Nga Alessandro Troiani
Që nga shpërthimi i luftës në Ukrainë, Turqia është shfaqur si një nga aktorët politikë dhe ekonomikë më të rëndësishëm në përpjekjet për të arritur një armëpushim. Pavarësisht dënimit zyrtar të agresionit rus, Ankaraja ka ndjekur një qasje neutrale dhe të pavarur – të përkufizuar nga vetë autoritetet turke si tarafsız (paanshmëri aktive) – duke balancuar interesa kontradiktore dhe duke ruajtur marrëdhënie funksionale me të dyja palët ndërluftuese.
Mbrojtja e Ukrainës përbën një element kyç për frenimin e presionit rus në Detin e Zi. Në të njëjtën kohë, Rusia mbetet furnizuesi kryesor i Turqisë me gaz natyror dhe një partner ekonomik jetik. Këtyre faktorëve u shtohen ndikimet perëndimore dhe kufizimet që rrjedhin nga anëtarësimi i Turqisë në NATO, duke e bërë menaxhimin e konfliktit veçanërisht kompleks.
Për këtë arsye, Ankaraja ka mbështetur integritetin territorial të Ukrainës, por ka refuzuar t’u bashkohet sanksioneve perëndimore kundër Moskës. Paralelisht, Turqia ka marrë një rol aktiv diplomatik: ka mbyllur Ngushticat Turke për anijet luftarake, ka promovuar bisedime paqeje në Antalia dhe Stamboll dhe ka ndërmjetësuar Marrëveshjen e Drithërave të Detit të Zi, e cila u pezullua nga Rusia në vitin 2023.
Pas dy vitesh bllokimi relativ, viti 2025 shënoi rifillimin e negociatave ruso-ukrainase, duke i lejuar Turqisë të rikthehet në qendër të skenës diplomatike. Pyetja kyçe mbetet: sa efektiv ka qenë realisht ky rol?
Rruga drejt bisedimeve të Stambollit
Në vitin 2025, Ankaraja rifilloi përpjekjet për ndërmjetësim. Më 18 shkurt, Presidenti ukrainas Volodymyr Zelenskyy u takua në Ankara me homologun e tij turk Recep Tayyip Erdoğan. Turqia riafirmoi mbështetjen për Ukrainën dhe gatishmërinë për të organizuar bisedime paqeje, duke u mbështetur në përvojat e mëparshme ndërmjetësuese, përfshirë marrëveshjen e grurit.
Po atë ditë, në Riad u zhvillua takimi midis Ministrit të Jashtëm rus Sergei Lavrov dhe Sekretarit amerikan të Shtetit Marco Rubio, i ndërmjetësuar nga Arabia Saudite. Ky kontakt hapi rrugën për takimin e mëvonshëm midis Donald Trump dhe Vladimir Putin në Alaskë më 15 gusht.
Në mars, një bisedë telefonike midis Putin dhe Erdoğan konfirmoi interesin turk për stabilitetin rajonal, veçanërisht sigurinë e tregtisë detare në Detin e Zi. Rusia shprehu gatishmëri për rifillimin e marrëveshjes së grurit, por kushtëzoi këtë hap me heqjen e sanksioneve perëndimore – një kërkesë e papranueshme për liderët evropianë.
Pika kulmore u arrit në fillim të majit, kur Trump kërkoi mbështetjen e Turqisë për zgjidhjen e konfliktit dhe, pak ditë më vonë, Putini deklaroi gatishmërinë për t’u takuar me Zelenskyyn në Turqi. Megjithatë, pritjet për një përparim të shpejtë u zbehën: Kievi kushtëzoi pjesëmarrjen e tij me një armëpushim 30-ditor, të cilin Moska e refuzoi.
Bisedimet e Stambollit
Në vitin 2025 u mbajtën tre raunde negociatash në Stamboll: më 16 maj, 2 qershor dhe 23 korrik. Ishin takimet e para të drejtpërdrejta mes palëve që nga viti 2022.
Raundi i parë – 16 maj
Takimi u zhvillua në Pallatin Dolmabahçe. Delegacioni ukrainas, i udhëhequr nga Rustem Umerov, u përball me delegacionin rus të drejtuar nga Vladimir Medinsky, në praninë e Ministrit të Jashtëm turk Hakan Fidan.
Rezultati kryesor ishte marrëveshja për shkëmbimin e 1,000 të burgosurve nga secila palë. Armëpushimi nuk u arrit: Moska kërkoi tërheqjen e trupave ukrainase dhe kërcënoi zgjerimin e ofensivës. Delegacioni ukrainas i cilësoi kërkesat ruse “jashtë realitetit”.
Raundi i dytë – 2 qershor
Takimi në Pallatin Çırağan prodhoi rezultate të ngjashme: shkëmbime të reja të burgosurish dhe riatdhesimin e rreth 6,000 trupave të ushtarëve të vrarë. Megjithatë, memorandumet e paraqitura zbuluan papajtueshmëri të thella.
Moska kërkoi njohjen ndërkombëtare të sovranitetit rus mbi Krimenë dhe territore të tjera të pushtuara, neutralitetin e Ukrainës dhe kufizime të rënda politike e ushtarake. Kievi i hodhi poshtë këto kushte, duke insistuar në kthimin e fëmijëve të deportuar dhe garanci sigurie afatgjata.
Raundi i tretë – 23 korrik
Edhe ky raund nuk solli përparim politik. U arrit vetëm një tjetër marrëveshje për shkëmbimin e të paktën 1,200 të burgosurve. Rusia pranoi të dorëzonte trupa të tjerë ushtarësh ukrainas, por mohoi akuzat për rrëmbime fëmijësh.
Një vlerësim retrospektiv
Me kalimin e muajve, dhe përballë rezultateve të kufizuara, roli i Turqisë si ndërmjetës filloi të zbehej, ndërsa ndërhyrja e drejtpërdrejtë e SHBA-së fitoi peshë. Megjithatë, në nëntor, Ankaraja riafirmoi gatishmërinë për të pritur një samit të nivelit të lartë midis Trump, Putin dhe Zelenskyy, duke promovuar Stambollin si platformë dialogu.
Gjatë gjithë vitit 2025, Turqia vazhdoi strategjinë e saj shumëvektoriale. Ajo u shndërrua në partnerin e dytë më të madh tregtar të Kievit, furnizoi Ukrainën me dronë Bayraktar TB2, udhëhoqi përpjekjet për rindërtimin pasluftës dhe nënshkroi një Marrëveshje të Tregtisë së Lirë që parashikon tarifa zero. Njëkohësisht, marrëdhëniet ekonomike me Rusinë vazhduan, ndonëse me intensitet më të ulët.
Përfundime
Përpjekjet ndërmjetësuese të Turqisë nuk prodhuan një armëpushim apo një marrëveshje paqeje, por u kufizuan kryesisht në shkëmbime të burgosurish dhe masa humanitare. Në këtë kuptim, Ankaraja nuk u shfaq si një ndërmjetës me ndikim vendimtar, por më tepër si një lehtësues i dialogut, ndërsa Moska vazhdoi t’i shihte Shtetet e Bashkuara si bashkëbiseduesin kryesor.
Megjithatë, aftësia e Turqisë për të balancuar marrëdhëniet me të gjitha palët mbetet një avantazh strategjik, veçanërisht në Detin e Zi. Një afrim i tepruar me Kievin do të rrezikonte marrëdhënien pragmatike me Moskën dhe, rrjedhimisht, rolin ndërmjetësues të Ankarasë.
Në fund, Turqia mbetet një partnere kyçe për NATO-n dhe për sigurinë e krahut juglindor të Aleancës. Kjo do të thotë se Perëndimi do të duhet të vazhdojë të menaxhojë tensionin midis interesit për kohezion aleat dhe përpjekjeve turke për autonomi strategjike.
