Nga Sky news Jon Craig
Është e drejtë të thuhet se rrallëherë një kryeministër britanik është përballur me një sfidë kaq të ndërlikuar në ruajtjen e “marrëdhënies speciale” me një president amerikan sa ajo që ka përjetuar Sir Keir Starmer gjatë vitit të fundit. Historikisht, pak gjëra e vënë në provë këtë raport strategjik mes Mbretërisë së Bashkuar dhe Shteteve të Bashkuara më shumë se momenti kur Amerika përfshihet në luftë.
Debati politik në Londër
Gjatë një seance të Pyetjeve të Kryeministrit në Parlament, Starmer u përball me kritika të ashpra pas komenteve tallëse të ish-presidentit amerikan Donald Trump, i cili e krahasoi me Winston Churchill në mënyrë ironike. Megjithatë, kryeministri britanik insistoi se marrëdhënia transatlantike mbetet solide.
Deputeti konservator Gareth Bacon e sfidoi drejtpërdrejt, duke pyetur nëse “ngurrimi” i Starmer ndaj disa kërkesave amerikane e kishte forcuar apo dobësuar këtë marrëdhënie.
Nga ana tjetër, liderja konservatore Kemi Badenoch nuk e shfrytëzoi rastin për të goditur kryeministrin për komentet e Trumpit. Në vend të kësaj, ajo bëri një shaka për “një det orkësh dhe banditësh” në bankat e pasme të laburistëve — një referencë ndaj “Zotit të Unazave”.
Kjo i dha Starmer hapësirë të paraqitej si burrë shteti dhe të artikulonte një mbrojtje të fortë të aleancës me SHBA-në.
“Marrëdhënia speciale në veprim”
Në përgjigjen e tij, Starmer renditi disa shembuj konkretë të bashkëpunimit ushtarak dhe të sigurisë mes dy vendeve:
-
Aeroplanët amerikanë operojnë nga bazat britanike.
-
Forcat ajrore britanike rrëzojnë dronë dhe raketa për të mbrojtur personelin amerikan në Lindjen e Mesme.
-
Të dy vendet ndajnë çdo ditë informacione inteligjence për sigurinë e qytetarëve të tyre.
“Kjo është marrëdhënia speciale në veprim”, theksoi ai disa herë.
Por në fund erdhi edhe një thumbim i qartë ndaj Trumpit:
“Të mbështetesh vetëm te fjalët e fundit të Presidentit Trump nuk është marrëdhënia speciale në veprim.”
Kryeministri theksoi me kujdes formulimin “fjalët e fundit”, duke pasur parasysh se Trump ka ndryshuar disa herë qëndrimin për çështje si marrëveshja e diskutueshme për Ishujt Chagos.
Përplasja për Diego Garcia
Në një deklaratë të bërë në Zyrën Ovale, Trump akuzoi Starmer se kishte qenë “shumë, shumë jobashkëpunues” kur fillimisht refuzoi përdorimin nga SHBA të bazës strategjike Diego Garcia në Ishujt Chagos.
Edhe pse nuk e tha drejtpërdrejt, besohet se presidenti amerikan ishte irrituar edhe nga kritikat e Starmer në Dhomën e Komunave ndaj idesë së një “ndryshimi regjimi nga qielli” — një referencë ndaj operacioneve ajrore për rrëzimin e qeverive.
Historia e përplasjeve transatlantike
Konfliktet politike mes liderëve britanikë dhe amerikanë gjatë luftërave nuk janë diçka e re. Ato kanë ndodhur në mënyrë të përsëritur gjatë historisë, pavarësisht përkatësisë partiake të liderëve.
Termi “marrëdhënie speciale” u përdor për herë të parë nga Winston Churchill në një fjalim në Missouri në vitin 1946 — i njëjti fjalim ku ai prezantoi edhe termin “Perde e Hekurt”.
Churchill kishte marrëdhënie shumë të ngushta me presidentët demokratë Franklin D. Roosevelt dhe Harry Truman, bashkëpunim që u konsiderua vendimtar për fitoren në Luftën e Dytë Botërore.
Megjithatë, marrëdhënia u përball me krizë të thellë gjatë Krizës së Suezit në vitet 1950, kur kryeministri britanik Anthony Eden u përplas me presidentin amerikan Dwight Eisenhower për ndërhyrjen në Egjipt pas shtetëzimit të Kanalit të Suezit nga Gamal Abdel Nasser.
Riparimi i marrëdhënies
Vetëm në fillim të viteve 1960, me miqësinë mes kryeministrit britanik Harold Macmillan dhe presidentit amerikan John F. Kennedy, marrëdhënia speciale u stabilizua sërish.
Autorët e historisë diplomatike e kanë përshkruar këtë raport si një partneritet që shpëtoi aleancën në një periudhë tensioni global — epoka e Murit të Berlinit, Krizës së Raketave Kubane dhe kërcënimit bërthamor.
Por kjo periudhë përfundoi tragjikisht në vitin 1963 me rënien politike të Macmillan pas skandalit Profumo dhe më pas me vrasjen e Kennedy në Dallas.
Mosmarrëveshje të tjera të mëdha
Marrëdhënia speciale ka kaluar shpesh kriza të reja:
-
Harold Wilson refuzoi presionin amerikan për të dërguar trupa britanike në Luftën e Vietnamit.
-
Margaret Thatcher u zemërua kur SHBA pushtoi Grenadën në 1983 pa e konsultuar Londrën.
-
SHBA mbajti qëndrim relativisht neutral gjatë Luftës së Falklands, duke irrituar Londrën.
Madje Ronald Reagan thuhet se e kishte quajtur konfliktin për Falklands “një grumbull i vogël toke të ftohtë si akull”.
Komenti tingëllon i njohur sot: Donald Trump së fundmi e përshkroi çështjen e Chagos si “atë ishull budalla që kanë”.
Iraku dhe fantazma e gabimeve të së kaluarës
Një nga momentet më të debatueshme të aleancës ishte Lufta në Irak, kur kryeministri britanik Tony Blair u rreshtua përkrah presidentit amerikan George W. Bush.
Pretendimet për “armët e shkatërrimit në masë” të Saddam Hussein rezultuan të diskutueshme dhe lufta e Irakut mbetet një plagë politike për Partinë Laburiste edhe sot.
Kjo është arsyeja pse gjatë debatit të fundit për Iranin në parlament, Starmer theksoi:
“Ne të gjithë i kujtojmë gabimet e Irakut. I kemi mësuar ato mësime. Çdo veprim i Mbretërisë së Bashkuar duhet të ketë gjithmonë një bazë të ligjshme dhe një plan të menduar mirë.”
Një aleancë që luftërat e vënë gjithmonë në provë
Pikërisht këtu qëndron edhe thelbi i tensionit aktual mes Londrës dhe Uashingtonit për çështjen e Iranit: ligjshmëria dhe strategjia.
Historia tregon se, pavarësisht retorikës romantike për “marrëdhënien speciale”, luftërat shpesh kanë qenë momentet kur kjo aleancë është vënë më shumë në rrezik.
Në shumë raste, konfliktet ndërkombëtare jo vetëm që kanë krijuar përçarje mes liderëve të dy vendeve, por kanë treguar edhe kufijtë realë të një partneriteti që shpesh përshkruhet si i pathyeshëm.
