bosht i rezistencës”, rrjeti i grupeve të armatosura aleate të Iranit në Lindjen e Mesme.
Zëvendëskryetari i Komisionit të Sigurisë Kombëtare të parlamentit iranian, Amir Hayat Moghaddam, tha se Irani e mirëpret tërheqjen amerikane dhe se siguria e Irakut do të jetë më e qëndrueshme pas largimit të forcave amerikane.
Nga ana tjetër, Uashingtoni ka akuzuar grupet e armatosura pro-iraniane në Irak për përfshirje në konfliktet rajonale dhe për sulme ndaj objektivave amerikane dhe aleatëve të saj.
Qeveria irakiane ka deklaruar se po përpiqet të kufizojë ndikimin e këtyre grupeve.
Frika për rikthimin e Shtetit Islamik
Një tjetër shqetësim lidhet me Shtetin Islamik.
Edhe pse organizata humbi “kalifatin” territorial në Irak pothuajse një dekadë më parë, ajo vazhdon të ketë qeliza aktive dhe të fshehta në disa zona të vendit.
Zyrtarë të sigurisë irakiane dhe kurde kanë paralajmëruar se tërheqja e mbështetjes amerikane në inteligjencë, logjistikë dhe operacione me dronë mund t’i krijojë ISIS-it mundësi për t’u riorganizuar.
Komandanti kurd Sirvan Barzani tha se forcat e tij kanë vërejtur lëvizje të qelizave të Shtetit Islamik pas raportimeve për përfundimin e misionit të koalicionit në Irak.
Ndërkohë, forcat irakiane të sigurisë kanë njoftuar se kanë zbuluar një qelizë të dyshuar të ISIS-it që, sipas tyre, po përgatiste sulme vetëvrasëse në periudhën e tërheqjes amerikane.
Koloneli Khalid al-Bayati, zyrtar i lartë i sigurisë në Kirkuk, tha se Shteti Islamik po përpiqet të japë mesazhin se ende ka kapacitet për të kryer sulme.
Një kapitull i ri për Irakun
Përfundimi i pranisë ushtarake amerikane shënon një ndryshim të rëndësishëm pas 23 vitesh ndërhyrje dhe operacionesh amerikane në Irak.
Ndërsa qeveria irakiane e sheh marrjen e përgjegjësisë së plotë për sigurinë si pjesë të sovranitetit të vendit, ekspertët dhe zyrtarët e sigurisë paralajmërojnë se sfidat kryesore mbeten ndikimi i grupeve të armatosura, rivaliteti SHBA–Iran dhe rreziku i rikthimit të aktivitetit të Shtetit Islamik.
