Brukseli po e rishikon sërish mënyrën se si vendet bëhen pjesë e Bashkimit Evropian. Diskutimet e fundit brenda Komisioni Evropian dhe shteteve anëtare sinjalizojnë një metodologji të re zgjerimi, e cila mund të prekë të gjitha vendet kandidate – përfshirë edhe ato të Ballkanit Perëndimor.
Debati lidhet ngushtë me reformimin e vetë BE-së, sidomos me mënyrën si merren vendimet në fushën e politikës së jashtme dhe sigurisë.
Çfarë mund të ndryshojë?
- Nga unanimiteti tek shumica e kualifikuar
Aktualisht, çdo vendim për zgjerimin kërkon votën pro të të 27 shteteve anëtare. Kjo shpesh ka bllokuar procese për arsye politike dypalëshe.
Propozimi i ri do të lejonte vendimmarrje me shumicë të kualifikuar – pra jo më veto individuale.
2. Parimi “bazuar në meritë” – pa përjashtime
Sipas komisioneres për zgjerim, Marta Kos, asnjë vend nuk duhet të anëtarësohet pa përmbushur plotësisht kriteret.
Kjo do të thotë:
-
Reforma të plota para anëtarësimit
-
Jo hyrje politike për arsye gjeopolitike
3. “Parandalimi i kuajve të Trojës”
Një referencë indirekte ndaj rasteve si ai i Hungaria, ku janë ngritur shqetësime për respektimin e vlerave evropiane pas anëtarësimit.
Metodologjia e re mund të përfshijë:
-
Sanksione për vendet që përmbysin reformat
-
Mekanizma korrigjues pas hyrjes në BE
4. Integrim gradual para anëtarësimit
Presidentja e Komisionit, Ursula von der Leyen, ka përmendur mundësinë që vendet kandidate të përfshihen pjesërisht në:
-
Tregun e përbashkët
-
Politika sektoriale
-
Programe të BE-së
-
Status vëzhguesi në institucione
Madje diskutohet edhe një “mini-Shengen” për vendet kandidate – lëvizje më e lirë para anëtarësimit të plotë.
Pse po ndodh kjo tani?
Mjedisi gjeopolitik është më i tensionuar se kurrë. Lufta në Ukrainë, ndikimi rus dhe kinez në Ballkan, si dhe nevoja për stabilitet strategjik, kanë shtyrë BE-në të përshpejtojë proceset – por pa ulur standardet.
Siç u tha në Talin nga Marta Kos:
Modeli aktual kërkon kohë dhe stabilitet, por realiteti gjeopolitik po e shkurton durimin.
Çfarë do të thotë kjo për vendet kandidate?
-
Proces më teknik dhe më i matshëm
-
Më pak hapësirë për bllokada politike individuale
-
Mundësi për përfitime konkrete para anëtarësimit
-
Por edhe rrezik për sanksione nëse reformat zhbëhen
Në thelb: rruga drejt BE-së mund të bëhet më e shpejtë – por më e rreptë.
Zgjerimi nuk është vetëm çështje hyrjeje në një klub ekonomik. Është transformim i brendshëm institucional. Dhe duket se Brukseli po dërgon një mesazh të qartë:
Anëtarësimi do të jetë real, por vetëm për ata që janë realisht gati.
