Fundi i mitit të “partnerit të lartë” dhe lindja e një Evrope që s’ka më luks të ëndërrojë

Evropa ka jetuar dekada të tëra me një zakon: kur Uashingtoni ngrinte zërin, ne nervozoheshim… pastaj qetësoheshim sapo vinte një fjali e butë, një fjalim “më i ngrohtë”, një premtim i mjegullt. Kriza e Grenlandës dhe “qetësuesi” Rubio në Mynih e nxorën këtë refleks në pah si një dobësi strukturore: Evropa nuk po e lexon dot botën e re—dhe po e ngatërron tonin e ëmbël me realitetin e ashpër.

Ky është thelbi i argumentit të Graefrath dhe Weber: partneriteti transatlantik i së kaluarës ka vdekur, por Evropa sillet sikur është thjesht me temperaturë.

1) Realiteti i ri: Uashingtoni s’është më “garant” — është “kontraktor”

Administrata Trump (në versionin e dytë) nuk e sheh aleancën si “bashkësi vlerash”, por si instrument. Dhe instrumenti matet me çmim. Nuk ka shenjtëri, ka faturë. NATO, në këtë logjikë, nuk është “përjetësi”, është marrëveshje—dhe marrëveshjet rinegociohen.

Kjo s’do të thotë patjetër izolacionizëm. Përkundrazi: është një lloj supremacie transaksionale—hegjemoni joliberale—ku fuqia amerikane ruhet, por përdoret për të nxjerrë “qira” (tarifa, kushte tregtare, koncesione politike, rreshtim ideologjik). Evropa, në këtë vizion, rrezikon të reduktohet në:

• treg konsumator,

• klient sigurie,

• dhe “territor kulturor” që duhet të përshtatet me narrativën e MAGA-s.

Këtu është kthesa e rrezikshme: Evropa s’po përballet vetëm me rishpërndarje burimesh drejt Indo-Paqësorit; po përballet me një ndryshim filozofie: SHBA-ja kërkon një Evropë ndryshe, më “e bindur”.

2) “Grenlanda” si simptomë: kur aleati teston kufijtë e aleancës

Episodi i Grenlandës ishte më shumë se një krizë diplomatike. Ishte test i rregullit të lojës: “A mund të kërcënoj një aleat dhe prapë të ruaj rolin e garantuesit të tij?”

Evropa reagoi me indinjatë… pastaj me lehtësim sapo Trump u tërhoq. Dhe pikërisht këtu autorët e shohin rrezikun: lehtësimi është drogë. Të bën të mendosh se problemi iku, kur në fakt problemi vetëm sa u mat.

3) (Mungesa e) përgjigjes evropiane: duartrokitje në Mynih, por pa plan në shtëpi

Në Mynih, fjalimi i Rubios mori duartrokitje në këmbë. Në psikologjinë evropiane, kjo ishte si të dëgjoje “mos u shqetëso, jemi bashkë” pas një sherri toksik. Por autorët thonë: mos e ngatërroni retorikën me strategjinë.

Sepse, nën sipërfaqe, mesazhi mbetet: “Ne jemi me ju… por vetëm nëse edhe ju jeni me ne, sipas kushteve tona.”

Ndërkohë, Evropa po i kthehet refleksit të vjetër:

• “nëse paguajmë më shumë, Amerika do të na dojë prapë”

• “nëse s’e shqetësojmë Uashingtonin, do të qëndrojë”

• “nëse blejmë më shumë armë, do të jemi të sigurt”

Kjo është nostalgji e veshur si pragmatizëm.

4) Evropa midis nostalgjisë dhe disfatizmit: dy helmime të ndryshme

Autorët e përshkruajnë Evropën si të kapur në dy kurthe:

a) Nostalgjia

Ëndrra e “normalitetit transatlantik” — ideja se ky është thjesht një devijim i përkohshëm dhe se rendi i vjetër rikthehet vetvetiu.

b) Disfatizmi

Pretendimi se Evropa “kurrë” s’mund të mbrohet pa SHBA-në. Ky narrativ, i përsëritur edhe nga figura si Rutte, krijon një rreth vicioz: nëse thua se s’mundesh, nuk ndërton; dhe nëse nuk ndërton, vërtet s’mundesh.

E vërteta (e pakëndshme) është kjo: Evropa sot ka boshllëqe reale, por nuk ka mungesë potenciali—ka mungesë vullneti politik dhe kohe të humbur.

5) Çfarë do të thotë “strategji e madhe evropiane” — në praktikë, jo në poezi

Autorët propozojnë një kthesë mendësie: supozimi bazë duhet të bëhet ky:

Siguria evropiane duhet të jetë kryesisht përgjegjësi e evropianëve. SHBA-ja mund të mbështesë—por si mbrojtës i fundit, jo si garantues i përditshëm.

Kjo kërkon dy gjëra: qëllime të qarta dhe triazh mjetesh.

Triazh i mbrojtjes (përkthim: çfarë rregullohet tani, çfarë më vonë)

• E lehtë por urgjente: personeli / rekrutimi / gatishmëria.
  (Mund të rritet me reforma, incentiva, modele shërbimi—por do politikë, jo vetëm buxhet.)

• Kritike por e vështirë: “mundësuesit strategjikë” amerikanë
  (inteligjencë e integruar, tankerë ajrorë, transport strategjik, paralajmërim i hershëm, C2).

• E rrezikshme por e tolerueshme për pak kohë: debati bërthamor
  (s’duhet shmangur përjetë, por nuk është pikënisja më e mençur nëse konvencionalja është e dobët.)

Ky është realizëm i ftohtë: fillo aty ku mbyll boshllëqet që të lënë të zhveshur.

6) Lidershipi: “Evropë me shumë shpejtësi” ose asgjë

Një tjetër tezë e fortë: Evropa s’mund të presë konsensus perfekt të 27 vendeve. Koha nuk të jep luksin e unanimitetit. Prandaj sugjerohet një grup bërthamë:

• Francë, Mbretëri e Bashkuar, Gjermani (boshti ushtarak/politik)

• plus Finlandë, Poloni, Itali, Spanjë (balancë gjeografike dhe kërcënimi)

• dhe Komisioni i BE-së (instrumente financimi/industriale)

Logjika është brutale: nëse e lë mbrojtjen peng të veto-ve, e ke humbur lojën pa filluar.

7) Kostoja politike: Evropa duhet të zgjedhë çfarë sakrifikon

Autonomia strategjike nuk vjen falas. Do të thotë:

• më shumë shpenzime mbrojtjeje = më pak hapësirë fiskale diku tjetër,

• më shumë shërbim ushtarak / rezerva / trajnime,

• industrializim real i mbrojtjes (jo thjesht kontrata të shpërndara për interesa lokale).

Në fjalë të thjeshta: siguria kthehet në “politikë të brendshme”, jo vetëm “politikë të jashtme”.

Përfundim: Evropa s’duhet të jetë më “partneri i vogël” — por “shtylla”

Mesazhi i kësaj analize është i qartë: transatlantikja s’po prishet sepse “dikush u bë i keq”; po prishet sepse SHBA-ja po ndryshon rol dhe Evropa s’po ndryshon shpejtësi.

Nëse Evropa vazhdon të kërkojë “qetësues” në çdo fjalim të ngrohtë amerikan, do ta gjejë veten duke paguar gjithnjë e më shtrenjtë për gjithnjë e më pak siguri.

Koha e mitit të partnerit “të lartë” mbaroi. Tani ka vetëm një pyetje:
a do ta ndërtojë Evropa shtyllën e vet—apo do të vazhdojë të jetojë me frikën se mos i ikën çadra?

Moritz S. Graefrath, Ph.D., është profesor asistent i sigurisë ndërkombëtare Wick Cary në Universitetin e Oklahomës dhe një bashkëpunëtor jo-rezident në Defense Priorities.

Gesine Weber, Ph.D., është një studiuese e lartë në Qendrën për Studime të Sigurisë në ETH Zurich.