Nga Spenser A. Warren
Ndërsa temperaturat e detit dhe tensionet gjeopolitike rriten njëkohësisht, rëndësia strategjike e Groenlandës po rritet ndjeshëm. Në këtë kontekst, spektri i zgjerimit territorial amerikan është shfaqur si një faktor i ri destabilizues, që rrezikon të ndërlikojë më tej sigurinë e Arktikut.
Mjedisi i ri i sigurisë në Arktik kërkon një përfshirje më të thellë amerikane, veçanërisht përmes forcimit të mbrojtjes ajrore dhe raketore në Groenlandë. Në të ardhmen, kjo mund të nënkuptojë rihapjen e bazave të mbyllura dhe vendosjen e më shumë trupave.
Por minimi i integritetit territorial të Danimarkës, një nga aleatët më të qëndrueshëm të SHBA-së, do të ishte një gabim strategjik me pasoja të thella për rendin e sigurisë evropiane dhe arktike – duke hapur, paradoksalisht, më shumë hapësirë për Rusinë dhe Kinën.
Ambiciet e Trump për Groenlandën
Rreziqet binjake në Arktik – kërcënimi i vazhdueshëm rus dhe rritja e ambicieve kineze – kanë tërhequr vëmendjen e Presidentit të SHBA-së, Donald Trump, së bashku me burimet minerale të Groenlandës. Trump ka deklaruar se çdo zgjidhje që nuk përfshin pronësinë amerikane të territorit është “e papranueshme”, duke argumentuar se kontrolli i drejtpërdrejtë është i nevojshëm për të penguar ndikimin rus dhe kinez dhe për të përfunduar arkitekturën e mbrojtjes raketore Golden Dome.
Këto pretendime janë të ekzagjeruara. Pronësia amerikane nuk është e domosdoshme as për të përmbajtur Rusinë dhe Kinën, as për të përparuar objektivat e mbrojtjes raketore. SHBA-ja tashmë operon radarë paralajmërues dhe asete të mbrojtjes raketore në territorin e vendeve aleate – përfshirë Groenlandën – pa pasur nevojë për aneksim.
Megjithatë, vlerësimi i Trump se Groenlanda është strategjikisht jetike është i saktë. Ajo përbën një nyje kyçe në sigurinë e Arktikut dhe të Amerikës së Veriut. Sfida qëndron jo te pronësia, por te menaxhimi i përbashkët i sigurisë.
Groenlanda në konkurrencën strategjike të Arktikut
Pozicioni gjeografik i Groenlandës e bën atë një aset kritik:
-
ndodhet pranë trajektoreve të mundshme të raketave balistike ndërkontinentale,
-
është thelbësore për sistemet e paralajmërimit të hershëm,
-
kontrollon hapësirën strategjike të hendekut Groenlandë–Islandë–Mbretëri e Bashkuar (GIUK).
Rusia ka zgjeruar ndjeshëm praninë e saj ushtarake në Arktik, duke vendosur nëndetëse të avancuara (Borei-A, Yasen-M, Belgorod) dhe raketa hipersonike si Tsirkon dhe Kinzhal, potencialisht me kapacitete bërthamore. Paralelisht, Kina po rrit angazhimin politik, ekonomik, shkencor dhe ushtarak në rajon, duke shfrytëzuar edhe shkrirjen e akullit detar si pasojë e ndryshimeve klimatike.
Forcë përmes bashkëpunimit, jo përballjes
Kërcënimi ose përdorimi i forcës ndaj Danimarka për Groenlandën do të ishte thellësisht destabilizues. Një sulm amerikan do të përbënte rastin e parë të pushtimit të territorit të një anëtari të NATO nga një tjetër anëtar, duke shkelur drejtpërdrejt Nenin 1 të Traktatit të Atlantikut të Veriut.
Kjo do të krijonte një krizë ekzistenciale për aleancën:
-
ose NATO do të aktivizonte Nenin 5 kundër SHBA-së,
-
ose do të dështonte në mbrojtjen kolektive, duke humbur besueshmërinë.
Në të dy rastet, Rusia do të ishte përfituesja kryesore, ndërsa Kina do të fitonte hapësirë strategjike në Evropë dhe Arktik.
Thellimi i angazhimit pa aneksim
Alternativa racionale është e qartë: thellim i bashkëpunimit me Kopenhagenin dhe qeverinë e Groenlandës, jo përballje. SHBA-ja tashmë gëzon liri të konsiderueshme veprimi në bazë të Marrëveshjes së Mbrojtjes së Groenlandës të vitit 1951.
Aktualisht, SHBA-ja operon Bazën Hapësinore Pituffik me rreth 150 trupa, por gjatë Luftës së Ftohtë kishte deri në 10,000. Marrëveshja ekzistuese lejon rihapjen e bazave dhe rritjen e pranisë ushtarake nëse kërkohet nga mjedisi i sigurisë.
Prioritetet duhet të përfshijnë:
-
përfundimin e rinovimeve në Pituffik,
-
vendosjen e sistemeve të mbrojtjes ajrore dhe raketore (Patriot, THAAD, ose SAMP/T),
-
rritjen graduale të pranisë ushtarake në koordinim të plotë me Danimarkën.
Këto masa do të forconin sigurinë e Groenlandës dhe të Amerikës së Veriut pa minuar besimin e aleatëve.
Përfundim: Strategji pa aventurizëm
Groenlanda është thelbësore për sigurinë e Arktikut dhe të Amerikës së Veriut. Por aneksimi nuk është zgjidhje strategjike – është një recetë për përçarje aleate, dobësim të NATO-s dhe përfitime të drejtpërdrejta për Rusinë dhe Kinën.
Duke vepruar me Danimarkën, jo kundër saj, Shtetet e Bashkuara mund të:
-
forcojnë mbrojtjen ajrore dhe raketore të Arktikut,
-
pengojnë zgjerimin rus,
-
kufizojnë ndikimin kinez,
-
dhe ruajnë rendin euroatlantik të sigurisë.
Groenlanda kërkon më shumë angazhim strategjik, jo më shumë territor amerikan.
Spenser A. Warren është bashkëpunëtor postdoktoral i sigurisë bërthamore Stanton në Qendrën Belfer për Shkencë dhe Çështje Ndërkombëtare, Shkolla Kennedy e Harvardit.
