Nga Lorenzo Avesani
Siguria e Arktikut dhe kërcënimet e Presidentit amerikan Donald Trump për të pushtuar Groenlanda, madje edhe me forcë, kanë ekspozuar një front gjeopolitik që deri vonë ishte margjinal për Evropën Qendrore. Reagimi më i fortë ka ardhur nga Polonia, ndërsa qeveritë e tjera të rajonit kanë zgjedhur një qasje më të kujdesshme, duke kufizuar potencialin e një kontributi të përbashkët nën-rajonal në sigurinë e Arktikut.
Arktiku është shndërruar në një nga temat qendrore gjeopolitike të fillimit të vitit 2026 dhe një tjetër provë për kohezionin euroatlantik. Në Evropë, deklaratat e Trump kanë nxitur një valë solidariteti ndaj Danimarka, e reflektuar në forcimin e pranisë ushtarake në Groenlandë. Samiti SHBA–Danimarkë në Uashington, më 14 janar, sinjalizon se kjo çështje nuk është episodike, por e destinuar të mbetet e hapur për një periudhë të gjatë.
Në këtë kontekst, Grupi i Vishegradit (V4) – i përbërë nga Polonia, Hungaria, Republika Çeke dhe Sllovakia – shfaqet si një aktor gjeografikisht i largët, por politikisht i përçarë. Ndërsa rajoni është i angazhuar intensivisht në çështje të tjera sigurie, veçanërisht në Ukrainë, Groenlanda ka nxjerrë në pah mungesën e një vizioni të përbashkët për Arktikun. Varshava është lojtari më aktiv, ndërsa kryeqytetet e tjera po shmangin hapur përfshirjen.
Polonia: Aktivizëm Strategjik me Kufizime Politike
Polonia ka qenë anëtarja më e angazhuar e V4 për çështjen e Groenlandës, duke u rreshtuar qartë me qëndrimin evropian. Kryeministri Donald Tusk ka bërë thirrje për unitet të Bashkimit Evropian në mbështetje të Kopenhagenit. Varshava ka nënshkruar “Deklaratën e Përbashkët për Groenlandën”, e cila e përcakton Arktikun si çështje sigurie kolektive të NATO-s dhe riafirmon sovranitetin e Danimarkës dhe Groenlandës.
Më 7 janar, Ministri i Jashtëm Radosław Sikorski e përforcoi këtë qëndrim në Paris, duke theksuar se çështjet territoriale amerikane përcaktohen përfundimisht nga Kongresi. Ai mbështeti gjithashtu idenë e një përgjigjeje të koordinuar mes Francës, Gjermanisë dhe Polonisë, e cila më pas do të zgjerohej në nivel evropian.
Megjithatë, aktivizmi polak kufizohet nga bashkëjetesa e vështirë politike brenda vendit. Presidenti Karol Nawrocki ka mbajtur një qëndrim më të kujdesshëm, duke kërkuar zgjidhje diplomatike brenda NATO-s dhe duke sugjeruar se çështja e Groenlandës është kryesisht një problem dypalësh midis Uashingtonit dhe Kopenhagenit. Ky qëndrim ka penguar qeverinë që ta përkthejë mbështetjen politike në veprime konkrete, përfshirë çdo angazhim ushtarak në Arktik.
Interesi polak për rajonin polar, megjithatë, është afatgjatë. Polonia është i vetmi vend i V4 me status vëzhguesi të përhershëm në Këshillin e Arktikut, që nga viti 1998. Politikat e saj janë të strukturuara në dokumente si “Strategjia Polake e Kërkimit Polar 2017–2027” dhe Politika Polare e vitit 2020, të cilat synojnë ndikim diplomatik, kërkim shkencor dhe analizë të vazhdueshme të dinamikave socio-politike në Arktik.
Evropa Qendrore: Kujdes, Neutralitet dhe Frikë nga Uashingtoni
Ndryshe nga Polonia, Hungaria, Sllovakia dhe Republika Çeke nuk iu bashkuan Deklaratës së Përbashkët për Groenlandën. Motivimet ndryshojnë, por një element i përbashkët është i dukshëm: shmangia e përplasjes me Uashingtonin.
Në Republikën Çeke, ndarja politike mes qeverisë së Kryeministrit Andrej Babiš dhe Presidentit Petr Pavel ka prodhuar qëndrime kontradiktore. Qeveria ka zgjedhur distancimin, ndërsa Presidenti ka shprehur mbështetje për Danimarkën dhe respektimin e Deklaratës së Përbashkët – një linjë më afër traditës strategjike çeke për koordinim me BE-në.
Hungaria dhe Sllovakia kanë interesa edhe më të kufizuara në Arktik. Kryeministri hungarez Viktor Orbán ka bërë thirrje që çështja të diskutohet brenda NATO-s, ndërsa Ministri i Jashtëm sllovak ka shprehur solidaritet verbal me Danimarkën. Në të dy rastet, mungon çdo angazhim substancial.
Ky neutralitet i qëllimshëm reflekton strategjinë e këtyre vendeve për të ruajtur hapësirë manovrimi me SHBA-në, veçanërisht në kontekstin e Ukrainës, dhe për të shmangur angazhime të reja që nuk sjellin përfitime të drejtpërdrejta politike të brendshme.
Një Grup i Fragmentuar dhe një Mundësi e Humbur
Fragmentimi i V4 mbi Groenlandën përfaqëson një kapitull të ri në paralizën që e ka karakterizuar grupin vitet e fundit. Edhe pse siguria e Arktikut nuk është prioritet ekzistencial për Evropën Qendrore, pamundësia për të formuluar një perspektivë të përbashkët nën-rajonale e dobëson më tej rolin e saj gjeopolitik.
Në vend që të shërbejë si urë dialogu brenda një aleance euroatlantike gjithnjë e më të tensionuar, Grupi i Vishegradit po humbet sërish një mundësi për të artikuluar interesat e tij kolektive. Groenlanda, edhe pse gjeografikisht e largët, po shërben si pasqyrë e qartë e fragmentimit politik të Evropës Qendrore dhe e kufijve të saj si aktor strategjik.
