Shtetet e Bashkuara dhe vendet evropiane po punojnë për një plan paqeje me katër pika që synon t’i japë fund luftës në Ukrainë. Sipas një raportimi të The Washington Post, propozimi përfshin kompromis territorial, garanci sigurie për Kievin, financim për rindërtimin e vendit dhe mundësinë e rikthimit gradual të Rusisë në tregjet evropiane të energjisë.
Duke cituar një zyrtar amerikan të njohur me negociatat, gazeta raporton se iniciativa bazohet në idenë se një marrëveshje e qëndrueshme duhet t’u ofrojë përfitime ekonomike dhe strategjike të dyja palëve, në mënyrë që ato të mund të pranojnë kompromise të vështira.
Megjithatë, propozimi, sipas raportimit, është ende në fazën e diskutimeve dhe nuk është bërë e ditur se palët kanë arritur marrëveshje përfundimtare.
Takimi në Miami dhe përpjekjet për ndërmjetësim
Një rol të rëndësishëm në përpjekjet diplomatike po luajnë i dërguari special i presidentit amerikan Donald Trump, Steve Witkoff, dhe këshilltari Jared Kushner.
Sipas The Washington Post, më 9 tetor, ata organizuan në Florida një takim me përfaqësues të Ukrainës, SHBA-së, Britanisë së Madhe, Francës dhe Gjermanisë.
Gjatë takimit, negociatorët amerikanë thuhet se i kërkuan delegacionit ukrainas të ndalonte sulmet ndaj rafinerive ruse të naftës. Ata gjithashtu e informuan palën ukrainase për marrëveshjen që Trump, sipas raportimit, kishte arritur me Moskën lidhur me eksportet ruse të naftës.
Uashingtoni vlerëson se bashkëpunimi në fushën e energjisë mund të shërbejë si nxitje për rikthimin e Rusisë në negociata. Nga ana tjetër, sulmet ukrainase ndaj rafinerive ruse kanë ushtruar presion mbi ekonominë e Moskës, duke i dhënë Kievit një instrument të rëndësishëm në përpjekjet për të detyruar Rusinë të bëjë lëshime.
1. Rindërtimi i Ukrainës me mbështetjen e Bankës Botërore dhe BlackRock
Pika e parë e planit lidhet me rindërtimin e Ukrainës pas përfundimit të luftës.
Sipas raportimit, Banka Botërore dhe kompania e investimeve BlackRock po shqyrtojnë krijimin e një mekanizmi financimi për të mbuluar nevojat e rindërtimit, restaurimin e infrastrukturës së dëmtuar dhe rimëkëmbjen ekonomike.
Propozimi parashikon gjithashtu mbështetje financiare për familjet e ushtarëve të vrarë ose të plagosur gjatë luftës.
Negociatorët thuhet se i kanë kërkuar qeverisë ukrainase të përgatisë vlerësime të hollësishme të kostove dhe të sigurojë mekanizma kontrolli për të parandaluar korrupsionin dhe keqpërdorimin e fondeve.
Sipas raportimit, Kievi ende nuk ka paraqitur vlerësime përfundimtare financiare.
2. Garanci sigurie të ngjashme me Nenin 5 të NATO-s
Pika e dytë synon të garantojë sigurinë e Ukrainës pas përfundimit të armiqësive.
Sipas propozimit të raportuar, SHBA-ja dhe shtetet evropiane do të merrnin përsipër angazhime për t’iu përgjigjur një sulmi të ri rus ndaj Ukrainës. Këto garanci përshkruhen si të ngjashme me parimin e mbrojtjes kolektive të Nenit 5 të Traktatit të NATO-s.
Neni 5 përcakton se një sulm i armatosur ndaj një anëtari të Aleancës konsiderohet sulm ndaj të gjithë anëtarëve dhe parashikon që secili prej tyre të ndërmarrë veprimet që i vlerëson të nevojshme për të ndihmuar shtetin e sulmuar.
Sipas raportimit, propozimi për Ukrainën nuk nënkupton domosdoshmërisht anëtarësimin e saj në NATO, por synon të krijojë një mekanizëm parandalues kundër një pushtimi të ri rus.
Plani përmend gjithashtu mundësinë e marrëveshjeve të veçanta mes Rusisë dhe vendeve evropiane për adresimin e shqetësimeve të sigurisë së Moskës. Megjithatë, kushtet konkrete të këtyre marrëveshjeve nuk janë bërë të ditura.
3. Energjia ruse dhe mundësia e heqjes graduale të sanksioneve
Pika e tretë përqendrohet në marrëdhëniet ekonomike dhe energjetike mes Rusisë, Ukrainës dhe Evropës.
Sipas The Washington Post, ndër propozimet që po shqyrtohen është edhe mundësia e rifillimit të transportit të naftës dhe gazit rus drejt tregjeve evropiane, me një model që do të krijonte përfitime ekonomike për Moskën dhe Kievin.
Një marrëveshje e tillë synon të krijojë interesa të ndërsjella ekonomike, ndërsa rikthimi i furnizimeve ruse mund të ndikojë në uljen e kostove të energjisë në Evropë.
Propozimi parashikon gjithashtu mundësinë e heqjes graduale të sanksioneve ekonomike ndaj Rusisë, në varësi të kushteve dhe zbatimit të marrëveshjes së paqes.
Megjithatë, mbetet e paqartë se cilat sanksione do të prekeshin, kur do të mund të hiqeshin dhe çfarë garancish do të kërkoheshin nga Moska.
4. Ngrirja e vijës së frontit dhe çështja e territoreve të pushtuara
Pika më e ndjeshme e planit lidhet me territoret e pushtuara nga Rusia.
Sipas raportimit, propozimi do t’i kërkonte Moskës të pranonte një armëpushim përgjatë vijës aktuale të frontit, duke hequr dorë nga përpjekjet për të pushtuar pjesën tjetër të Ukrainës.
Në praktikë, kjo do të nënkuptonte që Rusia të vazhdonte të kontrollonte territoret që aktualisht mbahen nga forcat e saj, përfshirë pjesë të Donbasit.
Megjithatë, ngrirja e vijës së frontit nuk do të nënkuptonte automatikisht njohjen ligjore të sovranitetit rus mbi këto territore. Sipas përshkrimit të planit, çështja lidhet me kontrollin faktik të territorit, ndërsa nuk është sqaruar nëse Ukrainës do t’i kërkohej të njihte zyrtarisht pretendimet territoriale të Moskës.
Një tjetër vështirësi është përcaktimi i saktë i vijës së armëpushimit, pasi situata ushtarake mund të ndryshojë nga dita në ditë. Për këtë arsye, negociatorët duhet të përcaktojnë se cila vijë do të shërbente si pikë referimi për ndalimin e luftimeve.
Një propozim i ndërlikuar, me shumë çështje të hapura
Plani i raportuar kombinon lëshime territoriale, garanci sigurie dhe stimuj ekonomikë në përpjekje për të krijuar kushtet për përfundimin e luftës.
Megjithatë, çështjet kryesore mbeten të pazgjidhura: nëse Ukraina do të pranonte ngrirjen e vijës së frontit, çfarë garancish konkrete do të ofronin SHBA-ja dhe Evropa, si do të trajtoheshin territoret e pushtuara dhe në çfarë kushtesh do të mund të lehtësoheshin sanksionet ndaj Rusisë.
Deri në arritjen e një marrëveshjeje të konfirmuar nga palët, plani duhet konsideruar si një nismë diplomatike e raportuar nga mediat, jo si marrëveshje paqeje e miratuar.
