Sllovakia dhe Shtetet e Bashkuara të Amerikës kanë nënshkruar një marrëveshje ndërqeveritare për zgjerimin e bashkëpunimit në energjinë bërthamore civile, e cila përfshin planet për ndërtimin e një njësie të re bërthamore prej 1,200 MWe. Marrëveshja shihet si një hap strategjik për sigurinë energjetike evropiane dhe një thellim i rolit amerikan në sektorin bërthamor të kontinentit.
Marrëveshja u nënshkrua në Uashington nga Kryeministri i Sllovakia, Robert Fico, dhe Sekretari i Energjisë i Shtetet e Bashkuara, Chris Wright. Zyrtarët e të dy vendeve e përkufizuan paktin si një instrument sigurie energjetike dhe partneriteti industrial afatgjatë.
Një kornizë e gjerë bashkëpunimi bërthamor
Marrëveshja mbulon një gamë të gjerë aktivitetesh në fushën e energjisë bërthamore civile, përfshirë:
-
teknologjinë e reaktorëve,
-
zhvillimin e zinxhirëve të furnizimit,
-
standardet e sigurisë bërthamore,
-
trajnimin e fuqisë punëtore,
-
dhe planifikimin afatgjatë të projekteve.
Kjo kornizë synon jo vetëm të mbështesë flotën ekzistuese bërthamore të Sllovakisë, por edhe të krijojë bazën për ndërtime të reja në shkallë të gjerë.
Robert Fico e përshkroi marrëveshjen si një moment kthese në marrëdhëniet dypalëshe:
“E shoh këtë moment si një pikë të rëndësishme jo vetëm për marrëdhëniet tona dypalëshe, por edhe si një sinjal të qartë se Sllovakia dhe Shtetet e Bashkuara ndajnë një vizion strategjik për të ardhmen e energjisë – për sigurinë, qëndrueshmërinë dhe pjekurinë teknologjike të saj.”
Energjia bërthamore në zemër të strategjisë sllovake
Aktualisht, Sllovakia prodhon rreth 50% të energjisë elektrike nga burimet bërthamore. Vendi operon pesë reaktorë bërthamorë, ndërsa një tjetër ndodhet në ndërtim. Autoritetet e konsiderojnë energjinë bërthamore si një burim të qëndrueshëm, me karbon të ulët, që garanton parashikueshmëri të çmimeve dhe besueshmëri të rrjetit energjetik.
Njësia e re 1,200 MWe në Bohunice
Departamenti Amerikan i Energjisë konfirmoi se marrëveshja përfshin plane për ndërtimin e një njësie të re bërthamore amerikane prej 1,200 MWe në Centrali Bërthamor i Bohunicës.
Reaktori i propozuar do të përfaqësonte një nga investimet më të mëdha infrastrukturore në historinë e Sllovakisë. Fico ka deklaruar më herët se projekti mund të përfshijë teknologjinë e Westinghouse.
Sipas planeve zyrtare, njësia e re pritet të hyjë në funksionim në vitet 2040–2041. Qeveria sllovake i miratoi planet për ndërtimin e një reaktori të madh të ri në maj 2024.
“Ambicia jonë është që ky projekt të përmbushë standardet më të larta të sigurisë, efikasitetit ekonomik dhe pjekurisë teknologjike,” theksoi Fico, duke shtuar se Sllovakia synon të maksimizojë përfshirjen e industrisë vendase dhe fuqisë punëtore kombëtare.
Vende pune, industri dhe siguri energjetike
Nga pala amerikane, theksi u vu te ndikimi industrial dhe strategjik i projektit. Chris Wright deklaroi se marrëveshja forcon sigurinë energjetike të Evropës dhe njëkohësisht mbështet prodhimin amerikan:
“Marrëveshja e sotme civile bërthamore pasqyron angazhimin tonë të përbashkët për të forcuar sigurinë dhe sovranitetin energjetik evropian për dekadat e ardhshme. Duke vendosur teknologjinë kryesore bërthamore të Amerikës, ne po krijojmë mijëra vende pune amerikane me paga të mira.”
Departamenti i Energjisë i SHBA-së vlerëson se projekti do të gjenerojë vende pune në:
-
inxhinieri,
-
prodhim të avancuar,
-
ndërtim,
-
shërbime të karburantit bërthamor,
-
dhe menaxhim projektesh.
Gjithashtu, ai do të forcojë zinxhirët e furnizimit amerikanë dhe eksportet globale të teknologjisë bërthamore të SHBA-së.
Diversifikim dhe shkëputje nga teknologjia ruse
Një element kyç i marrëveshjes është largimi gradual i Sllovakisë nga varësia ndaj reaktorëve të projektuar nga Rusia. Zyrtarët e të dy vendeve e përshkruan këtë si pjesë të një strategjie më të gjerë për ndërtimin e një flote bërthamore të larmishme dhe elastike.
Paralelisht, Eximbanka e Sllovakisë dhe Banka Amerikane e Eksport-Importit nënshkruan një marrëveshje të veçantë për bashkëpunim në financimin e projekteve bërthamore.
SMR dhe dimensioni gjeopolitik
Marrëveshja pasoi publikimin e një studimi fizibiliteti në kuadër të programit amerikan Project Phoenix, i cili konkludoi se reaktorët e vegjël modularë (SMR) mund të jenë të përshtatshëm edhe për Sllovakinë, potencialisht duke filluar nga viti 2035.
Më vonë gjatë vizitës, Robert Fico u takua me Presidentin amerikan Donald Trump në Florida, ku diskutimet përfshinë sfidat energjetike dhe çështje më të gjera gjeopolitike.
