Kosova e shënon 18-vjetorin e pavarësisë në një atmosferë të dyfishtë: mes festës për shtetësinë dhe protestës për procesin gjyqësor në Hagë ndaj ish-krerëve të Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës.
Për ish-presidentin Hashim Thaçi, 17 shkurti i këtij viti shënon për herë të parë pas gjashtë vjetësh një ditë pa seancë gjyqësore në Dhomat e Specializuara të Kosovës. Ai, bashkë me Kadri Veseli, Jakup Krasniqi dhe Rexhep Selimi, akuzohet për krime lufte dhe krime kundër njerëzimit. Të katërt ndodhen në paraburgim që nga nëntori i vitit 2020.
Ironia historike është e fortë: më 17 shkurt 2008, Thaçi shpallte pavarësinë e Kosovës në Kuvend. Sot, ndërsa vendi feston 18-vjetorin – moshë që simbolizon pjekurinë në shumë shoqëri – ai pret vendimin e gjykatës në Hagë.
Kërkesa për 45 vjet burgim dhe reagimi publik
Prokuroria në Hagë ka kërkuar nga 45 vjet burgim për secilin prej të akuzuarve, kërkesë që ka shkaktuar reagime të forta në opinionin publik. Sipas hulumtuesit ligjor Amer Alija nga Fondi për të Drejtën Humanitare në Kosovë, kjo kërkesë ngre pikëpyetje juridike, pasi në kohën kur pretendohet se janë kryer krimet (1998–1999), ligji në fuqi parashihte dënime maksimale deri në 20 vjet, ndërsa ligjet aktuale të Kosovës deri në 35 vjet.
Ai thekson rëndësinë e parimit “lex mitior”, sipas të cilit duhet të aplikohet ligji më i favorshëm për të akuzuarin.
Në anën tjetër, njohësi i çështjeve politike Agon Maliqi e cilëson kërkesën e Prokurorisë si “joproporcionale” dhe thotë se ajo ka prekur një “nerv publik” në Kosovë, duke nxitur reagime emocionale dhe politike.
Reagime institucionale dhe kalkulime politike
Presidentja Vjosa Osmani ka deklaruar se çdo përpjekje për ta barazuar luftën çlirimtare të UÇK-së me krimet e Serbisë minon drejtësinë dhe paqen afatgjatë. Ndërkaq, kryeministri Albin Kurti i ka cilësuar përpjekjet e Prokurorisë si “orvatje që bie ndesh me të vërtetën” dhe ka paralajmëruar rikthimin e Ligjit për çmime tavan, ndërkohë që Qeveria e tij ka krijuar edhe Ministrinë për Punë, Familje dhe Vlerat e Luftës Çlirimtare.
Kuvendi ka miratuar rezolutë për gjykim të drejtë në Hagë, duke e bërë çështjen pjesë të agjendës së re parlamentare.
Analistët vërejnë se qasja më e zëshme e institucioneve ndaj procesit në Hagë mund të lidhet edhe me kalkulime politike të brendshme, në një moment kur mandati i presidentes po shkon drejt fundit dhe kur Qeveria e re po konsolidon pushtetin pas zgjedhjeve të fundit.
18 vjet shtet: arritje dhe sfida
Gjatë këtyre 18 vjetëve, Kosova ka shënuar përparim në konsolidimin institucional dhe demokratik, por sfidat mbeten të mëdha. Shtetësia e saj njihet nga 121 vende, megjithatë mungojnë njohjet nga disa vende të BE-së dhe NATO-s. Anëtarësimi në OKB, BE, NATO apo Këshillin e Evropës mbetet ende objektiv i parealizuar.
Në planin ekonomik, vendi vazhdon të përballet me papunësi të lartë, mungesë investimesh të mëdha dhe presion nga kostoja e jetesës. Marrëdhëniet me SHBA-në dhe Bashkimin Evropian konsiderohen jetike, ndërsa dialogu me Serbinë mbetet i brishtë dhe me rezultate të kufizuara.
Formimi i Asociacionit të komunave me shumicë serbe mbetet ndër sfidat më të ndjeshme për Qeverinë aktuale.
Festë dhe thirrje për drejtësi
Më 17 shkurt, sheshet e Prishtinës mbushen me qytetarë për paradën e Forcës së Sigurisë së Kosovës dhe aktivitetet shtetërore. Në të njëjtën kohë, pritet të ketë edhe protesta dhe thirrje për drejtësi për të akuzuarit në Hagë.
Kosova hyn në vitin e 19-të të shtetësisë me një ndjenjë të përzier: krenari për rrugëtimin e bërë dhe tension për sfidat që e presin. Mes festës dhe protestës, 18-vjetori reflekton realitetin kompleks të një shteti të ri që ende po përpiqet të balancojë të kaluarën, drejtësinë dhe të ardhmen.
