Richard Fontaine
Mynihu ishte më i ngrohtë se Uashingtoni këtë fundjavë – jo vetëm në temperaturë, por në tension emocional. Në hotelin Bayerischer Hof, ku mbahet tradicionalisht Munich Security Conference, kriza në marrëdhëniet transatlantike nuk ishte thjesht temë diskutimi; ishte atmosfera vetë.
Takimet dypalëshe zgjatnin 25 minuta, shpesh më pak. Delegacione që shtyheshin mes njëri-tjetrit, shi i lehtë bavarez, cigare nën tendë plastike dhe ashensorë të mbingarkuar – diplomacia në lëvizje të përshpejtuar. Frenetike. Por edhe produktive.
Në skenë u ngjitën kancelarë, presidentë dhe ministra: Emmanuel Macron, Volodymyr Zelenskyy, Sekretari i Përgjithshëm i NATO, Mark Rutte. Nga ana amerikane, erdhi Sekretari i Shtetit Marco Rubio, si dhe zyrtarë të tjerë të lartë. Një delegacion dypartiak i Kongresit ishte i pranishëm. Ministri i jashtëm kinez Wang Yi mori pjesë. Ishte një mini-OKB me birrë gjermane.
Por mbi gjithçka rëndonte një ndjenjë: rendi i vjetër po zbehet.
“Zot, më bëj të pavarur – por jo ende”
Në sallat e Bayerischer Hof, retorika evropiane kishte një ton të ri. Jo më qetësim ndaj Donald Trump. Jo më lajka për të shmangur tarifat, kërcënimet ndaj Grenlandës apo negociatat për Ukrainën pa Evropën në tryezë.
Mesazhi ishte i qartë:
-
“Evropa duhet të qëndrojë në këmbët e saj.”
-
“Më shumë autonomi strategjike.”
-
“Më pak varësi nga SHBA-ja.”
Nga Londra në Paris e Bruksel, fjalët “pavarësi” dhe “vetëbesim” u përsëritën si mantra.
Por paradoksi ishte i dukshëm. Të njëjtët liderë që flisnin për shkëputje nga Uashingtoni, shprehën frikë të hapur nga një braktisje amerikane. Autonomi, po – por jo një Amerikë shumë autonome nga Evropa.
Rendi botëror: funeral pa datë të saktë
Një tjetër temë dominonte: rendi ndërkombëtar pas vitit 1945 është në agoni.
Rubio e tha hapur: “Bota e vjetër ka ikur.”
Kancelari gjerman Friedrich Merz foli për fundin e rendit të pasluftës.
Presidentja e Komisionit Evropian, Ursula von der Leyen, përmendi një “rend që ndryshon me shpejtësi”.
Amerikanët ankohen se mbajtën barrën kryesore për dekada.
Kinezët thonë se rendi ishte i dominuar padrejtësisht nga Perëndimi.
Indisë i pëlqen fleksibiliteti i mos-angazhimit tradicional.
Evropianët? Ata janë më të pikëlluarit. Për ta, rendi i bazuar në rregulla ishte mburojë ekzistenciale.
Rubio në Mynih: mjaltë, jo uthull
Pas kritikave të ashpra të vitit të kaluar nga administrata amerikane, publiku priste përplasje. Në vend të saj, Rubio ofroi retorikë pajtuese:
-
“Shtetet e Bashkuara dhe Evropa i përkasin njëra-tjetrës.”
-
“Amerika është gjithmonë një fëmijë i Evropës.”
-
“Ne duam ta bëjmë këtë së bashku.”
Audienca u ngrit në këmbë.
Zyrtarë të tjerë amerikanë konfirmuan angazhimin ndaj mbrojtjes së Evropës dhe parandalimit bërthamor.
Por mesazhi i nënkuptuar ishte i qartë: partneriteti vazhdon – me kushte të reja.
Politikat e sigurimit: Evropa po blen mburoja
Një botë më e rrezikshme prodhon një reagim të natyrshëm: sigurim strategjik.
-
Rritje buxhetesh mbrojtjeje
-
Diversifikim partnerësh ekonomikë
-
Koalicione më të vogla dhe fleksibile
-
Diskutime për një pengesë bërthamore evropiane
Suedia, Norvegjia, Gjermania dhe Holanda kanë eksploruar mundësinë e zgjerimit të ombrellës franceze. Ideja e një dimensioni bërthamor evropian nuk është më tabu.
Ky është realiteti i ri: jo shkëputje totale nga SHBA-ja, por reduktim rreziku për çdo eventualitet.
A është kjo krizë e paprecedentë?
Shumë në Mynih e përshkruan situatën si pa precedent. Por historia ofron kujtesë:
-
Kriza e Suezit
-
Tërheqja franceze nga komanda e integruar e NATO-s
-
Lufta e Vietnamit
-
Debatet mbi raketat Pershing II
-
Pushtimi i Irakut
Çdo herë u tha: “Këtë herë është ndryshe.”
Dhe megjithatë, partneriteti transatlantik mbijetoi.
Autonomia me kushte të reja
Administrata amerikane po ofron një marrëdhënie të ripërcaktuar:
-
Më shumë barrë financiare për Evropën
-
Qasje më e ashpër ndaj migracionit
-
Barrierë më e lartë tregtare
-
Negociata të drejtpërdrejta me Moskën
-
Një vizion i qytetërimit perëndimor me theks tradicionalist
Pyetja themelore: a e dëshiron Evropa këtë model?
Përgjigjja nuk është e qartë.
Muzgu, jo fundi
Rezultati më i mundshëm nuk është ndarje dramatike, por:
-
Partneritet i dobësuar
-
Besim i reduktuar
-
Parashikueshmëri më e ulët
SHBA-ja kërkon një Evropë më të aftë. Evropa kërkon një Amerikë më të qëndrueshme. Të dyja palët kanë nevojë për njëra-tjetrën më shumë sesa pranojnë publikisht.
Lidershipi amerikan dhe një shkallë varësie evropiane kanë ruajtur paqen për 80 vjet. Nëse zhduken njëkohësisht, vakumi mund të jetë më i rrezikshëm se çdo krizë aktuale.
Shkurtin e ardhshëm, Mynihu do të vijë sërish. Do të ketë ankth, debate, frikëra – dhe po, birrë e shnizel.
Në një botë që ndryshon me shpejtësi, ndonjëherë edhe vazhdimësia simbolike është një formë stabiliteti.
Richard Fontaine është drejtori ekzekutiv i Qendrës për një Siguri të Re Amerikane.
