Teksa bisedimet trilaterale mes Shteteve të Bashkuara, Rusisë dhe Ukrainës kanë hyrë në një fazë vendimtare në Abu Dhabi, një çështje mbetet thelbësore dhe pothuajse e pazgjidhshme: territori. Konkretisht, rajoni lindor i Ukrainës i njohur si Donbasi, për të cilin Moska këmbëngul në kontroll të plotë.
Presidenti i Ukrainës, Volodymyr Zelensky, ka përsëritur se Kievi nuk është i gatshëm të dorëzojë asnjë pjesë të territorit ukrainas, pavarësisht deklaratave optimiste të presidentit amerikan Donald Trump, i cili ka lënë të kuptohet se një marrëveshje paqeje mund të jetë afër. Nga ana tjetër, Kremlini, përmes ndihmësit të presidentit rus, Yuri Ushakov, ka bërë të qartë se edhe Rusia nuk është e gatshme për kompromis pa një zgjidhje territoriale.
Çfarë është Donbasi dhe pse është kaq i rëndësishëm?
Donbasi përfshin dy rajone lindore të Ukrainës – Donetsk dhe Luhansk – të cilat historikisht kanë qenë zemra industriale e vendit. Zona është e pasur me qymyr, minerale, industri çeliku dhe tokë bujqësore, si dhe ka lidhje strategjike me Detin e Azovit përmes rrugëve ujore dhe hekurudhore.
Ky rajon ka qenë prej vitesh thelbësor për ekonominë dhe mbrojtjen e Ukrainës, duke shërbyer si një “brez fortese” industrial dhe logjistik përgjatë vijës lindore të vendit.
Pse e dëshiron Putini Donbasin?
Presidenti rus Vladimir Putin ka vënë vazhdimisht në dyshim legjitimitetin e Ukrainës si shtet i pavarur, duke pretenduar se ajo është pjesë e asaj që ai e quan “Rusia historike”. Donbasi, me një popullsi të madhe rusishtfolëse dhe lidhje të forta historike me Rusinë, shihet nga Moska si pika kyçe për zgjerimin e ndikimit rus dhe për dobësimin afatgjatë të shtetit ukrainas.
Si nisi konflikti?
Pas aneksimit të paligjshëm të Krimesë në vitin 2014, Rusia mbështeti separatistët pro-rusë në Donbas, duke i ndihmuar ata të marrin kontrollin e pjesëve të Donetskut dhe Luhanskut. Konflikti me intensitet të ulët që pasoi për vite me radhë mori rreth 14 mijë jetë, përpara se Rusia të niste pushtimin e plotë të Ukrainës në shkurt 2022.
Që nga ajo kohë, Moska ka arritur të marrë pothuajse të gjithë Luhanskun dhe rreth 70 për qind të Donetskut, por nuk ka arritur ende kontroll të plotë mbi Donbasin.
Çfarë kërkon Rusia tani?
Kremlini kërkon që Ukraina të tërhiqet edhe nga pjesët e Donetskut që ende kontrollon – rreth 15–20 për qind e rajonit – duke e bërë këtë kusht themelor për çdo marrëveshje paqeje. Zelensky e ka quajtur këtë kërkesë të papranueshme, duke theksuar se dorëzimi i territorit do të ishte jo vetëm politikisht i pamundur, por edhe i paligjshëm sipas së drejtës ndërkombëtare.
Çfarë do të thotë humbja e Donbasit për Ukrainën?
Humbja e pjesës së mbetur të Donbasit do ta linte Ukrainën shumë më të pambrojtur ndaj agresioneve të ardhshme ruse. Rajoni përmban infrastrukturë kyçe ushtarake, industriale dhe logjistike që mbështet mbrojtjen e lindjes së vendit. Pa këtë “brez mbrojtës”, linjat e furnizimit dhe qytetet e tjera lindore do të ishin shumë më të ekspozuara.
Ndërkohë, Kievi ka sinjalizuar se mund të pranojë një ngrirje të konfliktit përgjatë vijës aktuale të frontit si pjesë e një armëpushimi, por jo një dorëzim të përhershëm të territorit.
Jeta nën okupimin rus
Raportet e organizatave ndërkombëtare dhe dëshmitë e civilëve tregojnë për shkelje të rënda të të drejtave të njeriut në zonat e pushtuara: arrestime arbitrare, zhdukje, tortura, dhunë seksuale dhe shtypje të plotë të lirive civile. Sipas Kombeve të Bashkuara, autoritetet ruse të okupimit kanë shkelur vazhdimisht të drejtën humanitare ndërkombëtare.
Ndërsa negociatat vazhdojnë, Donbasi mbetet nyja kryesore e konfliktit – një territor me peshë ekonomike, ushtarake dhe simbolike, për të cilin as Kievi e as Moska nuk duken të gatshme të lëshojnë pe.
