Nga Michael Hollister
Nyja gjeostrategjike e Azisë
Në Tajlandën jugore shtrihet Isthmi i Kra-së – një rrip i ngushtë toke midis Oqeanit Indian dhe Paqësorit. Gjeostrategjikisht, ky rajon shënon pikën më të ngushtë të kontinentit aziatik dhe përfaqëson vendndodhjen logjike për një rrugë alternative tregtare ndaj Ngushticës së Malakës – kalimi detar jetik përmes të cilit sot rrjedh rreth një e treta e tregtisë globale detare.
Asnjë shtet nuk e vëzhgon këtë hapësirë me më shumë vëmendje se Kina. Përmes Ngushticës së Malakës kalojnë 73–75 për qind e importeve të saj të energjisë dhe rreth dy të tretat e tregtisë së saj detare. Por kjo ngushticë është jashtëzakonisht e ndjeshme: e rrethuar nga Singapori dhe Malajzia, e kontrolluar në praktikë nga një rend detar i dominuar nga Shtetet e Bashkuara dhe potencialisht e bllokueshme në një krizë.
Në Pekin, politikëbërësit flasin prej vitesh për të ashtuquajturën “Dilema e Malakës” – frikën strategjike se rruga më e rëndësishme tregtare e Kinës mund të ndërpritet në çdo moment përmes bllokadës, luftës ose presionit të synuar. Asnjë vend tjetër nuk është kaq i varur ekonomikisht nga tregtia detare dhe asnjë rrugë nuk është kaq e ekspozuar ndaj rrezikut.
Tajlanda si gur themeli gjeopolitik
Si pasojë logjike, Kina kërkon alternativa: përmes Laosit dhe Mianmarit, përmes tubacioneve dhe hekurudhave, por edhe përmes Tajlandës. Pikërisht këtu lind pyetja vendimtare:
A do të ndërtojë Tajlanda Kanali Kra, një ide e diskutuar prej shekujsh, duke anashkaluar drejtpërdrejt Ngushticën e Malakës? Apo do të zgjedhë variantin modern, një urë tokësore me porte, hekurudhë dhe autostrada, që zhvendos mallrat përmes tokës, por ruan neutralitetin strategjik?
Tajlanda nuk është thjesht territor tranziti. Ajo është nyja gjeostrategjike midis Lindjes dhe Perëndimit, midis dominimit detar dhe fuqisë kontinentale. Vendimi i saj nuk do të ndikojë vetëm rrjedhat ekonomike rajonale, por ka potencialin të ndryshojë ekuilibrin e fuqisë në Indo-Paqësor për gjithë shekullin XXI.
Pas më shumë se 300 vjet debat, momenti i vendimit po afron: një ide do të materializohet – ose do të braktiset përfundimisht.
Indo-Paqësori: qendra e re e gravitetit global
Indo-Paqësori nuk është më thjesht një koncept gjeografik. Ai është qendra e re e rivalitetit global. Zhvendosja e fuqive të mëdha po zhvillohet përgjatë rrugëve detare, korridoreve ekonomike dhe infrastrukturës dixhitale.
Në qendër qëndron Kina. Përmes iniciativës “Një Brez, një Rrugë” (BRI), Pekini synon të zvogëlojë cenueshmëritë e veta dhe të krijojë thellësi gjeopolitike mbi tokë, det, kabllo të të dhënave, hekurudha, porte dhe tubacione. Parimi është i thjeshtë: lidhja krijon ndikim; kontrolli i nyjeve krijon fuqi.
Këtë strategji e kundërshtojnë fuqitë e rendit ekzistues:
-
Shtetet e Bashkuara, me një strategji Indo-Paqësor të fokusuar në përmbajtjen e Kinës;
-
Japonia, ekonomikisht e ndërthurur me rajonin, por strategjikisht e lidhur me Uashingtonin;
-
India, gjithnjë e më e shqetësuar nga zgjerimi kinez në Oqeanin Indian;
-
Singapori, ekzistenca e të cilit mbështetet në kontrollin e flukseve detare.
Në këtë kontekst, Tajlanda qëndron në mes – gjeografikisht dhe politikisht – dhe pikërisht për këtë arsye është faktori vendimtar.
Skenari 1: Kanali Kra – “Suez 2.0” i Azisë Juglindore
Dimensioni teknik dhe ekonomik
Kanali Kra do të ishte një mega-projekt historik: rreth 100 kilometra i gjatë, deri në 400 metra i gjerë dhe 25 metra i thellë, duke lidhur Gjirin e Tajlandës me Detin Andaman. Ai do të shkurtonte rrugët detare deri në 1,200 milje detare, duke kursyer 4–6 ditë tranziti për anijet e mëdha.
Kostot vlerësohen në 25–30 miliardë dollarë. Parashikimet flasin për deri në 100,000 anije në vit dhe të ardhura 2–4 miliardë dollarë në vit nga tarifat dhe shërbimet portuale.
Pasojat gjeopolitike
Për Kinën, kanali do të ishte një fitore strategjike: dalje e dytë në Oqeanin Indian dhe zgjidhje për Dilemën e Malakës. Për SHBA-në, Japoninë dhe Indinë, do të ishte një humbje e rëndë e kontrollit detar. Singapori do të goditej ekonomikisht, ndërsa Tajlanda do të perceptohej si pjesë e një sfere ndikimi kineze.
Kanali nuk do të ishte thjesht infrastrukturë – do të ishte një angazhim politik i pakthyeshëm.
Rreziqet për Tajlandën
-
Humbje e investimeve perëndimore
-
Rritje e tensioneve separatiste në jug
-
Rrezik i ndërhyrjes ushtarake të huaj për “sigurinë e kanalit”
-
Izolim diplomatik brenda ASEAN-it
Skenari 2: Ura tokësore – fuqia e ndikimit të heshtur
Përshkrimi i projektit
Ura tokësore jugore parashikon lidhjen e porteve Chumphon dhe Ranong përmes autostradave, hekurudhës dhe infrastrukturës energjetike. Kostoja vlerësohet rreth 28 miliardë dollarë, me përfundim para vitit 2035.
Qëllimi: transformimi i Tajlandës në një qendër logjistike multimodale pa tronditje të drejtpërdrejta gjeopolitike.
Avantazhi strategjik
Ky opsion i shërben interesave ekonomike të Kinës pa krijuar një pikë tensioni ushtarak. Tajlanda ruan neutralitetin, ASEAN mbetet i bashkuar dhe Perëndimi nuk provokohet drejtpërdrejt.
Por ndikimi kinez ndërtohet në mënyrë strukturore: përmes teknologjisë, infrastrukturës dixhitale, logjistikës inteligjente dhe rrjeteve të të dhënave.
Vendimi historik i Tajlandës
Ideja e Kanalit Kra është diskutuar që nga shekulli XVII. Francezë, britanikë, japonezë dhe kinezë e kanë analizuar. Por çdo herë, rreziku gjeopolitik e ka ndalur projektin.
Sot, presioni është më i madh se kurrë. Mosmarrja e një vendimi është vetë një vendim – dhe shpesh më i rrezikshmi.
Përfundim: kanal apo urë, Tajlanda ndryshon
Kanali Kra do të sillte një thyerje gjeopolitike të hapur.
Ura tokësore do të sillte integrim të qetë, por varësi strukturore.
Vendimi nuk është teknik. Është strategjik, politik dhe qytetërues.
Ajo që do të zgjedhë Tajlanda nuk do të ndryshojë vetëm rrugët tregtare – por rrjedhën e Azisë Juglindore në shekullin XXI.
