Lorenzo Ghidini
Polonia është sot një nga rastet më domethënëse në debatin mbi sigurinë evropiane: një shtet kufitar i NATO, lider në shpenzimet e mbrojtjes dhe thellësisht i integruar me Shtetet e Bashkuara. Kjo zgjedhje është strategjikisht racionale përballë kërcënimit rus, por e ekspozon Varshavën ndaj pasigurive që lidhen me një reduktim të mundshëm të angazhimit amerikan në Evropë.
Tensionet mes administratës Trump dhe komponentit evropian të Aleancës kanë rikthyer në qendër pyetjen thelbësore: sa e qëndrueshme është arkitektura e sigurisë evropiane nëse Uashingtoni ndryshon prioritetet e tij globale? Për vendet e krahut lindor – që e perceptojnë Rusinë si kërcënimin kryesor ekzistencial – kjo nuk është teori, por llogari konkrete sigurie.
Perceptimi polak për sigurinë evropiane
Në janar 2026, admirali Giuseppe Cavo Dragone, Kryetar i Komitetit Ushtarak të NATO-s, përjashtoi idenë e një ushtrie evropiane si alternativë ndaj Aleancës, duke riafirmuar rolin qendror amerikan në mbrojtjen e kontinentit. Një qëndrim që rezonon fuqishëm në Varshavë.
Presidenti polak Karol Nawrocki, në Forumin Ekonomik Botëror në Davos, theksoi besimin në Forcat e Armatosura Polake, por e quajti ombrellën amerikane garanci thelbësore për sigurinë kombëtare. Sipas tij, presioni amerikan për rritjen e shpenzimeve të mbrojtjes ka pasur efekt pozitiv mbi përgjegjësinë evropiane.
Polonia aktualisht ndan përqindjen më të lartë të PBB-së për mbrojtje brenda NATO-s dhe synon një forcë prej rreth 300,000 personash deri në vitin 2035. Kjo e vendos jashtë kritikave amerikane për “free riding”, por nuk e zëvendëson dimensionin strategjik të pranisë së SHBA-së.
Modernizimi ushtarak: integrim i thelluar me SHBA-në
Pas pushtimit rus të Ukrainës në shkurt 2022, Varshava përshpejtoi modernizimin ushtarak në shkallë të gjerë. Pajisjet me origjinë sovjetike u zëvendësuan me sisteme perëndimore, duke rritur ndërveprimin me NATO-n dhe veçanërisht me SHBA-në.
Forcat tokësore
-
Mbi 300 tanke Abrams amerikane
-
Platforma koreano-jugore K2 Black Panther (me licencë prodhimi vendas)
Diversifikimi ekziston, por sistemi amerikan mbetet themelor për ndërveprim, logjistikë dhe integrim operacional.
Forcat ajrore
-
F-16
-
F-35A
Këto platforma përfaqësojnë shtyllën e aftësisë polake për luftë me intensitet të lartë. Por ato lidhen ngushtë me zinxhirë mirëmbajtjeje, përditësimi dhe furnizimi të varur nga Uashingtoni.
Mbrojtja ajrore dhe raketore
-
Sistemet Patriot
-
HIMARS
Këto rrisin ndjeshëm kapacitetin pengues, por funksionimi i tyre varet nga mbështetja teknike, municionet dhe autorizimet amerikane. Varësia është strukturore, jo taktike.
Prania amerikane si faktor pengues
Rreth 10,000 trupa amerikane janë të vendosura në territorin polak, me infrastrukturë të përhershme ushtarake. Kjo prani krijon një efekt të menjëhershëm pengues: çdo agresion kundër Polonisë do të përfshinte automatikisht personel amerikan, duke rritur koston politike dhe ushtarake për Moskën.
Në kulturën strategjike polake, kjo prani ka vlerë që shkon përtej simbolikës. Ajo përfaqëson lidhjen më të fortë të mundshme me sistemin transatlantik të sigurisë.
Rrënjët historike të zgjedhjes strategjike
Historia polake – nga ndarjet e shekullit XVIII te pushtimet naziste dhe sovjetike – ka krijuar një kulturë sigurie që e konsideron aleancën me një fuqi të jashtme superiore si domosdoshmëri strukturore.
Pozicioni gjeografik – midis Ukraina, Bjellorusia dhe enklavës ruse të Kaliningrad – e vendos Poloninë në qendër të tensioneve të krahut lindor të NATO-s.
Për Varshavën, ombrella amerikane nuk është alternativë ndaj fuqizimit kombëtar, por shumëzues sigurie në një mjedis të perceptuar si thelbësisht i paqëndrueshëm.
Midis Evropës dhe SHBA-së: dilema e së ardhmes
Një reduktim i mundshëm i angazhimit amerikan do të kishte pasoja të thella për arkitekturën e parandalimit polak. Kryeministri Donald Tusk ka theksuar nevojën për një kontribut më të madh evropian në sigurinë kontinentale, pa vënë në dyshim rolin amerikan.
Polonia është ndoshta më e përgatitura në Evropë për një skenar të tillë:
-
Shpenzime të larta mbrojtjeje
-
Zgjerim i forcave
-
Integrim i thelluar me NATO-n
Megjithatë, derisa Evropa të ofrojë garanci sigurie të krahasueshme me ato amerikane, Varshava do të vazhdojë ta konsiderojë SHBA-në shtyllën thelbësore të parandalimit të saj.
Përfundim: një model i fuqishëm, por i varur
Polonia përfaqëson modelin më të avancuar të riarmatimit kombëtar në Evropë. Ajo ka investuar në kapacitete reale, jo simbolike. Por integrimi i thellë me SHBA-në – në teknologji, logjistikë dhe prani ushtarake – krijon një varësi strukturore.
Kjo nuk është dobësi në afat të shkurtër. Përkundrazi, është formula më e fortë e parandalimit kundër Rusisë sot. Por në një botë ku prioritetet amerikane mund të zhvendosen drejt Indo-Paqësorit, Polonia do të duhet të balancojë midis besnikërisë transatlantike dhe ndërtimit të një autonomie evropiane më funksionale.
Deri atëherë, Varshava mbetet bastioni më i fortë i sigurisë transatlantike në krahun lindor të NATO-s.
