Bora e dendur që mbuloi Brukselin këtë javë u bë metaforë e përkryer për gjendjen shpirtërore të Evropës politike. Zyrtarët evropianë u kthyen nga pushimet në një realitet të ri e të ashpër: një administratë amerikane që vepron hapur jashtë kornizave të ligjit ndërkombëtar dhe nuk e fsheh më ambicien për të imponuar vullnetin e saj, edhe mbi aleatët.
Operacioni i presidentit amerikan Donald Trump për rrëzimin e Nicolás Maduro-s në Venezuelë, pasuar nga deklarata sfiduese ndaj NATO-s, kërcënimet ndaj Iranit e Kubës dhe pretendimet për “pronësinë” e Groenlandës, kanë ngrirë reagimin e kryeqyteteve evropiane. Kur Trump deklaroi se “nuk kam nevojë për ligjin ndërkombëtar”, mesazhi ishte i qartë: rendi global i ndërtuar mbi rregulla po zëvendësohet me politikën e forcës.
Për Bashkimin Evropian, kjo është një sfidë ekzistenciale. BE-ja është ndërtuar si një superfuqi normative, prodhuese e ligjeve, marrëveshjeve dhe standardeve ndërkombëtare. Në një botë ku sundimi i ligjit relativizohet, ky model rrezikon të shndërrohet në një anakronizëm. Paraliza e reagimit evropian në javët e para të vitit 2026 ka nxjerrë në pah një problem të vjetër: mungesën e unitetit politik dhe të një zëri të vetëm në politikën e jashtme.
Diplomatë evropianë pranojnë privatisht se rreziku nga administrata Trump është nënvlerësuar për vite me radhë. Talljet dhe minimizimi i retorikës së tij kanë rezultuar të gabuara. Sipas tyre, Trump dhe ekipi i tij janë të vendosur dhe të aftë për të çuar përpara interesat amerikane pa u shqetësuar për ndjeshmëritë e aleatëve. Evropa, thonë ata, nuk mund të pretendojë më se kjo është një surprizë.
Nyja kryesore që e mban Evropën të heshtur është Ukraina. Siguria e kontinentit vazhdon të varet nga NATO dhe, në praktikë, nga SHBA-të. Çdo distancim i hapur nga Uashingtoni rrezikon të dobësojë mbështetjen për Kievin në një moment delikat. Kjo varësi e thellë strategjike e ka penguar deri tani një debat serioz në BE për një politikë të jashtme më të pavarur nga Amerika.
Presidenti francez Emmanuel Macron ka qenë ndër të paktët që e ka artikuluar hapur problemin, duke paralajmëruar se SHBA-të po largohen nga rregullat ndërkombëtare që vetë i ndërtuan. Ai ka bërë thirrje për “autonomi strategjike” evropiane, por zëri i tij është më i dobët se kurrë, i kufizuar nga problemet e brendshme politike në Francë dhe rritja e forcave populiste.
Ndërkohë, mungesa e unitetit në BE është evidente. Reagimet ndaj krizave globale vijnë të fragmentuara: deklarata të ndara nga Komisioni Evropian, Këshilli Evropian dhe Përfaqësuesja e Lartë për Politikë të Jashtme. Edhe kur flitet për respektimin e ligjit ndërkombëtar, jo të gjitha shtetet anëtare rreshtohen njësoj, duke dobësuar më tej peshën e Evropës në arenën globale.
Sfida e Trump nuk është thjesht një krizë diplomatike e momentit. Ajo ekspozon një realitet të ri: një botë ku vlerat evropiane nuk janë më boshti i rendit ndërkombëtar. Në këtë kontekst, pyetja kryesore për Evropën nuk është vetëm si të përballet me Trumpin, por nëse është gati të gjejë rrugën e saj – politike, strategjike dhe morale – në një rend botëror që po ndryshon me shpejtësi.
