Filippo Rigonat
Ofensiva e fundit financiare e Arabia Saudite në Jemen nuk është thjesht ndihmë humanitare. Ajo përfaqëson një strategji të kalkuluar të ndikimit politik dhe ekonomik. Në një Gjir gjithnjë e më të fragmentuar dhe konkurrues, menaxhimi saudit i krizës jemenase mbështetet në kapital masiv të investuar në stabilitetin rajonal – me kosto në rritje për aleatët, tregjet dhe investitorët.
1. Fuqia e butë me rialë: Jemeni si laborator varësie
Shpërndarja e fundit prej 1.9 miliardë rialësh (rreth 507 milionë dollarë) nga Programi Saudit për Zhvillim dhe Rindërtim për Jemenin shkon përtej rindërtimit. Ky injeksion kapitali është një ushtrim i qartë i “fuqisë së zgjuar” (smart power), me synim parandalimin e kolapsit të Këshillit të Udhëheqjes Presidenciale.
Duke subvencionuar energjinë, ujin dhe karburantin, Riadi po lidh drejtpërdrejt funksionet thelbësore shtetërore jemenase me thesarin saudit. Objektivi nuk është vetëm stabilizimi, por krijimi i një varësie strukturore.
Nën drejtimin e Ministrit të Mbrojtjes Khalid bin Salman, Mbretëria po largohet nga ndërhyrja ushtarake e drejtpërdrejtë drejt një modeli më të ngadaltë, por më të thellë: patronazh financiar dhe mbikëqyrje administrative. Me perspektivën e një fitoreje vendimtare që zbehet, Arabia Saudite duket e gatshme të “blejë” një ngërç të menaxhueshëm.
2. Fundi i koordinimit saudit–emiratian
Për dekada, siguria e Gjirit bazohej në koordinimin mes Arabisë Saudite dhe Emiratet e Bashkuara Arabe. Sot, ky koordinim është i brishtë.
Sulmet ajrore të 30 dhjetorit në Mukalla kundër anijeve të lidhura me Emiratet, përfshirë Groenlandën, shënuan një moment kthese. Çfarë Riadi e konsideroi ndalim taktik, Abu Dhabi e lexoi si mesazh të drejtpërdrejtë: kontrolli saudit ka përparësi ndaj koordinimit rajonal.
Brenda 48 orësh, presioni saudit detyroi Këshillin Jemenas të kërkonte tërheqjen e personelit emiratian. Mesazhi ishte i qartë: thellësia strategjike saudite mbizotëron mbi kohezionin e koalicionit.
Epoka e diplomacisë diskrete po zëvendësohet nga sinjale të forta dhe unilateralizëm.
3. Jemeni si terren përplasjeje strategjike
Në zemër të tensioneve është avancimi i Këshillit Kalimtar Jugor (STC) në Hadramaut dhe al-Mahra – zona që Arabia Saudite i sheh si korridor strategjik drejt Oqeanit Indian, duke anashkaluar Ngushticën e Hormuzit.
Riadi pretendon një Jemen të bashkuar, por financiarisht të varur. Abu Dhabi ka preferuar stabilizim përmes aktorëve lokalë dhe përfaqësuesve bregdetarë.
Këto vizione nuk janë më paralelë – ato janë në përplasje.
Më 9 janar 2026, aparati politik i STC-së u mbyll de facto: zyrat u mbyllën, lidershipi u neutralizua në Riad dhe u zëvendësua me strukturë burokratike të dominuar nga Arabia Saudite.
Ky centralizim rrezikon të prodhojë efekt të kundërt. Në jugun jemenase, legjitimiteti buron nga strukturat lokale – fisi, rrjetet tradicionale, reputacioni. Një burokraci e imponuar nga lart mund të grumbullojë pakënaqësi të heshtura.
4. Dimensioni ideologjik dhe llogaria me Huthitët
Diferencat ideologjike e thellojnë përçarjen. Emiratet kanë synuar përmbajtjen e Vëllazërisë Myslimane. Arabia Saudite ka toleruar Islah-in si kundërpeshë ndaj Huthitëve.
Duke dobësuar STC-në – bastionin kryesor anti-islamist të mbështetur nga Emiratet – Riadi po prish një ekuilibër operacional në terren.
Në të njëjtën kohë, qasja saudite ndaj Huthitëve është transaksionale. Marrëveshjet e reja me Sana’a-n duken të motivuara nga prioritete të brendshme:
-
Sigurimi i kufirit
-
Afatet e Vision 2030
-
Projekti NEOM
-
Expo 2030
Kjo është një paqe e pjesshme, e blerë me koston e rrezikut të konfliktit të ardhshëm.
5. Rreziku ekonomik: tregjet në alarm
Fragmentimi i Jemenit ka implikime të drejtpërdrejta ekonomike:
-
Rritet frika e përhapjes në strukturat e OPEC+
-
Aktorë si Turqia po kalojnë nga harmonizimi në mbrojtje të kujdesshme
-
Shumëkombëshet evropiane me bazë në Dubai, por me interesa në Arabinë Saudite, ndodhen në pozicion delikat
Siemens dhe SAP përballen me presion politik për zhvendosjen e selive rajonale në Riad. Kërkesa saudite për prani fizike funksionon gjithnjë e më shumë si test lojaliteti politik.
Sektori logjistik – përfshirë DHL – është i ekspozuar ndaj çdo tensioni që prek Detin e Kuq ose Jebel Ali.
Tensioni politik po përkthehet drejtpërdrejt në rrezik ekonomik.
6. Një Gjir i ri: nga aleancë në rivalitet transaksional
Incidenti i Mukallës shënon një ndryshim strukturor në ekonominë politike të Gjirit.
Marrëdhënia saudi–emiratiane ka kaluar:
-
nga aleancë strategjike
-
në rivalitet transaksional
Koordinimi është zëvendësuar nga unilateralizmi. Stabiliteti po trajtohet si mall i blerë, jo si projekt i përbashkët.
Jemeni nuk është më përgjegjësi kolektive e Gjirit, por hapësirë për ndikim saudit.
Përfundim: Stabilitet i blerë, por jo i garantuar
Për bizneset dhe investitorët, pasojat janë të thella. Parashikueshmëria që dikur mbështeste kontratat dhe tregtinë rajonale është gërryer.
Iluzioni i një Gjiri të unifikuar ka rënë. Në vend të tij kemi një mjedis fërkimi, ku:
-
Siguria operacionale është e kushtëzuar
-
Kostoja e të bërit biznes është politike
-
Vendimet gjeopolitike kanë ndikim të drejtpërdrejtë financiar
Nëse ky model unilateral vazhdon, dekada e ardhshme në Gjirin Persik nuk do të përcaktohet vetëm nga diplomacia – por nga ekspozimi i tregjeve ndaj ambicieve të një lojtari dominues.
