Irani ka përjashtuar anijet nga India, Kina, Katari dhe Iraku nga kufizimet e vendosura në Ngushticën e Hormuzit. Teherani synon të sigurojë përfitime ekonomike, furnizime me produkte të nevojshme dhe mbështetje politike, por analistët paralajmërojnë se ky vendim mund të sjellë edhe pasoja diplomatike dhe rreziqe të reja në raport me SHBA-në.
Irani ka lejuar që anijet nga katër këto vende të kalojnë nëpër Ngushticën e Hormuzit, pavarësisht kufizimeve të vendosura pas fillimit të luftës me SHBA-në dhe Izraelin.
Lajmi u bë i ditur nga deputeti iranian Amir Hayat Moqaddam, nënkryetar i Komisionit për Sigurinë Kombëtare dhe Politikën e Jashtme në Parlamentin e Iranit.
“Anijet nga këto vende kalojnë lirisht dhe amerikanët nuk i ndalojnë as ato”, deklaroi ai për Agjencinë Iraniane të Lajmeve të Studentëve (ISNA).
Por, pse pikërisht këto katër shtete janë përjashtuar nga kufizimet dhe çfarë përfiton Irani nga ky vendim?
Çfarë përfiton Irani nga këto përjashtime?
Sipas deputetit iranian, India mund të sigurojë furnizime me ilaçe për Iranin, ndërsa Kina ofron mbështetje politike për Teheranin.
Katari, ndërkohë, ka rol të rëndësishëm diplomatik, pasi po udhëheq përpjekjet për ndërmjetësim me qëllim përfundimin e konfliktit.
Irani pritet gjithashtu të përfitojë financiarisht nga kalimi i anijeve indiane dhe kineze, përmes tarifave të tranzitit. Sipas deklaratës së deputetit, anijet e Katarit lejohen të kalojnë pa pagesë. Nuk është bërë e qartë nëse anijet irakiane do të paguajnë tarifa.
Analistët vlerësojnë se kjo marrëveshje mund t’i sigurojë Iranit të ardhura të konsiderueshme, veçanërisht nga transporti i naftës.
Sipas Wolfgang Pusztai, analist i sigurisë dhe mbrojtjes dhe ish-atashe i mbrojtjes i Austrisë në Libi, Kina është veçanërisht e rëndësishme për Teheranin, pasi blen rreth 90 për qind të eksporteve totale të naftës bruto iraniane.
Ai vlerëson se përfshirja e Indisë dhe Katarit në këtë skemë mund të dobësojë përpjekjet e Uashingtonit për të izoluar Iranin ekonomikisht dhe politikisht.
Pse këto katër vende kanë interes për kalimin në Hormuz?
India, Kina, Katari dhe Iraku kanë interesa të drejtpërdrejta ekonomike në Ngushticën e Hormuzit, përmes së cilës transportohen sasi të mëdha të naftës dhe gazit natyror.
Sipas të dhënave të kompanisë analitike Kpler, nga 10.23 milionë fuçi naftë bruto të Gjirit që kaluan nëpër ngushticë gjatë tetorit, rreth 42 për qind kishin destinacion Kinën dhe 13 për qind Indinë.
Për Indinë, ndërprerja e furnizimit me naftë nga Gjiri ka qenë një goditje e rëndësishme. Në këmbim, vendi mund t’i ofrojë Iranit produkte farmaceutike që Teherani nuk arrin t’i prodhojë në sasi të mjaftueshme.
Edhe Katari ka interes të madh për ruajtjen e kalimit detar, pasi është një nga eksportuesit kryesorë të gazit natyror të lëngshëm (LNG).
Sipas të dhënave të Kpler, Katari nuk kishte transportuar LNG përmes ngushticës në gusht, ndërsa në tetor arriti të transportonte 1.8 milionë tonë.
Ndërkohë, Irani ka arsye politike dhe ekonomike për ta përjashtuar Irakun, me të cilin ka lidhje të rëndësishme politike dhe ekonomike.
Analistët theksojnë se këto vende duhet të ruajnë një ekuilibër të ndjeshëm: nga njëra anë kanë marrëdhënie me Uashingtonin, ndërsa nga ana tjetër varen nga furnizimet energjetike dhe marrëdhëniet me Teheranin.
A është vendim i ri i Iranit?
Jo plotësisht. Irani kishte filluar të lejonte kalimin e disa anijeve nga vendet që i konsideron mike vetëm disa javë pas fillimit të luftës.
Në prill, komanda ushtarake iraniane kishte njoftuar se Iraku, të cilin e cilësoi si vend “vëllazëror”, përjashtohej nga kufizimet.
Sipas analistëve, ky përjashtim mund të synojë edhe mbështetjen e rimëkëmbjes ekonomike të Irakut, një fqinj i rëndësishëm i Iranit.
A mund t’i ndalojë SHBA-ja anijet që kalojnë në Hormuz?
Kjo mbetet një nga çështjet kryesore dhe varet nga mënyra se si Uashingtoni do ta zbatojë bllokadën detare.
Komanda Qendrore Amerikane (CENTCOM) ka deklaruar se bllokada zbatohet për anijet e të gjitha shteteve që hyjnë ose dalin nga portet dhe zonat bregdetare të Iranit.
Megjithatë, anijet që nuk kanë lidhje me portet iraniane nuk preken nga kjo masë. Përjashtim bëjnë edhe dërgesat humanitare, përfshirë ushqimet dhe furnizimet mjekësore, të cilat mund të lejohen pas inspektimit.
Analistët vlerësojnë se ende nuk është e qartë nëse përjashtimi iranian bazohet në flamurin e anijes, pronësinë, kompaninë që e operon apo në lidhje të tjera tregtare.
Nëse përjashtimet përfshijnë edhe anijet që udhëtojnë drejt porteve iraniane, kjo mund ta vështirësojë zbatimin e bllokadës amerikane. Por mbetet e paqartë nëse Uashingtoni do ta pranojë këtë skemë.
Përfundimi i bllokadës detare është një nga kërkesat e Teheranit përpara zhvillimit të bisedimeve më të gjera të paqes me SHBA-në, të cilat pritet të përfshijnë edhe programin bërthamor të Iranit.
Bisedimet e ndërmjetësuara nga Katari janë përqendruar në një propozim iranian për rihapjen e ngushticës, nëse SHBA-ja plotëson shtatë kushte, përfshirë heqjen e bllokadës dhe të sanksioneve.
A do të ndikojë kjo në çmimet e naftës?
Për momentin, analistët nuk presin që përjashtimi i këtyre katër vendeve të ketë ndikim të madh në tregjet ndërkombëtare të naftës.
Sipas Chris Beauchamp, analist kryesor i tregut në IG Group, tregjet janë përqendruar sërish te mundësia e arritjes së një marrëveshjeje paqeje. Megjithatë, nëse luftimet rifillojnë me intensitet të plotë, situata mund të ndryshojë shpejt.
Për më tepër, lejimi i kalimit nuk garanton sigurinë e anijeve. Më 30 tetor, anija transportuese e gazit të lëngshëm të Katarit, Al Mayeda, u godit nga objekte të paidentifikuara në Gjirin Persik, sipas kompanisë pronare të saj.
Sipas të dhënave të Organizatës Ndërkombëtare Detare dhe Operacioneve Tregtare Detare të Mbretërisë së Bashkuar, që nga fillimi i luftës janë goditur më shumë se 120 anije tregtare në rajon, ndërsa tetori ishte muaji me numrin më të madh të incidenteve.
Kështu, përjashtimi i Indisë, Kinës, Katarit dhe Irakut nga kufizimet e Iranit shihet si një lëvizje me përfitime ekonomike dhe diplomatike për Teheranin, por që mbetet e varur nga zhvillimet e konfliktit dhe reagimi i Shteteve të Bashkuara. Burimi: Aljazeera.