Çfarë kërkojnë Uashingtoni dhe Teherani, dhe pse rreziku i përplasjes mbetet real
Zyrtarë të lartë të Shtetet e Bashkuara të Amerikës dhe Irani zhvillojnë sot në Omani bisedime të drejtpërdrejta, në një moment kritik që ka rritur frikën për një përplasje të mundshme ushtarake mes dy vendeve.
Takimi vjen pas një përshkallëzimi të ndjeshëm të tensioneve, përfshirë grumbullimin e forcave ushtarake amerikane në Lindjen e Mesme dhe kërcënimet e hapura nga presidenti Donald Trump për veprime ushtarake nëse nuk arrihet një marrëveshje.
Çfarë është në tryezë?
Diskutimet fokusohen kryesisht në programin bërthamor iranian, por palët mbeten thellësisht të ndara për çështje të tjera kyçe.
SHBA-të kërkojnë:
-
ngrirjen e plotë të programit bërthamor iranian,
-
heqjen dorë nga rezervat e uraniumit të pasuruar,
-
përfshirjen e programit të raketave balistike në negociata,
-
ndalimin e mbështetjes iraniane për grupet e armatosura rajonale,
-
përmirësimin e trajtimit të qytetarëve iranianë.
Irani, në anën tjetër, ka deklaruar se:
-
bisedimet do të kufizohen vetëm te programi bërthamor,
-
raketat balistike dhe ndikimi rajonal janë “vija të kuqe”,
-
pasurimi i uraniumit në territorin e vet është e drejtë sovrane,
-
transferimi i rreth 400 kg uraniumi shumë të pasuruar në një vend të tretë është i papranueshëm.
Kërcënime dhe prani ushtarake
Në javët e fundit, SHBA-ja ka dërguar mijëra trupa shtesë në rajon, përfshirë një aeroplanmbajtëse, anije luftarake dhe avionë luftarakë. Trump ka paralajmëruar se Irani do të “bombardohet” nëse nuk arrihet një marrëveshje.
Teherani ka reaguar ashpër, duke kërcënuar se do të godasë:
-
asetet ushtarake amerikane në Lindjen e Mesme,
-
si dhe **Izraeli**n.
Kush merr pjesë në bisedime?
Delegacioni iranian udhëhiqet nga ministri i Jashtëm Abbas Araghchi, ndërsa SHBA-të përfaqësohen nga i dërguari special Steve Witkoff dhe Jared Kushner.
Ky është takimi i parë i këtij niveli mes dy palëve që nga lufta Izrael–Iran në qershorin e kaluar, kur SHBA-të bombarduan tre objekte kryesore bërthamore iraniane. Irani thotë se pasurimi i uraniumit u ndal pas këtyre sulmeve.
Presion i brendshëm dhe krizë e thellë në Iran
Bisedimet zhvillohen në një kohë kur udhëheqja iraniane është nën presion të jashtëzakonshëm të brendshëm. Protestat masive kundër qeverisë, të shtypura me dhunë nga forcat e sigurisë, kanë lënë mijëra të vrarë dhe dhjetëra mijëra të arrestuar.
Sipas Agjencisë së Lajmeve të Aktivistëve të të Drejtave të Njeriut, janë konfirmuar të paktën 6.883 vdekje, ndërsa mbi 50.000 persona janë arrestuar – shifra që, sipas tyre, mund të jenë edhe më të larta.
Analistët vlerësojnë se regjimi iranian ndodhet në pozitën e tij më të dobët që nga Revolucioni Islamik i vitit 1979.
Çfarë kërkon Irani në këmbim?
Teherani pritet të kërkojë:
-
heqjen e sanksioneve ekonomike, të cilat kanë goditur rëndë ekonominë,
-
hapësirë për lëshime të kufizuara, si krijimi i një konsorciumi rajonal për pasurimin e uraniumit – ide e hedhur edhe në negociatat e mëparshme.
Kundërshtarët e regjimit paralajmërojnë se çdo lehtësim sanksionesh mund t’i japë qeverisë një “litar shpëtimi” politik.
A ka shpresë për marrëveshje?
Sekretari amerikan i Shtetit Marco Rubio tha se një marrëveshje “domethënëse” duhet të shkojë përtej çështjes bërthamore, por pranoi se suksesi nuk është i sigurt.
Ndërkohë, vendet e rajonit paralajmërojnë se një sulm amerikan mund të shkaktojë konflikt më të gjerë dhe kaos afatgjatë, duke theksuar se vetëm fuqia ajrore nuk do të ishte e mjaftueshme për rrëzimin e udhëheqjes iraniane.
Bisedimet, fillimisht të planifikuara në Stamboll, u zhvendosën në Oman me kërkesë të Iranit dhe zhvillohen vetëm mes palës amerikane dhe asaj iraniane, pa praninë e palëve të treta.
