Nga: Giulia Mirra
Debati mbi zgjerimin e Bashkimit Evropian drejt Lindjes është rikthyer me forcë në qendër të politikës evropiane. Lufta në Ukrainë dhe tensionet me Rusinë kanë shkatërruar iluzionin e një kontinenti të stabilizuar, duke e kthyer zgjerimin nga një proces teknik në një instrument gjeopolitik të rendit të parë.
Pyetja që shtrohet sot nuk është më nëse zgjerimi duhet të ndodhë, por:
a është vonesa në zgjerim një rrezik më i madh sesa vetë zgjerimi?
Trauma e vitit 2004 dhe hija e saj mbi sot
Kur diskutohet zgjerimi, hija e vitit 2004 është gjithmonë e pranishme. Në atë moment, BE realizoi zgjerimin më të madh në histori, duke përfshirë vende si:
-
Polonia
-
Hungaria
-
Republika Çeke
-
Sllovakia
-
Sllovenia
-
Estonia, Letonia, Lituania
Ky zgjerim ishte një sukses historik në aspektin politik dhe demokratik. Por ekonomikisht, ai krijoi tensione:
-
rritje e pabarazive brenda BE-së
-
presion mbi fondet e kohezionit
-
perceptim negativ në disa vende “të vjetra” anëtare
Kriza financiare e vitit 2008 e thelloi këtë ndarje, duke çuar në politika shtrënguese dhe në forcimin e mekanizmave si Pakti i Stabilitetit dhe Fiskal.
Rezultati? Një narrativë e re: zgjerimi si kosto, jo si investim strategjik.
Lufta në Ukrainë: kthesa gjeopolitike
Lufta në Ukrainë ka ndryshuar logjikën e debatit. Për herë të parë pas dekadash, zgjerimi nuk shihet vetëm si proces integrimi ekonomik, por si:
-
instrument sigurie
-
mekanizëm stabilizimi
-
barrierë ndaj ndikimit rus
Në këtë kontekst, vendet si:
-
Moldavia
-
Ukraina
janë bërë pjesë e një logjike të re: integrimi si mbrojtje gjeopolitike.
Ballkani Perëndimor: pritje e gjatë, zhgënjim i rrezikshëm
Ndërkohë, vendet e Ballkanit Perëndimor vazhdojnë të presin.
-
Mali i Zi është më i avancuari në negociata
-
Serbia është bllokuar nga tensionet me Kosovën dhe pozicionimi ndaj Rusisë
-
Shqipëria ka hapur negociatat në vitin 2024
Por procesi mbetet i ngadaltë.
Kjo ngadalësi krijon një problem serioz strategjik:
perceptimin e braktisjes.
Në një rajon historikisht të brishtë, kjo mund të:
-
rrisë ndikimin e aktorëve të jashtëm
-
dobësojë reformat demokratike
-
krijojë vakuume sigurie
Dy modele zgjerimi: gradual apo “big bang”?
Sot diskutohen dy skenarë kryesorë për zgjerimin:
1. Integrimi gradual (pikë pas pike)
-
më i kontrolluar
-
më pak rrezik ekonomik
-
por shumë i ngadaltë
2. Zgjerimi “omnibus” (valë e madhe)
-
integrim i njëkohshëm i disa vendeve
-
efekt i fortë politik dhe strategjik
-
por me kosto të larta ekonomike dhe institucionale
Zgjedhja midis këtyre dy modeleve do të përcaktojë të ardhmen e projektit evropian.
Rasti i Ukrainës: provë historike për BE-në
Integrimi i Ukrainës do të jetë testi më i madh për BE-në.
Nga njëra anë:
-
është një domosdoshmëri strategjike
-
shërben si pengesë ndaj Rusisë
-
forcon arkitekturën e sigurisë evropiane
Nga ana tjetër:
-
ekonomia është e dëmtuar nga lufta
-
institucionet kërkojnë rindërtim
-
rrezikon të krijojë tensione të reja brenda BE-së
Pra, dilema është e qartë:
stabilitet gjeopolitik tani apo stabilitet ekonomik afatgjatë?
Gjeorgjia dhe kufijtë e zgjerimit
Rasti i Gjeorgjisë tregon kufijtë politikë të zgjerimit.
Pas përparimeve fillestare, procesi i integrimit është bllokuar për shkak të:
-
shqetësimeve për demokracinë
-
represionit ndaj protestave
-
tensioneve me Brukselin
Ky rast tregon se zgjerimi nuk është vetëm çështje gjeopolitike, por edhe test i vlerave demokratike.
Zgjerimi si investim strategjik, jo si barrë
Në thelb, debati mbi zgjerimin është një debat mbi natyrën e vetë BE-së.
A është BE:
-
një union ekonomik që minimizon rreziqet?
-
apo një projekt politik që prodhon stabilitet?
Historia sugjeron se zgjerimi ka qenë gjithmonë një instrument i paqes.
Pas Luftës së Dytë Botërore, integrimi evropian u ndërtua pikërisht mbi këtë logjikë:
bashkimi për të shmangur konfliktin.
Përfundim: rreziku nuk është zgjerimi, por mungesa e tij
Në një Evropë të përballur me luftë, presion gjeopolitik dhe rivalitet të fuqive të mëdha, zgjerimi nuk është luks.
Është nevojë.
Vonesa në integrim mund të prodhojë më shumë paqëndrueshmëri sesa vetë zgjerimi. Sepse në vakumin që krijohet, gjithmonë hyn dikush tjetër.
Në fund, zgjedhja për BE-në është e thjeshtë, por e rëndë:
të zgjerohet për të mbijetuar si fuqi politike – ose të tkurret në një union ekonomik pa peshë strategjike.
