Ngushtica e Hormuzit është arteria kryesore e energjisë globale. Rreth 20% e naftës dhe gazit në botë kalon çdo ditë përmes këtij korridori të ngushtë mes Iranit dhe Omanit. Çdo kërcënim për mbylljen e saj trondit menjëherë tregjet dhe sistemin ndërkombëtar të sigurisë.
Deklaratat e zyrtarëve iranianë se do të ndalojnë daljen e naftës nga rajoni vijnë në një moment përshkallëzimi me SHBA-në dhe Izraelin. Pasiguria ka rritur çmimin e naftës, ka shtuar kostot e sigurimit detar dhe ka futur në alarm kompanitë e transportit energjetik.
Pse është kaq kritike?
Ngushtica lidh Gjirin Persik me Detin Arabik. Në pikën më të ngushtë ka rreth 33 kilometra gjerësi dhe korridoret e lundrimit kalojnë brenda ujërave territoriale të Iranit dhe Omanit.
Sipas vlerësimeve të U.S. Energy Information Administration (EIA), rreth 20 milionë fuçi naftë kalojnë çdo ditë nëpër këtë rrugë – tregti energjetike me vlerë qindra miliarda dollarë në vit. Nga kjo rrugë furnizohen Iraku, Kuvajti, Katari, Arabia Saudite, Emiratet e Bashkuara Arabe dhe vetë Irani.
Rreth 3,000 anije kalojnë çdo muaj. Nëse krijohet perceptimi i rrezikut, trafiku mund të ndalet edhe pa një bllokadë formale.
Çfarë ndodh nëse mbyllet de facto?
Mbyllja mund të mos jetë fizike. Mjaftojnë sulme sporadike, mina detare, dronë ose kërcënime të drejtpërdrejta që tankerët të mos guxojnë të kalojnë. Kur sigurimet bëhen të papërballueshme, trafiku ndalet.
Pasojat do të ishin të menjëhershme:
-
Rritje e fortë e çmimit të naftës dhe gazit.
-
Dyfishim ose trefishim i kostove të transportit.
-
Presion inflacionist global.
-
Luhatje të forta në tregjet financiare.
Azia do të ishte goditja kryesore. Rreth 80% e naftës që kalon përmes Hormuzit shkon drejt tregjeve aziatike. Kina është blerësi kryesor i naftës iraniane dhe një rritje e kostos së energjisë do të përkthehej në produkte më të shtrenjta në gjithë botën.
A do të dëmtohej edhe Irani?
Po. Irani eksporton rreth 1.5–1.7 milionë fuçi në ditë. Të ardhurat nga nafta janë jetike për ekonominë e tij. Një bllokadë e zgjatur do të dëmtonte jo vetëm vendet e Gjirit, por edhe vetë Teheranin.
Prandaj, mbyllja totale shihet më shumë si instrument presioni strategjik sesa si objektiv real afatgjatë. Një veprim i tillë do të provokonte reagim të drejtpërdrejtë ushtarak nga SHBA dhe aleatët.
Si mund ta realizojë Irani?
Sipas së drejtës ndërkombëtare, shtetet kanë sovranitet mbi 12 milje detare nga bregu. Në segmentin më të ngushtë, korridoret e lundrimit bien brenda zonave territoriale të Iranit dhe Omanit.
Skenarët e mundshëm përfshijnë:
-
Vendosje minash detare me anije të shpejta ose nëndetëse.
-
Sulme me raketa kundër anijeve tregtare.
-
Përdorim të dronëve detarë dhe ajrorë.
-
Ndërhyrje nga marina e Gardës Revolucionare.
Megjithatë, çdo përpjekje për bllokim të plotë do ta ekspozonte Iranin ndaj goditjeve ajrore dhe detare amerikane. Historia tregon se SHBA ka ndërhyrë më parë për të garantuar lirinë e lundrimit gjatë “luftës së tankerëve” në fund të viteve ’80.
A ka alternativa?
Arabia Saudite dhe Emiratet e Bashkuara Arabe kanë investuar në tubacione që anashkalojnë ngushticën. Por kapaciteti i tyre nuk mjafton për të kompensuar plotësisht rrjedhën aktuale. Një bllokadë do të linte boshllëk prej miliona fuçish në ditë në tregun global.
Përfundim
Ngushtica e Hormuzit mbetet pika më e brishtë e sigurisë energjetike globale. Mbyllja e saj do të ishte akt me pasoja të menjëhershme ekonomike dhe ushtarake. Për Iranin është kartë presioni. Për botën, është vijë e kuqe strategjike.
Nëse tensionet përshkallëzohen, kriza nuk do të jetë vetëm rajonale. Do të jetë krizë globale energjie, me ndikim direkt në inflacion, tregje dhe stabilitet politik ndërkombëtar.
