Fitorja e demokratëve në të dyja dhomat e Kongresit amerikan pritet t’ia vështirësojë ndjeshëm qeverisjen presidentit Donald Trump. Nga 3 janari, kur Kongresi i ri nis punën, Shtëpia e Bardhë do të përballet me një shumicë parlamentare kundërshtare, e cila do të ketë ndikim të drejtpërdrejtë në miratimin e ligjeve, buxhetin, emërimet dhe mbikëqyrjen e administratës.
Zgjedhjet e mesmandatit në Shtetet e Bashkuara kanë sjellë një ndryshim të rëndësishëm në balancën politike të vendit. Demokratët kanë fituar shumicën si në Dhomën e Përfaqësuesve, ashtu edhe në Senat, duke i dhënë fund kontrollit të plotë republikan mbi Kongresin.
Ndryshimi do të bëhet zyrtar më 3 janar, kur anëtarët e rinj të Kongresit do të marrin detyrën në Kapitol. Prej asaj date, presidenti Donald Trump do të duhet të përballet me një realitet të ri politik, ku vendimet e tij do të kenë nevojë të kalojnë përmes negociatave me një Kongres të kontrolluar nga opozita.
Sistemi amerikan i qeverisjes është ndërtuar mbi ndarjen e pushteteve dhe kontrollin e ndërsjellë ndërmjet institucioneve. Kjo do të thotë se presidenti nuk mund të vendosë i vetëm për shumicën e çështjeve madhore, pasi Kongresi ka rol vendimtar në hartimin dhe miratimin e ligjeve.
Si funksionon Kongresi amerikan?
Kongresi i Shteteve të Bashkuara përbëhet nga dy dhoma: Dhoma e Përfaqësuesve dhe Senati.
Dhoma e Përfaqësuesve ka 435 anëtarë, të cilët zgjidhen për mandate dyvjeçare, ndërsa Senati përbëhet nga 100 senatorë, me nga dy për secilin shtet. Senatorët zgjidhen për mandate gjashtëvjeçare, ndërsa zgjedhjet për një pjesë të vendeve zhvillohen çdo dy vjet.
Të dyja dhomat kanë përgjegjësi të mëdha në procesin legjislativ. Për të hyrë në fuqi, një ligj duhet të miratohet në të njëjtën formë nga Dhoma e Përfaqësuesve dhe Senati, përpara se t’i dërgohet presidentit për nënshkrim.
Një rol të rëndësishëm në këtë proces e kanë kryetarët e komisioneve parlamentare, të cilët zakonisht i përkasin partisë që kontrollon shumicën në dhomën përkatëse.
Ata ndikojnë në përzgjedhjen e propozimeve që shqyrtohen, në përgatitjen e teksteve ligjore dhe në përcaktimin e çështjeve që kalojnë për votim.
Ndër komisionet më të rëndësishme janë ai për Mënyrat dhe Mjetet, që merret me çështjet e të ardhurave dhe taksave, Komisioni i Buxhetit, Komisioni Gjyqësor, Komisioni i Mbrojtjes dhe Komisioni i Punëve të Jashtme.
Përmes këtyre strukturave, shumica parlamentare mund të ndikojë drejtpërdrejt në agjendën politike dhe legjislative të vendit.
Trump mund të përdorë veton, por Kongresi ka një kundërpërgjigje
Një nga kompetencat më të rëndësishme të presidentit amerikan është e drejta e vetos. Nëse një ligj i miratuar nga të dyja dhomat nuk përputhet me qëndrimet e Shtëpisë së Bardhë, presidenti mund të refuzojë ta nënshkruajë atë.
Në një situatë të tillë, Kongresi mund të negociojë me presidentin për ndryshimin e tekstit ligjor dhe arritjen e një marrëveshjeje.
Megjithatë, nëse negociatat dështojnë, Dhoma e Përfaqësuesve dhe Senati mund ta anashkalojnë veton presidenciale, duke e miratuar sërish ligjin me shumicë prej dy të tretash në secilën dhomë.
Nëse kjo shumicë nuk sigurohet, ligji nuk hyn në fuqi.
Kjo është një nga mënyrat përmes të cilave sistemi amerikan garanton kontrollin e pushteteve dhe shmang përqendrimin e vendimmarrjes në duart e presidentit.
Buxheti federal, një nga frontet kryesore të përplasjes
Një nga çështjet ku kontrolli i demokratëve mbi Kongresin mund të ketë ndikimin më të madh është buxheti federal.
Sipas të dhënave të paraqitura në analizën e gazetës italiane La Repubblica, shpenzimet federale amerikane për vitin 2026 arrijnë në rreth 7.4 trilionë dollarë.
Prej kësaj shume, rreth 4.4 trilionë dollarë përbëjnë shpenzime të detyrueshme, të cilat lidhen kryesisht me pensionet dhe programet publike të kujdesit shëndetësor, si Medicare dhe Medicaid.
Rreth 950 miliardë dollarë shkojnë për pagesën e interesit të borxhit publik, ndërsa afërsisht 1.65 trilionë dollarë përbëjnë shpenzime që përcaktohen çdo vit përmes ligjeve buxhetore.
Këto të fundit përfshijnë financimin e institucioneve federale, infrastrukturën, pagat publike, drejtësinë, agjencitë qeveritare dhe mbrojtjen.
Pikërisht këtu pritet të zhvillohet një nga përplasjet më të mëdha politike mes Trumpit dhe demokratëve.
Nëse Kongresi nuk arrin marrëveshje për financimin e qeverisë brenda afateve të përcaktuara, mund të ndodhë ajo që në SHBA njihet si shutdown, pra pezullimi i një pjese të aktiviteteve të administratës federale.
Në raste të tilla, disa institucione dhe shërbime qeveritare ndërpresin përkohësisht punën derisa të arrihet marrëveshja për financimin.
Dhoma e Përfaqësuesve mund të nisë procedura për shkarkim
Përveç miratimit të ligjeve dhe buxhetit, Dhoma e Përfaqësuesve ka kompetencën të nisë procedurat e shkarkimit (impeachment) ndaj presidentit dhe zyrtarëve të tjerë të lartë federalë.
Nëse Dhoma miraton aktakuzën politike, çështja kalon në Senat, i cili zhvillon procesin dhe vendos nëse zyrtari duhet të shkarkohet.
Për dënimin dhe largimin e presidentit nga detyra kërkohet një shumicë prej dy të tretash e senatorëve të pranishëm.
Kjo do të thotë se fitorja e demokratëve në Dhomën e Përfaqësuesve u jep atyre mundësinë të nisin procedura të tilla, por jo domosdoshmërisht të sigurojnë edhe shkarkimin e presidentit.
Senati vendos për emërimet e rëndësishme të Trumpit
Senati ka një tjetër kompetencë të rëndësishme: miratimin e shumë emërimeve të propozuara nga presidenti.
Kjo përfshin anëtarët e kabinetit qeveritar, ambasadorët, drejtuesit e agjencive federale dhe gjyqtarët federalë, përfshirë edhe ata të Gjykatës Supreme.
Për shembull, nëse Trump vendos të emërojë një ministër të ri ose një drejtues të një institucioni federal, kandidatura duhet të kalojë për shqyrtim dhe miratim në Senat.
Senatorët mund të zhvillojnë seanca dëgjimore, të shqyrtojnë kualifikimet dhe të vendosin nëse kandidati është i përshtatshëm për postin.
Me shumicën e re demokrate, procesi i emërimeve mund të bëhet më i vështirë për administratën Trump, pasi kandidatët e propozuar nga presidenti do të përballen me një kontroll më të fortë politik.
Çfarë ndryshon për Trumpin nga 3 janari?
Deri më tani, Donald Trump ka qeverisur me mbështetjen e një Kongresi të kontrolluar nga republikanët, gjë që ia ka lehtësuar miratimin e agjendës politike.
Por me marrjen e detyrës nga Kongresi i ri, situata ndryshon rrënjësisht.
Demokratët do të kenë mundësi të bllokojnë ose të ndryshojnë projektligjet e presidentit, të ndikojnë në financimin e administratës, të mbikëqyrin veprimtarinë e Shtëpisë së Bardhë dhe të kontrollojnë procesin e emërimeve përmes Senatit.
Kjo nuk do të thotë se Trumpi e humb pushtetin presidencial apo se demokratët mund të imponojnë pa pengesa të gjitha politikat e tyre. Presidenti ruan kompetencat kushtetuese, përfshirë të drejtën e vetos dhe drejtimin e ekzekutivit.
Megjithatë, çdo nismë e rëndësishme legjislative dhe buxhetore do të kërkojë më shumë negociata dhe kompromise.
Në thelb, humbja e shumicës në të dyja dhomat e Kongresit shënon fillimin e një periudhe shumë më të vështirë politike për Donald Trumpin, ku balanca e pushtetit në Uashington do të jetë dukshëm më e ndërlikuar. Burimet: La Republicca
