Konflikti i mundshëm midis Shteteve të Bashkuara, Izraelit dhe Iranit ka hapur një debat të gjerë strategjik mbi pasojat që mund të prodhojë një luftë në Lindjen e Mesme. Përtej dimensionit të menjëhershëm ushtarak, analistët e sigurisë paralajmërojnë se një konflikt i tillë mund të gjenerojë një zinxhir zhvillimesh të pakontrollueshme që do të shtriheshin përtej kufijve iranianë.
Ndër skenarët më problematikë që diskutohen në analizat strategjike është mundësia e kolapsit të shtetit iranian dhe shpërthimit të një lufte civile, një situatë që do të destabilizonte jo vetëm Lindjen e Mesme, por edhe ekuilibrat globalë të sigurisë dhe ekonomisë.
Pse skenarët e rastit më të keq janë të rëndësishëm në analizën strategjike
Në studimet e sigurisë dhe planifikimin strategjik, skenarët e mundshëm përdoren për të testuar reagimin e sistemeve politike, ekonomike dhe ushtarake ndaj krizave të paparashikuara. Skenarët më të mirë dhe më të këqij nuk përfaqësojnë domosdoshmërisht zhvillimin më të mundshëm të ngjarjeve, por shërbejnë për të identifikuar rreziqet ekstreme dhe për të vlerësuar kapacitetet e reagimit.
Në rastin e Iranit, një nga skenarët më destabilizues është ai i një vakumi pushteti të shkaktuar nga goditja ndaj strukturave të regjimit, i cili mund të çojë në fragmentimin e vendit në konflikte të brendshme të armatosura.
Kolapsi i autoritetit shtetëror dhe fragmentimi i pushtetit
Në një skenar të tillë, sulmet ushtarake të Shteteve të Bashkuara dhe Izraelit do të neutralizonin një pjesë të konsiderueshme të elitës politike dhe ushtarake të Republikës Islamike.
Në vend që të prodhohej një tranzicion politik i kontrolluar, vendi mund të përballej me një vakum pushteti, ku institucionet shtetërore humbin kontrollin mbi territorin dhe aparatin e sigurisë.
Pasojat e menjëhershme mund të përfshijnë:
-
protesta masive kundër regjimit
-
dezertime në forcat e armatosura
-
përçarje brenda elitës politike dhe ushtarake
-
formimin e milicive dhe fraksioneve të armatosura
Në mungesë të një opozite të unifikuar që të marrë drejtimin e vendit, Irani mund të përballej me një luftë civile shumëpalëshe, ku fraksione politike, milici lokale dhe rrjete kriminale do të luftonin për kontrollin e territorit dhe burimeve ekonomike.
Rreziku i fragmentimit etnik dhe separatizmit
Kaosi politik mund të krijonte gjithashtu një mundësi për ringjalljen e lëvizjeve separatiste në disa rajone të Iranit.
Ndër komunitetet që mund të përpiqeshin të fitojnë autonomi ose kontroll territorial përmenden:
-
kurdët në perëndim të vendit
-
baluçët në lindje
-
komunitetet arabe në provincën e Khuzestanit
-
pakica azere në veri
Në veçanti, një kryengritje kurde në Iran do të kishte implikime të drejtpërdrejta për rajonin më të gjerë kurd që shtrihet në:
-
Irak
-
Turqi
-
Siri
Në të njëjtën kohë, një konflikt baluç mund të destabilizonte zonat kufitare të Pakistanit dhe Afganistanit, rajone që tashmë përballen me sfida të rëndësishme sigurie.
Kriza humanitare dhe fluksi i refugjatëve
Një luftë civile në Iran do të prodhonte një nga krizat më të mëdha humanitare të dekadave të fundit.
Popullsia e Iranit, që i kalon 90 milionë banorë, është shumë më e madhe se ajo e Sirisë në fillim të luftës civile siriane. Nëse konflikti do të prodhonte një krizë refugjatësh në përmasa të ngjashme, miliona njerëz mund të largoheshin drejt vendeve fqinje.
Destinacionet kryesore do të ishin:
-
Afganistani
-
Pakistani
-
Iraku
-
Turqia
Një pjesë e refugjatëve do të përpiqej të arrinte edhe në Bashkimin Evropian, duke krijuar presione të reja politike dhe sociale në Evropë.
Pasoja për sigurinë rajonale
Destabilizimi i Iranit do të kishte pasoja të thella për gjithë arkitekturën e sigurisë në Lindjen e Mesme.
Ndër zhvillimet më të mundshme përmenden:
-
dobësimi i stabilitetit në Irak
-
përkeqësimi i situatës në Liban
-
rrezik i ri për rikuperimin e Sirisë pas luftës civile
Në këtë kontekst, përpjekjet për një zgjidhje të konfliktit izraelito-palestinez do të zbehen edhe më shumë, pasi vëmendja ndërkombëtare do të përqendrohej në menaxhimin e krizës iraniane.
Ndikimi mbi ekonominë globale dhe tregjet energjetike
Irani ndodhet në një nga korridoret më strategjike të energjisë në botë, pranë Ngushticës së Hormuzit, përmes së cilës kalon një pjesë e konsiderueshme e furnizimit global me naftë.
Në një situatë destabilizimi të thellë, disa faktorë mund të ndikojnë drejtpërdrejt në ekonominë globale:
-
ndërprerja e transportit të naftës dhe gazit
-
rritja e rrezikut të piraterisë detare
-
sulme ndaj infrastrukturës energjetike
Këto zhvillime mund të çojnë në rritje të ndjeshme dhe të qëndrueshme të çmimeve të energjisë, duke ndikuar në stabilitetin ekonomik global.
Pasoja për rendin ndërkombëtar
Një konflikt i zgjeruar në Iran do të kishte implikime edhe për balancat globale të fuqisë.
Kina dhe Rusia mund të përdornin krizën për të promovuar narrativën se SHBA është një aktor destabilizues në sistemin ndërkombëtar.
Në të njëjtën kohë, rritja e çmimeve të energjisë mund të përfitonte ekonomikisht Rusinë, ndërsa një krizë e re në Lindjen e Mesme mund të reduktonte vëmendjen ndërkombëtare ndaj luftës në Ukrainë.
Përfundim: rëndësia e përgatitjes për skenarët ekstremë
Edhe pse një luftë civile në Iran nuk është domosdoshmërisht rezultati më i mundshëm i një konflikti, analiza e skenarëve të tillë mbetet thelbësore për politikëbërësit dhe aktorët ekonomikë.
Ajo ndihmon në:
-
identifikimin e rreziqeve sistemike
-
përgatitjen për kriza të mundshme rajonale dhe globale
-
zhvillimin e strategjive për zbutjen e pasojave
Në një rajon ku konfliktet dhe rivalitetet gjeopolitike janë tashmë të shumta, një destabilizim i Iranit do të kishte potencialin të krijonte një krizë shumëdimensionale që do të ndikonte në sigurinë ndërkombëtare për vite me radhë.Burimi: warontherocks.com
Kerry Boyd Anderson është redaktore anëtarësimi në War on the Rocks. Ajo më parë ka ofruar analiza të rrezikut politik mbi Lindjen e Mesme dhe çështjet e sigurisë globale për klientët e sektorit privat dhe publik dhe ka shkruar një rubrikë javore për Arab News. Ajo mori një diplomë Master në marrëdhënie ndërkombëtare nga Shkolla e Ekonomisë dhe Shkencave Politike në Londër dhe një diplomë Bachelor në Shkencat Politike. në studime globale nga Universiteti i Ajovës. Të gjitha mendimet e shprehura këtu janë të sajat.
