Nga Viola Petrelli
Rajoni i Sahelit vazhdon të konsiderohet një nga zonat më të rrezikshme për sigurinë globale. Në vitet e fundit, terrorizmi xhihadist ka konsoliduar praninë e tij në këtë hapësirë gjeografike, duke përfituar nga brishtësia institucionale, konfliktet e brendshme dhe kufijtë porozë të shteteve të rajonit.
Sot, kërcënimi nuk kufizohet më vetëm në shtetet tradicionale të krizës si Mali, Burkina Faso dhe Nigeri. Grupet xhihadiste po zgjerohen gradualisht drejt shteteve bregdetare të Afrikës Perëndimore dhe veçanërisht drejt rajonit strategjik të Gjirit të Guinesë.
Ky zhvillim përbën një sfidë të re për arkitekturën e sigurisë rajonale dhe ndërkombëtare.
Saheli: epiqendra globale e terrorizmit
Gjatë vitit të fundit, Saheli ka riafirmuar pozicionin e tij si një nga qendrat kryesore të terrorizmit global. Dhuna e vazhdueshme dhe paqëndrueshmëria politike kanë bërë që komuniteti ndërkombëtar të paralajmërojë për përkeqësimin e situatës.
Edhe Kombet e Bashkuara kanë theksuar rrezikun në rritje për stabilitetin rajonal, duke e cilësuar Sahelin si një hapësirë ku organizatat terroriste kanë arritur të krijojnë struktura të qëndrueshme operacionale.
Dy organizatat kryesore që dominojnë peizazhin xhihadist në rajon janë:
-
Jama’at Nusrat al‑Islam wal‑Muslimin – një rrjet i lidhur me al‑Qaeda
-
Islamic State Sahel Province – një degë e Islamic State
Këto organizata kontrollojnë ose ndikojnë në territore të mëdha në Sahel dhe kanë arritur të krijojnë struktura të ngjashme me proto-shtete, të bazuara në interpretimin radikal të ligjit të Sheriatit.
Zgjerimi drejt Afrikës Perëndimore
Një zhvillim i rëndësishëm strategjik është shtrirja e aktiviteteve xhihadiste drejt shteteve të Afrikës Perëndimore, veçanërisht në zonat kufitare të:
-
Beninit
-
Nigerit
-
Nigerisë
Sipas të dhënave të organizatës së monitorimit të konflikteve ACLED, incidentet e dhunshme në këto zona janë rritur me rreth 86% gjatë vitit 2025 krahasuar me vitin 2024.
Kjo rritje lidhet me përpjekjet e organizatave xhihadiste për të krijuar një zonë të re operative në rajonin trekufitar, duke ndjekur modelin e përdorur më parë në kufijtë mes Malit, Burkina Fasos dhe Nigerit.
Bashkëpunimi midis rrjeteve xhihadiste
Zgjerimi i grupeve terroriste është lehtësuar nga bashkëpunimi mes organizatave kryesore dhe grupeve më të vogla lokale.
Ndër aktorët kryesorë përmenden:
-
Ansaru – një grup i lidhur me al-Qaeda në Nigeri
-
ISWAP – një degë e ISIS-it aktive në pellgun e Liqenit Çad
-
fraksione të Boko Haram
Këto organizata shpesh bashkëpunojnë në operacione të përbashkëta, duke ndarë inteligjencën, logjistikën dhe burimet njerëzore.
Një shembull i këtij bashkëpunimi ishte sulmi ndaj aeroportit të kryeqytetit të Nigerit, Niamey, në janar 2026, ku militantët përdorën edhe dronë të mbushur me eksplozivë.
Benini: një front i ri i konfliktit
Në vitet e fundit, Benini është shndërruar në një nga zonat më të ndjeshme të zgjerimit xhihadist.
Numri i viktimave nga sulmet terroriste është rritur ndjeshëm:
-
58 viktima në vitin 2023
-
mbi 575 viktima në vitin 2025
Rajoni kufitar W-Arly-Pendjari, i cili shtrihet mes Nigerit, Beninit dhe Burkina Fasos, është bërë një korridor strategjik për operacionet militante.
Kjo zonë shërben si bazë logjistike për sulmet dhe si rrugë tranziti për trafikimin e armëve dhe kontrabandës.
Grushtet e shtetit dhe vakuumi i sigurisë
Një faktor kyç në përkeqësimin e situatës është seria e grushteve të shtetit që kanë përfshirë Sahelin nga viti 2020 deri në vitin 2023.
Këto zhvillime kanë çuar në:
-
dobësimin e institucioneve shtetërore
-
ndërprerjen e bashkëpunimit rajonal
-
tërheqjen e disa partnerëve perëndimorë nga rajoni
Mali, Burkina Faso dhe Nigeri u tërhoqën nga ECOWAS dhe krijuan një aleancë alternative, Alliance of Sahel States.
Megjithatë, ndryshimi i orientimit gjeopolitik dhe afrimi me aktorë të rinj si Rusia nuk ka arritur të frenojë përhapjen e xhihadizmit.
Forca e përbashkët FU-AES
Në përpjekje për të përballuar kërcënimin, Mali, Burkina Faso dhe Nigeri krijuan në dhjetor 2025 një forcë të përbashkët ushtarake:
FU‑AES
Kjo forcë përbëhet nga rreth 5,000 ushtarë dhe ka për qëllim:
-
koordinimin e operacioneve kundër terrorizmit
-
mbrojtjen e kufijve
-
ndarjen e inteligjencës
-
operacione të përbashkëta tokësore dhe ajrore
Megjithatë, kapacitetet e kësaj force mbeten të kufizuara përballë një kërcënimi gjithnjë e më të decentralizuar dhe fleksibël.
Rikthimi i Shteteve të Bashkuara në rajon
Pas disa viteve të reduktimit të pranisë ushtarake, Shtetet e Bashkuara kanë filluar të rikthehen gradualisht në rajonin e Sahelit.
Në vitin 2025, Uashingtoni ndërmori sulme ajrore në veri të Nigerisë kundër grupeve xhihadiste.
Ndërkohë, strategjia amerikane po fokusohet në:
-
trajnimin e forcave lokale
-
mbështetje teknologjike
-
partneritete ekonomike
Ky rikthim lidhet edhe me konkurrencën gjeopolitike me aktorë të tjerë si Rusia dhe Kina.
Një sfidë rajonale dhe globale
Zgjerimi i xhihadizmit nga Saheli drejt Gjirit të Guinesë përfaqëson një nga zhvillimet më shqetësuese të sigurisë në Afrikë.
Dobësitë strukturore të shteteve të rajonit, mungesa e koordinimit rajonal dhe rivalitetet gjeopolitike kanë krijuar një mjedis ku organizatat terroriste mund të veprojnë me fleksibilitet të madh.
Përballë këtij realiteti, ekspertët e sigurisë theksojnë se vetëm një sistem i integruar bashkëpunimi rajonal, ndarje inteligjence dhe koordinim ushtarak mund të frenojë zgjerimin e rrjeteve xhihadiste.
Në të kundërt, rreziku është që Saheli të mos mbetet më vetëm epiqendra e terrorizmit në Afrikë, por të shndërrohet në një platformë për destabilizimin e gjithë Afrikës Perëndimore dhe korridoreve strategjike drejt Atlantikut.
