Nga Vincenzo Fiorillo
Përballja midis Shtetet e Bashkuara dhe grupit të vendeve BRICS+ po ripërcakton logjikën e qeverisjes globale. Zgjerimi i bllokut – me përfshirjen e Arabisë Saudite, Iranit, Emirateve të Bashkuara Arabe, Egjiptit dhe Etiopisë në vitin 2024, si dhe Indonezisë në vitin 2025 – sinjalizon një ambicie të qartë: ndërtimin e një rendi ndërkombëtar më shumëpolar dhe më pak të varur nga institucionet ekonomike të udhëhequra nga Perëndimi.
Përballë këtij transformimi, Uashingtoni ndodhet përpara një dileme strategjike: si të përmbajë ngritjen e qendrave të reja të pushtetit, pa e mbyllur veten nga dialogu me ekonomitë kyçe të Jugut Global.
Nga nënvlerësimi te rikalibrimi strategjik
Shtetet e Bashkuara e kanë njohur prej kohësh potencialin e vendeve të BRICS si aktorë në rritje, por historikisht kanë shmangur trajtimin e tyre si një rival gjeopolitik koherent. Në vitin 2024, zëdhënësja e Shtëpisë së Bardhë e administratës Biden, Karine Jean-Pierre, deklaronte se SHBA “nuk e sheh BRICS-in si një rival gjeopolitik”.
Qasja e administratës së dytë Trump, megjithatë, ka qenë më konfrontuese. Presidenti Donald Trump ka paralajmëruar hapur për masa ndëshkuese ndaj vendeve që rreshtohen politikisht ose ekonomikisht me bllokun. Ky ndryshim toni e ka shtyrë Uashingtonin drejt një strategjie hibride: përmbajtje selektive, e kombinuar me përshtatje pragmatike.
Nga bashkëpunimi ekonomik te konkurrenca strategjike
Fillimisht, BRICS u konceptua si një forum bashkëpunimi mes ekonomive në zhvillim. Sot, zgjerimi i tij ka prodhuar tensione konkrete me SHBA-në, veçanërisht në dy fusha:
-
Sektori financiar, përmes iniciativave të de-dollarizimit dhe institucioneve paralele
-
Sektori gjeostrategjik, në siguri, energji dhe teknologji kritike
Krijimi i Bankës së Re të Zhvillimit (NDB) dhe Marrëveshjes së Rezervës së Kushtëzuar (CRA) ka ndërtuar një arkitekturë financiare alternative ndaj institucioneve tradicionale shumëpalëshe. Kjo ka rritur ndikimin diplomatik të BRICS+, sidomos në marrëdhëniet Jug–Jug, duke e bërë bllokun më tërheqës për vende që kërkojnë autonomi strategjike.
Megjithatë, pavarësisht zgjerimit, BRICS+ mbetet i nën-përfaqësuar në organizatat kryesore ndërkombëtare – një faktor që nxit bashkëpunimin e brendshëm edhe mes vendeve me interesa kontradiktore, si Kina dhe India.
De-dollarizimi: sfidë reale apo simbolike?
Roli i dollarit amerikan si monedhë rezervë globale mbetet mjeti kryesor i fuqisë strukturore të SHBA-së. Megjithatë, përpjekjet e BRICS+ për të reduktuar varësinë nga dollari – përmes:
-
përdorimit të monedhave lokale në tregtinë dypalëshe,
-
kredive të NDB-së,
-
sistemeve alternative të pagesave,
përbëjnë një sfidë të drejtpërdrejtë ndaj hegjemonisë financiare amerikane.
Një moment kyç ishte lançimi i BRICS Pay, një sistem mesazhesh financiare i projektuar si arkitekturë paralele dhe ndërvepruese, jo si zëvendësim i drejtpërdrejtë i SWIFT apo Visa/Mastercard. Objektivi nuk është shkatërrimi i dollarit, por relativizimi i dominimit të tij absolut.
Sipas të dhënave të Fondi Monetar Ndërkombëtar (COFER), pjesa e dollarit në rezervat globale ka rënë nga rreth 70% në vitin 2000 në rreth 59% sot. Kjo rënie është graduale dhe e kufizuar, por ka peshë politike dhe simbolike, duke legjitimuar narrativën e BRICS+ për një rend financiar më të balancuar.
Energjia, sanksionet dhe precedenti venezuelian
Politikat amerikane ndaj Venezuelës – përfshirë sanksionet ekonomike, presionin detar dhe kapjen e Nicolas Maduros – mund të lexohen edhe përmes prizmit të de-dollarizimit. Largimi i Karakasit nga dollari në tregtinë e energjisë, përdorimi i juanit dhe aseteve dixhitale, si dhe afrimi me BRICS+, u perceptuan nga Uashingtoni si kërcënim për arkitekturën e petrodollarit.
Në këtë kuptim, kontrolli mbi sektorët energjetikë strategjikë nuk është thjesht çështje politike, por prioritet i sigurisë kombëtare amerikane.
Siguria globale dhe kufijtë e konvergjencës
Në fushën e sigurisë, divergjencat SHBA–BRICS+ shfaqen në menaxhimin e krizave rajonale dhe në kontrollin e teknologjive kritike. BRICS+ pozicionohet si zë i Jugut Global, duke sfiduar hegjemoninë perëndimore në Lindjen e Mesme, Afrikë dhe Azi.
Megjithatë, grupi nuk vepron si aktor i unifikuar. Ndërmjetësimi i Kinës në marrëveshjen Iran–Arabia Saudite (2023), investimet infrastrukturore në Afrikë dhe bashkëpunimi ushtarak rus në Sahel janë produkte të strategjive kombëtare, jo të një doktrine të përbashkët BRICS.
Pikërisht këtë fragmentim synon të shfrytëzojë Uashingtoni, përmes:
-
NATO-s,
-
QUAD-it,
-
AUKUS-it,
dhe përmes bilateralizmit selektiv me vende si India, Brazili dhe Afrika e Jugut.
NSS 2025: BRICS si mozaik, jo si bllok
Strategjia e Sigurisë Kombëtare e SHBA-së (NSS), e publikuar në nëntor 2025, nuk e trajton BRICS+ si aktor unitar. Dokumenti fokusohet te shtetet individuale, duke reflektuar një qasje pragmatike: përçarje e kohezionit të brendshëm dhe bashkëpunim i synuar.
Rivaliteti sino-indian, frika ruse nga varësia ndaj Pekinit, si dhe pragmatizmi ekonomik i Brazilit dhe Afrikës së Jugut, krijojnë hapësira manovre për SHBA-në. Për këto vende, BRICS nuk është platformë anti-perëndimore, por instrument negociues për peshë më të madhe globale.
Një multipolaritet i paqëndrueshëm
Zgjerimi i BRICS+ simbolizon avancimin e multipolaritetit, por gjithashtu nxjerr në pah kontradikta të brendshme. Bashkëjetesa e Arabisë Saudite dhe Iranit, konkurrenca midis BRI-së kineze dhe korridorit IMEC (i mbështetur nga SHBA, India dhe Evropa), si dhe vizione të ndryshme të rendit global, e bëjnë kohezionin e bllokut të brishtë.
BRICS+ priret më shumë drejt koalicioneve fleksibile tematike, sesa drejt një fronti politik të konsoliduar.
Përfundim: konkurrencë pa shkëputje
Marrëdhënia midis SHBA-së dhe BRICS+ nuk është një kundërshtim i pastër. Ajo përfaqëson një ndërthurje të konkurrencës strategjike dhe ndërvarësisë strukturore.
BRICS+ ende varen nga tregjet perëndimore, kapitali dhe teknologjia amerikane. Në të njëjtën kohë, Shtetet e Bashkuara nuk mund të adresojnë sfida globale – nga tranzicioni energjetik te siguria ushqimore – pa bashkëpunimin e ekonomive të mëdha në zhvillim.
Në fund, suksesi i Uashingtonit nuk do të varet vetëm nga përmbajtja e BRICS+, por nga aftësia për t’u integruar me autoritet në një rend ndërkombëtar më të shpërndarë, duke ruajtur ndikim pa kërkuar hegjemoni absolute.
