Teksa konflikti mes Shteteve të Bashkuara, Izraelit dhe Iranit po përqendrohet gjithnjë e më shumë në Ngushticën e Hormuzit, një nga korridoret më strategjike të energjisë në botë, frika për një tronditje globale të tregjeve të naftës dhe gazit po rritet.
Kjo rrugë e ngushtë ujore, që lidh Gjirin Persik me tregjet ndërkombëtare, përmes së cilës kalon rreth 20 për qind e naftës dhe gazit natyror të lëngëzuar (LNG) në botë, është kthyer në qendër të tensioneve të fundit ushtarake.
Trafiku detar nën presion
Trafiku i cisternave të naftës është ngadalësuar ndjeshëm për shkak të rrezikut të sigurisë dhe raporteve se Irani po vendos mina detare dhe masa të tjera asimetrike për të dëmtuar anijet tregtare që kalojnë nëpër këtë zonë.
Reagimi i tregjeve është ndjerë menjëherë. Çmimi i naftës u rrit deri në 120 dollarë për fuçi, përpara se të stabilizohej disi, ndërsa karburanti i aviacionit mbetet gati dy herë më i shtrenjtë krahasuar me fillimin e vitit.
Këto zhvillime kanë ngritur një pyetje thelbësore për analistët:
A mund ta përdorë Irani sistemin global të energjisë si armë strategjike, apo SHBA dhe aleatët e saj mund ta parandalojnë këtë?
Përplasjet në det
Ushtria amerikane njoftoi se më 10 mars kishte shkatërruar 16 anije iraniane që po vendosnin mina pranë Ngushticës së Hormuzit.
Megjithatë, tensionet nuk janë ulur. Sipas United Kingdom Maritime Trade Operations (UKMTO), të paktën tri anije tregtare u goditën nga shpërthime më 11 mars, duke rritur frikën për një përshkallëzim të situatës.
Tregjet reagojnë ndaj rrezikut
Analistët theksojnë se tregjet po reagojnë më shumë ndaj pasigurisë sesa ndaj një mungese reale të furnizimit.
“Ajo që po shohim është reagim i tregut minutë pas minute ndaj zhvillimeve të konfliktit”, tha Mason Hamilton, zëvendëspresident për ekonomi dhe hulumtime në American Petroleum Institute.
Para krizës, tregjet prisnin tepricë furnizimi dhe çmime relativisht të ulëta, por kërcënimi ndaj Ngushticës së Hormuzit e ka ndryshuar këtë pritshmëri.
Përmes kësaj rruge kalojnë rreth 20 milionë fuçi naftë dhe produkte të naftës çdo ditë.
“Leva” asimetrike e Iranit
Për Iranin, ndërhyrja në rrjedhat globale të energjisë shihet si një nga mënyrat e pakta për t’u përballur me kundërshtarë shumë më të fuqishëm.
“Qëllimi i Iranit është mbijetesa”, tha Khalid Azim, drejtor i MENA Futures Lab në Atlantic Council.
“Ai nuk mund të përballet drejtpërdrejt me SHBA-në apo Izraelin, ndaj përdor taktika asimetrike për të rritur koston e konfliktit”.
Edhe ndërprerje të vogla në këtë korridor energjetik mund të kenë ndikime të mëdha në tregjet globale.
Strategjia e Uashingtonit
Për SHBA-në sfida është e dyfishtë: të ushtrojë presion ndaj Iranit, por njëkohësisht të shmangë një tronditje globale të tregut të energjisë.
Presidenti amerikan Donald Trump ka deklaruar se SHBA është e gatshme të shoqërojë cisternat e naftës në Ngushticën e Hormuzit, nëse situata e kërkon.
Megjithatë, raportime të mediave ndërkombëtare sugjerojnë se marina amerikane deri tani ka hezituar ta bëjë këtë për shkak të rrezikut të lartë të përshkallëzimit.
Ndërkohë, vendet e G7 po shqyrtojnë mundësinë e lirimit të rezervave emergjente të naftës për të stabilizuar tregjet në rast se furnizimet ndërpriten.
Një sistem energjie i brishtë
Ekspertët paralajmërojnë se kriza po ekspozon dobësinë e sistemit global të energjisë.
Ngushtica e Hormuzit transporton gjithashtu rreth 20 për qind të LNG-së globale, që do të thotë se çdo ndërprerje mund të ndikojë në:
-
prodhimin e energjisë elektrike
-
industrinë petrokimike
-
prodhimin e plehrave kimike
Azia, si importuesja më e madhe e naftës nga Gjiri, është veçanërisht e ekspozuar, ndërsa Evropa përballet me rrezik për furnizimin me gaz pas një dimri me rezerva të ulëta.
Gjithçka varet nga kohëzgjatja
Ekspertët theksojnë se gjithçka do të varet nga sa do të zgjasin tensionet.
Një ndërprerje e shkurtër mund të përballohet nga tregjet, por një krizë e zgjatur mund të:
-
mbajë çmimin e naftës mbi 100 dollarë për fuçi
-
rrisë inflacionin global
-
ngadalësojë rritjen ekonomike
-
madje të çojë në recesion në disa ekonomi
Për momentin, pyetja kryesore mbetet e hapur:
A do të mbetet e hapur Ngushtica e Hormuzit, apo do të shndërrohet në epiqendrën e një krize të re globale të energjisë?
