Leonard A. Schütte
Sekretari i Përgjithshëm i NATO, Mark Rutte, mund të ketë qenë i vetmi evropian në sallë që e shijoi fjalimin e gjatë e të ndërlikuar të Donald Trump në Forumin Ekonomik Botëror në Davos. Presidenti e lavdëroi dy herë, duke e quajtur “Sekretar të Përgjithshëm të shkëlqyer” dhe “një njeri shumë të zgjuar”. Në bisedimet pasuese, Rutte duket se përdori raportin personal me Trumpin për të lehtësuar tensionet mbi çështjen e Grenlandës, duke u shfaqur si menaxher i aftë i një presidenti të paparashikueshëm.
Por kjo strategji e “pëshpëritjes” – e ndërtuar mbi lajka publike dhe diplomaci prapa skenave – ngre pikëpyetje serioze për të ardhmen e aleancës. Në një moment kur agresioni rus dhe riorientimi strategjik amerikan kërkojnë rikonceptim të thellë të sigurisë evropiane, përqendrimi i Rutte-s në qetësimin e Trumpit mund të jetë jo vetëm i pamjaftueshëm, por edhe kundërproduktiv.
Trashëgimia e Stoltenbergut: Menaxhimi përmes ndikimit
Paraardhësi i Rutte-s, Jens Stoltenberg, u përball me një Trump po aq kritik ndaj NATO-s gjatë mandatit të parë presidencial. Ai përdori tri taktika kryesore:
-
Lajka publike të llogaritura – duke i atribuar Trumpit meritën për rritjen e shpenzimeve të mbrojtjes nga aleatët.
-
Menaxhim procedural – si në samitin e Brukselit 2018, ku ndërhyri me një takim krize për të shmangur përplasjen.
-
Ndërtim koalicionesh në Uashington – duke bashkëpunuar me figura si James Mattis për të mbrojtur politikat e NATO-s ndaj Rusisë.
Kjo “udhëheqje e zgjuar” kontribuoi në mbijetesën e aleancës gjatë një periudhe tensioni ekstrem.
Rutte II: Nga diplomacia në servilizëm?
Rutte duket se ka përvetësuar librin e lojës së Stoltenbergut – por me intensitet më të madh. Në samitin e Hagës 2025, ai e përshkroi Trumpin si “baba”. Në një mesazh privat (më pas i publikuar nga vetë Trumpi), ai e përgëzoi presidentin për një “fitore historike” mbi shpenzimet e mbrojtjes.
Samiti i Hagës u dizenjua për të shmangur konfliktin:
-
Procedura të shkurtuara
-
Deklaratë përfundimtare e reduktuar
-
Fokus pothuajse ekskluziv në objektivin e ri prej 5% të PBB-së për mbrojtjen
Ukraina mori vëmendje minimale, ndërsa Trumpi u largua duke e shpallur samitin triumf personal.
Në planin afatshkurtër, kjo qasje funksionoi. NATO shmangu krizën publike. Por në planin afatgjatë?
Dy probleme thelbësore
1. Suksesi mund të jetë i ekzagjeruar
Çështja e Grenlandës, për shembull, mund të jetë zbutur jo nga diplomacia personale e Rutte-s, por nga sinjalet evropiane për hakmarrje ekonomike. Studimet psikologjike sugjerojnë se nënshtrimi ndaj një aktori konfrontues shpesh nxit kërkesa të mëtejshme, jo moderim.
2. Koha e iluzioneve ka mbaruar
Stoltenberg mund të shpresonte se Trump ishte një devijim i përkohshëm. Rutte nuk ka këtë luks. Riorientimi amerikan drejt Indo-Paqësorit dhe hemisferës perëndimore është strukturor. Dokumentet strategjike amerikane sinjalizojnë qartë reduktim të fokusit në Evropë.
Në këtë kontekst, insistimi i Rutte-s se ekziston “angazhim i plotë” amerikan ndaj Nenit 5 rrezikon të krijojë vetëkënaqësi evropiane. Ai madje ka tallur iniciativat për autonomi më të madhe evropiane, duke sugjeruar se përpjekjet për të mbrojtur kontinentin pa SHBA-në janë iluzore.
Por alternativa është më e rrezikshme: një Evropë e papërgatitur për një tërheqje graduale amerikane.
“Evropianizimi” i NATO-s: një domosdoshmëri
Evropa përballet me boshllëqe reale:
-
Varësi nga komandat amerikane
-
Varësi nga asetet ISR dhe transporti strategjik
-
Mbështetje kritike në pengesën bërthamore amerikane
“Evropianizimi” i NATO-s nuk nënkupton shkëputje nga SHBA-ja, por:
-
Zëvendësimin gradual të trupave dhe kapaciteteve amerikane
-
Rritjen e aftësive evropiane të komandës dhe kontrollit
-
Forcimin e dimensionit bërthamor jo-amerikan brenda kornizës së NATO-s
Kjo është një detyrë herkuliane – por shmangia e saj është edhe më e rrezikshme.
Koha për ndryshim marshi
Rutte mund të ketë blerë kohë për NATO-n. Por koha e fituar duhet përdorur për transformim, jo për qetësi artificiale.
Një sekretar i përgjithshëm duhet të bëjë dy gjëra njëkohësisht:
-
Të mbajë SHBA-në të angazhuar për aq sa është e mundur.
-
Të përgatisë Evropën për skenarin ku kjo mbështetje reduktohet ndjeshëm.
Nëse fokusi mbetet vetëm te menaxhimi i humorit presidencial, NATO rrezikon të fitojë paqe afatshkurtër dhe të humbasë stabilitet afatgjatë.
Aleanca nuk ka nevojë për pëshpëritje të ëmbla. Ka nevojë për realizëm strategjik.
Leonard A. Schütte, Ph.D., është bashkëpunëtor i programit të sigurisë ndërkombëtare në Qendrën Belfer në Shkollën Kennedy të Harvardit dhe bashkëpunëtor i ftuar në Fondin Gjerman Marshall. Ai ka botuar gjerësisht mbi sigurinë evropiane, strategjinë e madhe të SHBA-së dhe politikën mbrojtëse gjermane.