Nga Vittorio Pecoraro
20 janar 2026
Mobilizimi i Gjeneratës Z në shtator 2025 sfidoi rendin republikan të Nepali, por në fund zbuloi qëndrueshmërinë e elitave tradicionale dhe kufijtë strukturorë të sovranitetit në një shtet të varur nga India dhe gjithnjë e më i tërhequr nga Kina. Zgjedhjet e vitit 2026 do të përbëjnë momentin vendimtar në të cilin vendi do të duhet të zgjedhë drejtimin e tij politik dhe gjeopolitik.
Një shtet i vogël mes dy gjigantëve
Nepali është një shtet pa dalje në det, i shtrirë përgjatë shpateve jugore të Himalajeve dhe i shtrydhur midis Indisë dhe Kinës – dy fuqi bërthamore me ambicie rajonale dhe globale. Ky pozicion gjeografik ka ndikuar historikisht jo vetëm politikën e jashtme të vendit, por edhe dinamikat e tij të brendshme, duke e shndërruar Nepalin në një laborator të brishtë ekuilibrash dhe përshtatjesh të detyruara.
Njëkohësisht, Nepali është shteti sovran më i vjetër i Azisë Jugore dhe ka përjetuar një nga tranzicionet më radikale politike të shekullit XXI. Pas një kryengritjeje maoiste që zgjati një dekadë, viti 2008 shënoi fundin e monarkisë me abdikimin e Mbretit Gyanendra dhe shpalljen e republikës. Ky moment u interpretua si fillimi i një epoke të re demokratike, e aftë të kapërcente trashëgiminë monarkike dhe të përfshinte një shoqëri thellësisht të larmishme etnikisht, gjuhësisht dhe fetarisht. Megjithatë, gati dy dekada më vonë, ky premtim mbetet vetëm pjesërisht i realizuar.
Nepali republikan dhe kufijtë e tranzicionit
Që nga viti 2008, Nepali funksionon si republikë federale, e rregulluar nga Kushtetuta e vitit 2015 dhe e ndërtuar mbi ndarjen formale të pushteteve. Vlerësimet ndërkombëtare e klasifikojnë vendin si “pjesërisht të lirë”: zgjedhjet janë konkurruese, proceset politike relativisht të besueshme dhe angazhimi qytetar i dukshëm. Treguesit e zhvillimit njerëzor tregojnë gjithashtu përparim të rëndësishëm gjatë tri dekadave të fundit.
Megjithatë, këto arritje bashkëjetojnë me një ndjenjë të përhapur stagnimi politik dhe përjashtimi strukturor. Tranzicioni post-monarkik u kristalizua rreth një kompromisi midis dy blloqeve dominuese: elitave tradicionale të kodrave Khas-Pahadi dhe ish-maoistëve, dikur kundërshtarë të përgjakshëm në luftën civile. Ky kompromis solli stabilitet institucional, por jo përfshirje të vërtetë shoqërore.
Elitat Khas-Pahadi, kryesisht hindu, vazhdojnë të dominojnë jetën politike, duke kontrolluar partitë kryesore, institucionet shtetërore dhe ushtrinë. Hegjemonia e tyre kulturore – e përforcuar nga nepalishtja si gjuhë zyrtare – shoqërohet me një orientim historikisht pro-indian, të rrënjosur në afinitete fetare, ekonomike dhe strategjike.
Maoistët, edhe pse kryesisht të dalë nga i njëjti grup etnik, kanë tentuar të dallohen përmes diskursit ideologjik laik dhe përpjekjeve për të përfshirë fshatarësinë, pakicat etnike dhe komunitetet budiste malore. Kjo i ka dhënë bazës së tyre shoqërore një diversitet më të madh dhe një orientim më miqësor ndaj Kinës, e perceptuar si kundërpeshë ndaj ndikimit indian.
Rezultati është një ekuilibër i brendshëm i ngrirë: stabil, por i paaftë për të prodhuar reforma të thella. Pavarësisht premtimeve për gjithëpërfshirje, dominimi i elitave Khas-Pahadi – rreth një e treta e popullsisë – mbetet i pakontestuar, ndërsa komunitete të tjera të mëdha, si Madhesi i fushës Terai apo pakicat budiste, vazhdojnë të jenë të nën-përfaqësuara.
Kryengritja e shtatorit 2025: shenja e një brezi
Në këtë kontekst shpërtheu kryengritja e shtatorit 2025, e përshkruar shpesh si një “revolucion i Gjeneratës Z”. Mobilizimi i të rinjve sfidoi të gjithë elitën republikane me një nivel dhune dhe radikalizmi të paprecedentë. Pamjet e ministrave të sulmuar dhe të dëbuar nga rezidencat e tyre tronditën opinionin publik ndërkombëtar.
Shkaku i menjëhershëm ishte aksidenti i 6 shtatorit, kur një SUV i drejtuar nga një ministër provincial vrau një vajzë 11-vjeçare në Lalitpur pa u ndalur. Reagimi i Kryeministrit KP Sharma Oli, i cili e quajti ngjarjen “aksident normal”, u perceptua si simbol i pandëshkueshmërisë së elitës. I kombinuar me ndalimin e aksesit në dhjetëra platforma të mediave sociale, ky episod ndezi një revoltë mbarëkombëtare.
Brenda pak ditësh, protestat u përhapën në të gjithë vendin, duke shkaktuar dhjetëra viktima, dëme të rënda infrastrukturore dhe dorëheqjen e Olit. Humbjet ekonomike u vlerësuan në mbi 586 milionë dollarë – një goditje e rëndë për një ekonomi të vogël dhe të varur.
Midis Indisë dhe Kinës: dimensioni rajonal
Shpjegimi i kryengritjes nuk mund të kufizohet vetëm në faktorë të brendshëm si korrupsioni apo papunësia e të rinjve. Analiza rajonale tregon se Nepali është pjesë e një vale më të gjerë pakënaqësie në Azinë Jugore, ku të rinjtë po sfidojnë elitat e perceptuara si të korruptuara dhe të lidhura me rendin rajonal të udhëhequr nga India.
Për shumë protestues, India shihet si një hegjemon joliberal që ndërhyn në punët e brendshme të fqinjëve të saj, shpesh me mbështetjen implicite të Perëndimit. Kjo pakënaqësi ka krijuar hapësirë për rritjen e ndikimit kinez. Megjithatë, pavarësisht investimeve dhe përpjekjeve të Pekinit për ta përfshirë Nepalin në nismën “Një Brez, Një Rrugë”, realiteti ekonomik mbetet i qartë: tregtia e Nepalit është ende thellësisht e varur nga India, si në eksporte ashtu edhe në importe.
Pas kryengritjes: vazhdimësi më shumë sesa ndryshim
Pas trazirave, emërimi i Sushila Karkit si kryeministre e përkohshme – një figurë e respektuar për qëndrimin kundër korrupsionit – nuk e ndryshoi thelbësisht strukturën e pushtetit. Ajo i përket të njëjtës elitë Khas-Pahadi, ndërsa ushtria, e dominuar po nga ky grup, luajti rol kyç në rivendosjen e rendit dhe ruajtjen e orientimit pro-indian të shtetit.
Katër muaj pas kryengritjes, ekuilibrat etnikë, politikë dhe gjeopolitikë mbeten kryesisht të pandryshuar. Gjenerata Z demonstroi potencialin e saj mobilizues, por pa arritur të transformojë strukturat themelore të shtetit.
Një zgjedhje e vështirë për të ardhmen
Zgjedhjet parlamentare të marsit 2026 do të jenë prova e parë reale nëse energjia e kryengritjes mund të përkthehet në ndryshim politik afatgjatë. Për Nepalin, sfida është e dyfishtë: ndërtimi i një shteti vërtet gjithëpërfshirës dhe afirmimi i një sovraniteti real, që të reduktojë varësinë nga India pa rënë në orbitën e Kinës.
Pa këtë balancë delikate, kryengritja e Gjeneratës Z rrezikon të mbetet një moment simbolik i fuqishëm, por i pamjaftueshëm për të ndryshuar trajektoren strukturore të vendit.
